#1
چو شاپور بنشست بر جای عم
✦
از ایران بسی شاد و بهری دژم
“When Shapur sat upon his uncle's throne, some in Iran were joyful, and a portion grieved.”
#2
چنین گفت کای نامور بخردان
✦
جهاندیده و رای‌زن موبدان
“He addressed them thus: 'O renowned wise men, world-tested counselors, and noble mobads!'”
#3
بدانید کان کس که گوید دروغ
✦
نگیرد ازین پس بر ما فروغ
“'Know that whoever utters a lie shall never find favor or glory in our presence.'”
#4
دروغ از بر ما نباشد ز رای
✦
که از رای باشد بزرگی به جای
“'Lies shall have no place in our counsel, for true greatness endures only through sound judgment.'”
#5
همان مر تن سفله را دوستدار
✦
نیابی به باغ اندرون چون نگار
“'Likewise, you will never find a friend to a mean soul adorned like a blossom in a garden.'”
#6
سری را کجا مغز باشد بسی
✦
گواژه نباید زدن بر کسی
“'Where a head is filled with abundant wisdom, one ought not to mock or taunt anyone.'”
#7
زبان را نگهدار باید بدن
✦
نباید روان را به زهر آژدن
“'One must strictly guard one's tongue, lest the soul be steeped in poison.'”
#8
که بر انجمن مرد بسیار گوی
✦
بکاهد به گفتار خود آب‌روی
“'For a man who speaks excessively in an assembly diminishes his own honor through his talk.'”
#9
اگر دانشی مرد راند سخن
✦
تو بشنو که دانش نگردد کهن
“'If a wise man imparts knowledge, listen carefully, for wisdom never grows old.'”
#10
دل مرد مطمع بود پر ز درد
✦
به گرد طمع تا توانی مگرد
“'The heart of a greedy man is full of pain; so far as you can, walk not near greed.'”
#11
مکن دوستی با دروغ آزمای
✦
همان نیز با مرد ناپاک‌رای
“'Do not strike a friendship with one tested in falsehood, nor with a person of corrupt intent.'”
#12
سرشت تن از چار گوهر بود
✦
گذر زین چهارانش کمتر بود
“'The nature of the body is fashioned from four elements; its passing beyond these four is brief.'”
#13
اگر سفله‌گر مرد با شرم و راد
✦
به آزادگی یک دل و یک نهاد
“'If a humble man possesses shame and generosity, he becomes of one heart and nature with the noble.'”
#14
سیم کو میانه گزیند ز کار
✦
بسند آیدش بخشش کردگار
“'Third is he who chooses moderation in affairs; he remains content with the portion granted by the Creator.'”
#15
چهارم که بپراگند بر گزاف
✦
همی دانشی نام جوید ز لاف
“'Fourth is he who squanders lavishly and seeks a reputation for knowledge through empty boast.'”
#16
دو گیتی بیابد دل مرد راد
✦
نباشد دل سفله یک روز شاد
“'The generous man shall gain both worlds, while the heart of the mean is not happy for a single day.'”
#17
بدین گیتی او را بود نام زشت
✦
بدان گیتی‌اندر نیابد بهشت
“'In this world he bears an evil name, and in the world to come he shall not enter Paradise.'”
#18
دو گیتی نیابد دل مرد لاف
✦
که بپراگند خواسته بر گزاف
“'The heart of the boaster who scatters wealth recklessly shall gain neither world.'”
#19
ستوده کسی کو میانه گزید
✦
تن خویش را آفرین گسترید
“'Praised is he who chose moderation and spread blessings upon his own person.'”
#20
شما را جهان‌آفرین یار باد
✦
همیشه سر بخت بیدار باد
“'May the Creator of the world be your helper, and may the head of your fortune ever be awake!'”
#21
جهاندارمان باد فریادرس
✦
که تخت بزرگی نماند به کس
“'May the Ruler of the World be our succor, for the throne of greatness abides with no man forever.'”
#22
بگفت این و از پیش برخاستند
✦
ز یزدان برو آفرین خواستند
“He spoke these words, and they arose before him, invoking blessings upon him from Yazdan.”
#23
چو شد سالیان پنج بر چار ماه
✦
بشد شاه روزی به نخچیرگاه
“When five years and four months had passed, the king went one day to the hunting ground.”
#24
جهان شد پر از یوز و بازان و سگ
✦
چه پرنده و چند تازان به تگ
“The world became filled with hunting cheetahs, falcons, and dogs—some flying above, others racing swiftly on foot.”
#25
ستاره زدند از پی خوابگاه
✦
چو چیزی بخورد و بیاسود شاه
“They pitched tent-poles to form a sleeping-quarters; when the king had eaten and taken his rest...”
#26
سه جام می خسروانی بخورد
✦
پراندیشه شد سر سوی خواب کرد
“He drank three cups of royal wine, became deep in thought, and turned his head toward sleep.”
#27
پراگنده گشتند لشکر همه
✦
چو در خواب شد شهریار رمه
“The entire army dispersed when the ruler of the flock fell asleep.”
#28
بخفت او و از دشت برخاست باد
✦
که کس باد ازان سان ندارد به یاد
“He slept, and a tempest arose from the wilderness such as no man could remember.”
#29
فروبرده چوب ستاره بکند
✦
بزد بر سر شهریار بلند
“It tore up the deeply driven tent-pole and struck it upon the head of the lofty king.”
#30
جهانجوی شاپور جنگی بمرد
✦
کلاه کیی دیگری را سپرد
“Shapur, the warlike world-seeker, died, surrendering the Kayanian crown to another.”
#31
میاز و مناز و متاز و مرنج
✦
چه تازی به کین و چه نازی به گنج
“Strive not, boast not, rush not, and grieve not! Why race in vengeance, or take pride in treasure?”
#32
که بهر تو اینست زین تیره‌گوی
✦
هنر جوی و راز جهان را مجوی
“For this dark orb is your only share; seek merit and virtue, but seek not the hidden secrets of the world.”
#33
که گر بازیابی به پیچی بدرد
✦
پژوهش مکن گرد رازش مگرد
“For if you discover it, you will writhe in pain; do not pry into its secrets, nor seek to uncover them.”
#34
چنین است کردار این چرخ تیر
✦
چه با مرد برنا چه با مردپیر
“Such is the manner of this dark sphere, whether with a young man or an old man.”