🦅 IRANLORE | ایران‌نامه
✦
✦
✦
✦
دوره تاریخی (اشکانیان و ساسانیان)

پادشاهی شاپور سوم

❖
34 بیت در این گفتار
برای مشاهده شناسنامه، معنی و هم‌پُرسی با سیمرغ روی هر بیت کلیک کنید
پادشاهی شاپور سوم
چون شاپور بر جایگاه عموی خویش بر تخت شاهنشاهی ایران برآمد، میان بزرگان و مردم بوم و بر، گروهی شادمان گشتند و گروهی اندوهگین. شاه جوان موبدان، دانایان و جهاندیدگان را گرد آورد و خطبه‌ای دربار سرود. او خردمندان را آگاه ساخت که در دربار او دروغ‌گویان و فرومایگان را جایگاهی نخواهد بود، چرا که شکوه شهریاری از رای روشن و راستی مایه می‌گیرد. شاپور از نگهداشت زبان، پرهیز از طمع، ستایش دانایی و برگزیدن راه میانه‌روی سخن راند و یادآور شد که تنها مردمان سخاوتمند و میانه‌رو در هر دو جهان به شادمانی و نام نیک دست می‌یابند، حال آنکه لاف‌زنان و طمع‌کاران در هر دو سرا زیانکار خواهند بود.

بزرگان مجلس بر دادگری و حکمت شاه آفرین خواندند و دست به دعا برداشتند. دوران شهریاری او تا پنج سال و چهار ماه به نیکی سپری شد، تا آنکه روزی شاه برای شکار به صحرا راند؛ صحرا از یوزان، بازان و سگان شکاری آکنده شد. پس از شکار و خوان خسروانی، شاه سه جام می پیمود و سر بر بالین خواب نهاد. سپاهیان پراکنده شدند و شاه در آرامش به خواب فرو رفت. ناگاه تندبادی سهمگین و بی‌سابقه از دشت برپا خاست، ستون سنگین خیمه شاهی را از ریشه برکند و بر سر شهریار فرود آورد. شاپور جنگی در دم جان سپرد و تاج‌وتخت کیانی را به دیگری سپرد؛ یادآور این حقیقت که نباید به گنج و کین جهان دل بست، چرا که راز این چرخ گردون بر هیچ‌کس آشکار نخواهد شد.
#1
چو شاپور بنشست بر جای عم
✦
از ایران بسی شاد و بهری دژم
#2
چنین گفت کای نامور بخردان
✦
جهاندیده و رای‌زن موبدان
#3
بدانید کان کس که گوید دروغ
✦
نگیرد ازین پس بر ما فروغ
#4
دروغ از بر ما نباشد ز رای
✦
که از رای باشد بزرگی به جای
#5
همان مر تن سفله را دوستدار
✦
نیابی به باغ اندرون چون نگار
#6
سری را کجا مغز باشد بسی
✦
گواژه نباید زدن بر کسی
#7
زبان را نگهدار باید بدن
✦
نباید روان را به زهر آژدن
#8
که بر انجمن مرد بسیار گوی
✦
بکاهد به گفتار خود آب‌روی
#9
اگر دانشی مرد راند سخن
✦
تو بشنو که دانش نگردد کهن
#10
دل مرد مطمع بود پر ز درد
✦
به گرد طمع تا توانی مگرد
#11
مکن دوستی با دروغ آزمای
✦
همان نیز با مرد ناپاک‌رای
#12
سرشت تن از چار گوهر بود
✦
گذر زین چهارانش کمتر بود
#13
اگر سفله‌گر مرد با شرم و راد
✦
به آزادگی یک دل و یک نهاد
#14
سیم کو میانه گزیند ز کار
✦
بسند آیدش بخشش کردگار
#15
چهارم که بپراگند بر گزاف
✦
همی دانشی نام جوید ز لاف
#16
دو گیتی بیابد دل مرد راد
✦
نباشد دل سفله یک روز شاد
#17
بدین گیتی او را بود نام زشت
✦
بدان گیتی‌اندر نیابد بهشت
#18
دو گیتی نیابد دل مرد لاف
✦
که بپراگند خواسته بر گزاف
#19
ستوده کسی کو میانه گزید
✦
تن خویش را آفرین گسترید
#20
شما را جهان‌آفرین یار باد
✦
همیشه سر بخت بیدار باد
#21
جهاندارمان باد فریادرس
✦
که تخت بزرگی نماند به کس
#22
بگفت این و از پیش برخاستند
✦
ز یزدان برو آفرین خواستند
#23
چو شد سالیان پنج بر چار ماه
✦
بشد شاه روزی به نخچیرگاه
#24
جهان شد پر از یوز و بازان و سگ
✦
چه پرنده و چند تازان به تگ
#25
ستاره زدند از پی خوابگاه
✦
چو چیزی بخورد و بیاسود شاه
#26
سه جام می خسروانی بخورد
✦
پراندیشه شد سر سوی خواب کرد
#27
پراگنده گشتند لشکر همه
✦
چو در خواب شد شهریار رمه
#28
بخفت او و از دشت برخاست باد
✦
که کس باد ازان سان ندارد به یاد
#29
فروبرده چوب ستاره بکند
✦
بزد بر سر شهریار بلند
#30
جهانجوی شاپور جنگی بمرد
✦
کلاه کیی دیگری را سپرد
#31
میاز و مناز و متاز و مرنج
✦
چه تازی به کین و چه نازی به گنج
#32
که بهر تو اینست زین تیره‌گوی
✦
هنر جوی و راز جهان را مجوی
#33
که گر بازیابی به پیچی بدرد
✦
پژوهش مکن گرد رازش مگرد
#34
چنین است کردار این چرخ تیر
✦
چه با مرد برنا چه با مردپیر

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.
پیشنهادهای خوانش: