چون شب قیرگون عنان برتافت و خورشید جهان‌تاب سنان زرین خویش را بر سپهر برافراخت، گشتاسپ‌شاه بر تخت زرین شهریاری نشست. اسفندیار، آن یل پیلتن و تهمتن کیانی، پیشگاه پدر آمد؛ دست‌ها به علامت خدمت و ادب بر سینه نهاده اما درونی پراندیشه و دلی مالامال از دردی دیرین داشت. به گرداگرد آنان، گردان و نام‌آوران سپاه اندرهنگام گشته بودند و موبدان خردمند و اسپهبدان کشوادنژاد بر رده‌های خویش صف آراستند.
در آن محفل باشکوه، اسفندیار بغض چندین‌ساله را شکست و سخن از سر سوز و درد آغاز کرد. او نخست پادشاه را ستود و شهریاری‌اش را ریشه گرفته از فرّه ایزدی و مایه آراستگی تاج و نگین خواند و خود را بندهای فرمان‌بردار برشمرد. سپس، پرده از یادمان‌های تلخ گذشته برداشت؛ یادآوری کرد که چگونه هنگامی که ارجاسپ با سواران چین برای براندازی دین بهیان هجوم آورد، او سوگندهای گران خورد تا هر گسسته‌دین و بت‌پراست را به تیغ تیز دو نیم سازد و در نبرد با لشکر توران چون پلنگی خشمگین پیکار نمود.
اما پاداش آن‌همه فداکاری، بدگمانی شاه و فریب‌کاری گُرزم بدخواه بود. اسفندیار به گشتاسپ یادآور شد که چگونه به یاوه‌گویی‌های گرزم گوش فرا داد و فرزند دلاور خویش را در گنبدان‌دژ به غل و زنجیر آهن و مسمارهای سنگین آهنگران فروبست و تحقیر ساخت. در آن هنگام که اسفندیار در بند بود، شاه راه زابلستان پیش گرفت و بلخ را بی‌سپر رها ساخت؛ پنداشتی که نبرد سنگین جان‌آزمایی، بزمِ نوشانوش است! همین غفلت موجب شد تا ارجاسپ پادمانی بر بلخ تازد، خون لهراسبِ پیر را بر خاک ریزد، خواهران اسفندیار را به اسیری برد و فرشیدوردِ آزاده را در دشت نبرد به خون کشد.
اسفندیار به یاد آورد آن لحظه‌ای را که جاماسپِ وزیر با جامه سوگوارانه بر او در بند وارد شد. در آغاز، اسفندیار برخلاف پیشنهاد رهایی، پایداری بر فرمان پادشاه را برگزید و تسلیم خواست یزدان بود؛ اما چون جاماسپ خبر گریختن گشتاسپ از رزمگاه، ناله‌های خواهرانِ به بند افتاده و خستگی دلاوران را بازگفت، آتش غیرت در نهاد اسفندیار زبانه کشید. او زنجیرهای گران و بندهای آهنین را بر هم شکست، روانه میدان کارزار شد، سپاه دشمن را در هم کوبید و سپس پای در مسیر پرهراس هفتخوان نهاد. او از پسِ هیولاها و جادوهای جان‌کاه گذشت، سر از تن ارجاسپ جدا ساخت، نام گشتاسپ را بر تارک جهان برافراخت و گنج، تاج، و خواهران اسیری‌رفته را به بارگاه آورد.
با این‌همه، اسفندیار سرزنش‌کنان افزود که پاداش او از آن‌همه رنج و خون‌کبودی، تنها بند و جفا بود. او به یاد گشتاسپ آورد که بارها پیمان بسته و سوگند یاد کرده بود که اگر اسفندیار پیروزمندانه بازگردد، افسر شهریاری و تخت عاج را به او سپارد، چراکه او را سزاوارترین مرد بر تاج‌وتخت می‌دانست. اکنون اسفندیار با مناعت و شرمِ پهلوانی بانگ برمی‌آورد که در برابر بزرگان ایران خجل است، چراکه همگان می‌پرسند سرانجامِ وعده‌های شاه چه شد؟ او از پدر پاسخ می‌طلبد که پس از آن‌همه رنج و خون‌فشانی، اکنون بهانه نادیده‌گرفتن پیمان چیست و او دیگر به امید کدام پاداش باید تکاپو کند؟