🦅 IRANLORE | ایران‌نامه
✦
✦
✦
✦
دوره پهلوانی (کیانیان)

پادشاهی دارای داراب چهارده سال بود

❖
24 بیت در این گفتار
برای مشاهده شناسنامه، معنی و هم‌پُرسی با سیمرغ روی هر بیت کلیک کنید
بخش ۱ - نشستن دارا بر تخت پس از سوگ داراب، خطابهٔ قهر و نامه‌های خنجرآسا، گشادن گنج و بنای نوشاد
چون روزگار داراب سپری گشت و ناله سوگواران فرو نشست، فرزند جوان و تندخوی او، دارا، بر اورنگ شاهنشاهی برآمد و تاج مهی بر تارک خویش نهاد. دارا شهریاری برنا، تیززبان و سخت‌گیر بود که دلی خروشنده و زبانی بران چون تیغ داشت. در نخستین روز جلوس، بزرگان و سپهسالاران را گرد آورد و خطابه‌ای قاطع و پرصلابت برخواند؛ او سوگند یاد کرد که در کشورداری سرپیچی هیچ گردنکشی را برنتابد، سر سرکشان را بر خاک افکند و فرمان خویش را بی‌چون‌وچرا بر پهنه گیتی جاری سازد.

پس از آن، دارا دبیر خردمند درباری را فراخواند و نامه‌هایی تند و خنجرآسا به تمام شهریاران و حاکمان پیرامون بنگاشت. در این نامه‌ها هشدار داد که هرکس از مطاع شاهی سرپیچی کند، تیغ سرافشانش جان او را خواهد ستاند. آن‌گاه دارا درب‌های گنجینه‌های دیرینه پدر را گشود؛ درم و دینار، برگستوان‌های زرین، جوشن‌ها و گرزهای گران را در جام‌ها و طشت‌ها میان سپاهیان بخشید و اداره هر مرز و کشوری را به پهلوانان آزموده و گردنکشان وفادار سپرد.

آوازه هیبت و بخشندگی دارا در جهان پیچید و فرستادگان از اقصای عالم—از هند و روم تا خاقان و فغفور چین—با پیشکش‌ها، باژ و ساو فراوان به درگاهش شتافتند و هیچ‌کس را یارای سرکشی و نبرد با او نبود. سپس دارا دستور داد تا در ولایت اهواز شهری خرم و بنایی آباد به نام نوشاد افراز کنند؛ او بساط دادگری گستراند، به درویشان و نیازمندان ثروت داد و بنیاد پادشاهی خویش را در آغاز کار استوار ساخت.
#1
چو دارا به دل سوک داراب داشت
✦
به خورشید تاج مهی برفراشت
#2
یکی مرد بد تیز و برنا و تند
✦
شده با زبان و دلش تیغ کند
#3
چو بنشست برگاه گفت ای سران
✦
سرافراز گردان و کنداوران
#4
سری را نخواهم که افتد به چاه
✦
نه از چاه خوانم سوی تخت و گاه
#5
کسی کو ز فرمان من بگذرد
✦
سرش را همی تن به سر نشمرد
#6
وگر هیچ تاب اندر آرد به دل
✦
به شمشیر باشم ورا دلگسل
#7
جز از ما هرانکس که دارند گنج
✦
نخواهم کسی شاددل ما به رنج
#8
نخواهم که باشد مرا رهنمای
✦
منم رهنمای و منم دلگشای
#9
ز گیتی خور و بخش و پیمان مراست
✦
بزرگی و شاهی و فرمان مراست
#10
دبیر خردمند را پیش خواند
✦
ز هر در فراوان سخنها براند
#11
یکی نامه بنوشت فرخ دبیر
✦
ز دارای داراب بن اردشیر
#12
بهر سو که بد شاه و خودکامه‌ای
✦
بفرمود چون خنجری نامه‌ای
#13
که هرکو ز رای و ز فرمان من
✦
بپیچد ببیند سرافشان من
#14
همه گوش یکسر به فرمان نهید
✦
اگر جان ستانید اگر جان دهید
#15
سر گنجهای پدر برگشاد
✦
سپه را همه خواند و روزی بداد
#16
ز چار اندرآمد درم تا بهشت
✦
یکی را بجام و یکی را به تشت
#17
درم داد و دینار و برگستوان
✦
همان جوشن و تیغ و گرز گران
#18
هرانکس که بد کار دیده سری
✦
ببخشید بر هر سری کشوری
#19
یکی را ز گردنکشان مرز داد
✦
سپه را همه چیز باارز داد
#20
فرستاده آمد ز هر کشوری
✦
ز هر نامداری و هر مهتری
#21
ز هند و ز خاقان و فغفور چین
✦
ز روم و ز هر کشوری همچنین
#22
همه پاک با هدیه و باژ و ساو
✦
نه پی بود با او کسی را نه تاو
#23
یکی شارستان کرد نوشاد نام
✦
به اهواز گشتند زو شادکام
#24
کسی را که درویش بد داد داد
✦
به خواهندگان گنج و بنیاد داد

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.
پیشنهادهای خوانش: