🦅 IRANLORE | ایران‌نامه
✦
✦
✦
✦
دوره پهلوانی (کیانیان)

پادشاهی دارای داراب چهارده سال بود

❖
78 بیت در این گفتار
برای مشاهده شناسنامه، معنی و هم‌پُرسی با سیمرغ روی هر بیت کلیک کنید
بخش ۳ - سکندر در کسوت فرستاده نزد دارا، نگهداشت جام‌ها، شناخته شدن و گریز شبانه
چون آگاهی به اسکندر رسید که سپاه دارا به جنبش درآمده است، راهِ پیشواز در پیش گرفت و میان دو لشکرگاه تنها دو فرسنگ فاصله ماند. اسکندر، بزرگان و مشاوران خویش را گرد آورد و پس از شنیدن تدبیرها، تصمیمی شگفت اتخاذ نمود: خود در کسوت فرستاده‌ای از سوی خویش به نزد دارا رود تا نیروی رزمی و رایِ شاه ایران را بسنجد. او کمربندی آراسته به گوهر و جامه‌ای زرنگار بر تن کرد، اسبی خنگ با زین و تیغ زرین‌نیام برنشست و ده سوار رومیِ دانا و زبان‌دان همراه ساخت. چون سپیده‌دم فرا رسید، با ترجمانان به اردوگاه دارا درآمد. با دیدن دارا پیاده شد و نماز برد. دارا او را به نزد خویش فراخواند و بر پایه‌ای فروتر از تخت نشانید. بزرگان ایران از فرّ و بالای او شگفت‌زده شدند.

سپس اسکندر برپای خاست و پیام خویش را با درود بر شهریار آغاز کرد؛ پیام این بود که اسکندر نه قصد جنگ دارد و نه تشنهٔ تسخیر خاک ایران است، بلکه می‌خواهد جهان را ببیند و دادگری جوید، مگر آنکه شاه ایران راه رزم پیش گیرد که در آن صورت اسکندر از نبرد سر نخواهد پیچید. دارا از فرّ، گوهر و زبان‌آوری او شگفت‌زده شد و به شک افتاد که او خود اسکندر باشد. لیکن اسکندر با زیرکی پاسخ داد که قیصر داناتر از آن است که خود پیام‌آور خویش گردد. دارا او را گرامی داشت و در بزم شاهانه بنشاند.

در بزم، چون جام‌های زرینِ می به اسکندر داده می‌شد، او می را می‌نوشید و جام زرین را در آغوش خویش می‌نهاد. چون این کار تکرار شد، ساقی راز را به دارا گفت. دارا علت را پرسید و اسکندر پاسخ داد در آیین ما، جامِ بزم بخششِ فرستاده است، مگر آنکه آیین ایران جز این باشد. دارا خندید و جامی لبریز از گوهر و یاقوت به او بخشید. در همین هنگام، باژخواهان رومی که پیشتر به روم رفته بودند، وارد بزم شدند و اسکندر را شناختند و به دارا گفتند که این مرد همان اسکندر سرکش است. اسکندر دریافت که رازش فاش شده؛ با تیره‌تر شدن روز و فرا رسیدن شب، بی‌درنگ از پرده‌سرا بیرون جهید، بر اسب نشست و با سوارانش در دل تاریکی تاخت. فرستادگان دارا به تکاپو افتادند، اما اسکندر به اردوگاه خویش رسید، جام‌های پیروزی را به بزرگانش نمود و رومیان را به نبردی نهایی و پیروزمندانه فراخواند.
#1
سکندر چو بشنید کامد سپاه
✦
پذیره شدن را بپیمود راه
#2
میان دو لشکر دو فرسنگ ماند
✦
سکندر گرانمایگان را بخواند
#3
چو سیر آمد از گفتهٔ رهنمای
✦
چنین گفت کاکنون جزین نیست رای
#4
که من چون فرستاده‌ای پیش اوی
✦
شوم برگرایم کم و بیش اوی
#5
کمر خواست پرگوهر شاهوار
✦
یکی خسروی جامهٔ زرنگار
#6
ببردند بالای زرین ستام
✦
به زین اندرون تیغ زرین نیام
#7
سواری ده از رومیان برگزید
✦
که دانند هرگونه گفت و شنید
#8
ز لشکر بیامد سپیده دمان
✦
خود و نامداران ابا ترجمان
#9
چو آمد به نزدیک دارا فراز
✦
پیاده شد و برد پیشش نماز
#10
جهاندار دارا مر او را بخواند
✦
بپرسید و بر زیر گاهش نشاند
#11
همه نامداران فروماندند
✦
بروبر نهان آفرین خواندند
#12
ز دیدار آن فر و فرهنگ او
✦
ز بالا و از شاخ و آهنگ او
#13
همانگه چو بنشست بر پای خاست
✦
پیام سکندر بیاراست راست
#14
نخست آفرین کرد بر شهریار
✦
که جاوید بادا سر تاج‌دار
#15
سکندر چنین گفت کای نیک‌نام
✦
به گیتی بهرجای گسترده کام
#16
مرا آرزو نیست با شاه جنگ
✦
نه بر بوم ایران گرفتن درنگ
#17
برآنم که گرد زمین اندکی
✦
بگردم ببینم جهان را یکی
#18
همه راستی خواهم و نیکویی
✦
به ویژه که سالار ایران تویی
#19
اگر خاک داری تو از من دریغ
✦
نشاید سپردن هوا را چو میغ
#20
چنین با سپاه آمدی پیش من
✦
نه آگاهی از رای کم بیش من
#21
چو رزم آوری باتو رزم آورم
✦
ازین بوم بی‌رزم برنگذرم
#22
گزین کن یکی روزگار نبرد
✦
برین باش و زین آرزو برمگرد
#23
که من سر نپیچم ز جنگ سران
✦
وگر چند باشد سپاهی گران
#24
چو دارا بدید آن دل و رای او
✦
سخن گفتن و فر و بالای او
#25
تو گفتی که داراست بر تخت عاج
✦
ابا یاره و طوق و با فر و تاج
#26
بدو گفت نام و نژاد تو چیست
✦
که بر فر و شاخت نشان کییست
#27
از اندازهٔ کهتران برتری
✦
من ایدون گمانم که اسکندری
#28
بدین فر و بالا و گفتار و چهر
✦
مگر تخت را پروریدت سپهر
#29
چنین داد پاسخ که این کس نکرد
✦
نه در آشتی و نه اندر نبرد
#30
نه گویندگان بر درش کمترند
✦
که بر تارک بخردان افسرند
#31
کجا خود پیام آرد از خویشتن
✦
چنان شهریاری سر انجمن
#32
سکندر بدان مایه دارد خرد
✦
که از رای پیشینگان بگذرد
#33
پیامم سپهبد بدین گونه داد
✦
بگفتم به شاه آنچ او کرد یاد
#34
بیاراستندش یکی جایگاه
✦
چنانچون بود درخور پایگاه
#35
سپهدار ایران چو بنهاد خوان
✦
به سالار فرمود کو را بخوان
#36
چو نان خورده شد مجلس آراستند
✦
می و رود و رامشگران خواستند
#37
سکندر چو خوردی می خوشگوار
✦
نهادی سبک جام را بر کنار
#38
چنین تا می و جام چندی بگشت
✦
نهادن ز اندازه اندر گذشت
#39
دهنده بیامد به دارا بگفت
✦
که رومی شد امروز با جام جفت
#40
بفرمود تا زو بپرسند شاه
✦
که جام نبید از چه داری نگاه
#41
بدو گفت ساقی که ای شیر فش
✦
چه داری همی جام زرین به کش
#42
سکندر چنین داد پاسخ که جام
✦
فرستاده را باشد ای نیک‌نام
#43
گر آیین ایران جز اینست راه
✦
ببر جام زرین سوی گنج شاه
#44
بخندید از آیین او شهریار
✦
یکی جام پرگوهر شاهوار
#45
بفرمود تا بر کفش برنهند
✦
یکی سرخ یاقوت بر سر نهند
#46
هم‌اندر زمان باژ خواهان روم
✦
کجا رفته بودند زان مرز و بوم
#47
ز خانه بدان بزمگاه آمدند
✦
خرامان به نزدیک شاه آمدند
#48
فرستاده روی سکندر بدید
✦
بر شاه رفت آفرین گسترید
#49
بدو گفت کاین مهتر اسکندرست
✦
که بر تخت با گرز و با افسرست
#50
بدانگه که ما را بفرمود شاه
✦
برفتیم نزدیک او باژخواه
#51
برآشفت و ما را بدان خوار کرد
✦
به گفتار با شاه پیکار کرد
#52
چو از پادشاهیش بگریختم
✦
شب تیره اسپان برانگیختم
#53
ندیدیم مانندهٔ او به روم
✦
دلیر آمدست اندرین مرز و بوم
#54
همی برگراید سپاه ترا
✦
همان گنج و تخت و کلاه ترا
#55
چو گفت فرستاده بشنید شاه
✦
فزون کرد سوی سکندر نگاه
#56
سکندر بدانست کاندر نهان
✦
چه گفتند با شهریار جهان
#57
همی بود تا تیره‌تر گشت روز
✦
سوی باختر گشت گیتی‌فروز
#58
بیامد به دهلیز پرده‌سرای
✦
دلاور به اسپ اندر آورد پای
#59
چنین گفت پس با سواران خویش
✦
بلنداختر و نامداران خویش
#60
که ما را کنون جان به اسپ اندرست
✦
چو سستی کند باد ماند به دست
#61
همه بادپایان برانگیختند
✦
ز پیش جهاندار بگریختند
#62
چو دارا سر و افسر او ندید
✦
به تاریکی از چشم شد ناپدید
#63
نگهبان فرستاد هم در زمان
✦
به نزدیکی خیمهٔ بدگمان
#64
چو رفتند بیداردل رفته بود
✦
نه بخت چنان پادشا خفته بود
#65
پس او فرستاد دارا سوار
✦
دلیران و پرخاشجویان هزار
#66
چو باد از پس او همی تاختند
✦
شب تیرهٔ بد راه نشناختند
#67
طلایه بدیدند گشتند باز
✦
نبد سود جز رنج و راه دراز
#68
چو اسکندر آمد به پرده‌سرای
✦
برفتند گردان رومی ز جای
#69
بدیدند شب شاه را شادکام
✦
به پیش اندرون پرگهر چار جام
#70
به گردان چنین گفت کاباد بید
✦
بدین فرخی فال ما شاد بید
#71
که این جام پیروزی جان ماست
✦
سر اختران زیر فرمان ماست
#72
هم از لشکرش برگرفتم شمار
✦
فراوان کم است از شنیده سوار
#73
همه جنگ را تیغها برکشید
✦
وزین دشت هامون سر اندرکشید
#74
چو در جنگ تن را به رنج آورید
✦
ازان رنج شاهی و گنج آورید
#75
جهان آفریننده یار منست
✦
سر اختر اندر کنار منست
#76
بزرگان برو خواندند آفرین
✦
که آباد بادا به قیصر زمین
#77
فدای تو بادا تن و جان ما
✦
برینست جاوید پیمان ما
#78
ز شاهان که یارد بدن یار تو
✦
به مردی و بالا و دیدار تو

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.
پیشنهادهای خوانش: