🦅 IRANLORE | ایران‌نامه
✦
✦
✦
✦
دوره پهلوانی (کیانیان)

داستان کاموس کشانی

❖
32 بیت در این گفتار
برای مشاهده شناسنامه، معنی و هم‌پُرسی با سیمرغ روی هر بیت کلیک کنید
بخش ۵ - تیرگی آوردگاه و بیم طوس از پیشگویی، گزیدن پهلوانان و صف پیادگان پیش از نبرد سران
سپهدار طوس، فرمانده گرامی سپاه ایران، فرمان داد تا طبل‌ها و کوس‌های جنگی بر پشت پیلان گردون‌شکوه بسته شوند و گردان خستگی‌ناپذیر رزم‌گاه آرایش یابند. او بنه‌گاه و پیادگان را به سوی دامنه‌های استوار کوه‌پایه فرستاد؛ سپس پهلوان کهنسال و باتجربه، گودرز کشواد را بر میمنه و فرزند دلاورش، رهام را بر میسره گماشت تا صفوف نبرد چون سدی پولادین شکل گیرد.

با آغاز نواختن کرنای‌ها و خروش کوس‌ها، گویی گنبد لاجوردی آسمان متزلزل گشت و گرد و غبار سهمگینی از زیر سم اسبان برافراشت که خورشید جهان‌تاب را در پرده‌ای سیاه پوشاند. بر روی هامون، بارانی از تیغ‌های الماس‌گون و گرزهای گرانبار می‌بارید و خروش بی‌امان کوس و شيپور، چنان آشوبی برپا کرده بود که رزمندگان سر از پا نمی‌شناختند. دشت و دمن از خون دلاوران به دریاچه‌ای سرخ بدل گشت و شمشیرهای آخته در میان تیرگی گردوخاک چون کانون‌های آتش می‌درخشیدند.

در این هنگام، طوس نگاهی به آسمان تیره افکند و رو به گودرز کرد و با دلی پرهراس گفت: «ستاره‌شناس خردمند مرا هشدار داده بود که تا بگذشتن سه پاس از شب در چنین روزی، شمشیرها چشمه خون جاری خواهند ساخت و بیم آن دارم که در انتها، پیروزی نصیب دشمن کینه‌توز گردد.» اما پهلوانان نامدار ایران—چون گیو، رهام، شیدوش، گستهم، خراد و برزین—بی‌اعتنا به بیم و پیشگویی، با سینه سپردنی تهورآمیز از میان صفوف بیرون تاختند تا کین دل خویش را از دشمن بستانند.

در جبهه مقابل، هومان تورانی سپاه خود را چون کوهی از پولاد گرد آورد. پهلوانان دو کشور مردانه بر رزم‌گاه رویاروی شدند: گرازه، رهام، شیدوش و گیو در برابر دلاوران توران چون فرشیدورد، لهّاک، کلباد و شطرخ صف کشیدند. بیژن دلاور به نبرد با کلباد بادپا شتافت و هومان با بانک رسا سپاه توران را غوغا انداخت تا جان بر کف نهند و زمین را از وجود ایرانیان تهی سازند. در همان حال، طوس پیادگان، ژوپین‌وران و سپرداران را در پیشاپیش سواران مستقر ساخت و دستور داد تا محکم بر جای خود بایستند و سنان‌ها را پیش کشند تا عیار گرزهای گران در میان نبرده‌سران دو سپاه آشکار گردد.
#1
بیاراست لشکر سپهدار طوس
✦
بپیلان جنگی و مردان و کوس
#2
پیاده سوی کوه شد با بنه
✦
سپهدار گودرز بر میمنه
#3
رده برکشیده همه یکسره
✦
چو رهام گودرز بر میسره
#4
ز نالیدن کوس با کرنای
✦
همی آسمان اندر آمد ز جای
#5
دل چرخ گردان بدو چاک شد
✦
همه کام خورشید پرخاک شد
#6
چنان شد که کس روی هامون ندید
✦
ز بس گرد کز رزمگه بردمید
#7
ببارید الماس از تیره میغ
✦
همی آتش افروخت از گرز و تیغ
#8
سنانهای رخشان و تیغ سران
✦
درفش از بر و زیر گرز گران
#9
هوا گفتی از گرز و از آهنست
✦
زمین یکسر از نعل در جوشنست
#10
چو دریای خون شد همه دشت و راغ
✦
جهان چون شب و تیغها چون چراغ
#11
ز بس نالهٔ کوس با کرنای
✦
همی کس ندانست سر را ز پای
#12
سپهبد به گودرز گفت آن زمان
✦
که تاریک شد گردش آسمان
#13
مرا گفته بود این ستاره‌شناس
✦
که امروز تا شب گذشته سه پاس
#14
ز شمشیر گردان چو ابر سیاه
✦
همی خون فشاند به آوردگاه
#15
سرانجام ترسم که پیروزگر
✦
نباشد مگر دشمن کینه ور
#16
چو شیدوش و رهام و گستهم و گیو
✦
زره‌دار خراد و برزین نیو
#17
ز صف در میان سپاه آمدند
✦
جگر خسته و کینه‌خواه آمدند
#18
بابر اندر آمد ز هر سو غریو
✦
بسان شب تار و انبوه دیو
#19
وزان روی هومان بکردار کوه
✦
بیاورد لشکر همه همگروه
#20
وزان پس گزیدند مردان مرد
✦
که بردشت سازند جای نبرد
#21
گرازه سر گیوگان با نهل
✦
دو گرد گرانمایهٔ شیردل
#22
چو رهام گودرز و فرشیدورد
✦
چو شیدوش و لهاک شد هم نبرد
#23
ابا بیژن گیو کلباد را
✦
که بر هم زدی آتش و باد را
#24
ابا شطرخ نامور گیو را
✦
دو گرد گرانمایهٔ نیو را
#25
چو گودرز و پیران و هومان و طوس
✦
نبد هیچ پیدا درنگ و فسوس
#26
چنین گفت هومان که امروز کار
✦
نباید که چون دی بود کارزار
#27
همه جان شیرین بکف برنهید
✦
چو من برخروشم دمید و دهید
#28
تهی کرد باید ازیشان زمین
✦
نباید که آیند زین پس بکین
#29
بپیش اندر آمد سپهدار طوس
✦
پیاده بیاورد و پیلان و کوس
#30
صفی برکشیدند پیش سوار
✦
سپردار و ژوپین‌ور و نیزه‌دار
#31
مجنبید گفت ایچ از جای خویش
✦
سپر با سنان اندرارید پیش
#32
ببینیم تا این نبرده سران
✦
چگونه گزارند گرز گران

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.
پیشنهادهای خوانش: