بخش ۱۱ - فرمان ماهوی به کشتن یزدگرد، پند موبدان و رای پسر بر نابودی شاه

#1

چو ماهوی دل را برآورد گِرد

✦

بدانست کو نیست جز یزدگرد

#2

بدو گفت بشتاب زین انجمن

✦

هم اکنون جدا کن سرش را ز تن

#3

وگرنه هم اکنون ببرم سرت

✦

نمانم کسی زنده از گوهرت

#4

شنیدند ازو این سخن مهتران

✦

بزرگان بیدار و کنداوران

#5

همه انجمن گشت ازو پر ز خشم

✦

زبان پر ز گفتار و پرآب چشم

#6

یکی موبدی بود رادوی نام

✦

به جان و خرد برنهادی لگام

#7

به ماهوی گفت ای بداندیش مرد

✦

چرا دیو چشم تو را تیره کرد

#8

چنان دان که شاهی و پیغمبری

✦

دو گوهر بود در یک انگشتری

#9

ازین دو یکی را همی‌بشکنی

✦

روان و خرد را به پا افگنی

#10

نگر تا چه گویی بپرهیز ازین

✦

مشو بدگمان با جهان‌آفرین

#11

نخستین ازو بر تو آید گزند

✦

به فرزند مانی یکی کشتمند

#12

که بارش کبست آید و برگ خون

✦

به زودی سر خویش بینی نگون

#13

همی دین یزدان شود زو تباه

✦

همان برتو نفرین کند تاج و گاه

#14

برهنه شود در جهان زشت تو

✦

پسر بدرود بی‌گمان کشت تو

#15

یکی دین‌وری بود یزدان‌پرست

✦

که هرگز نبردی به بد کار دست

#16

که هرمزد خراد بُد نام او

✦

بدین اندرون بود آرام او

#17

به ماهوی گفت ای ستمگاره مرد

✦

چنین از ره پاک‌یزدان مگرد

#18

همی تیره بینم دل و هوش تو

✦

همی خار بینم در آغوش تو

#19

تنومند و بی‌مغز و جان نزار

✦

همی دود ز آتش کنی خواستار

#20

تو را زین جهان سرزنش بینم آز

✦

ببرگشتنت گرم و رنج گداز

#21

کنون زندگانیت ناخوش بود

✦

چو رفتی نشستت در آتش بود

#22

نشست او و شهروی بر پای خاست

✦

به ماهوی گفت این دلیری چراست

#23

شهنشاه را کارزار آمدی

✦

ز خان و ز فغفور یار آمدی

#24

ازین تخمه بی‌کس بسی یافتند

✦

که هرگز بکشتنش نشتافتند

#25

تو گر بنده‌ای خون شاهان مریز

✦

که نفرین بود بر تو تا رستخیز

#26

بگفت این و بنشست گریان به درد

✦

پر از خون دل و مژه پر آب زرد

#27

چو بنشست گریان بشد مهرنوش

✦

پر از درد با ناله و با خروش

#28

به ماهوی گفت ای بد بدنژاد

✦

که نه رای فرجام دانی نه داد

#29

ز خون کیان شرم دارد نهنگ

✦

اگر کشته بیند ندرّد پلنگ

#30

ایا بتّر از دد به مهر و به خوی

✦

همی گاه شاه آیدت آرزوی

#31

چو بر دست ضحاک جم کشته شد

✦

چه مایه سپهر از برش گشته شد

#32

چو ضحاک بگرفت روی زمین

✦

پدید آمد اندر جهان آبتین

#33

بزاد آفریدون فرخ نژاد

✦

جهان را یکی دیگر آمد نهاد

#34

شنیدی که ضحاک بیدادگر

✦

چه آورد از آن خویشتن را به سر

#35

برو سال بگذشت مانا هزار

✦

به فرجام کار آمدش خواستار

#36

و دیگر که تور آن سرافراز مرد

✦

کجا آز ایران ورا رنجه کرد

#37

همان ایرج پاک‌دین را بکشت

✦

برو گردش آسمان شد درشت

#38

منوچهر زان تخمه آمد پدید

✦

شد آن بند بد را سراسر کلید

#39

سه دیگر سیاوش ز تخم کیان

✦

کمر بست بی‌آرزو در میان

#40

به گفتار گرسیوز افراسیاب

✦

ببرد از روان و خرد شرم و آب

#41

جهاندار کیخسرو از پشت اوی

✦

بیامد جهان کرد پر گفت‌و‌گوی

#42

نیا را به خنجر به دو نیم کرد

✦

سر کینه‌جویان پر از بیم کرد

#43

چهارم سخن کین ارجاسپ بود

✦

که ریزندهٔ خون لهراسپ بود

#44

چو اسفندیار اندر آمد به جنگ

✦

ز کینه ندادش زمانی درنگ

#45

به پنجم سخن کین هرمزد شاه

✦

چو پرویز را گشن شد دستگاه

#46

به بندوی و گستهم کرد آنچ کرد

✦

نیاساید این چرخ گردان ز گرد

#47

چو دستش شد او جان ایشان ببرد

✦

در کینه را خوار نتوان شمرد

#48

تو را زود یاد آید این روزگار

✦

بپیچی ز اندیشهٔ نابکار

#49

تو زین هرچ کاری پسر بدرود

✦

زمانه زمانی همی‌نغنود

#50

بپرهیز زین گنج آراسته

✦

وزین مُردری تاج و این خواسته

#51

همی سر بپیچی به فرمان دیو

✦

ببرّی همی راه گیهان خدیو

#52

به چیزی که بر تو نزیبد همی

✦

ندانی که دیوَت فریبد همی

#53

به آتش نهال دلت را مسوز

✦

مکن تیره این تاج گیتی‌فروز

#54

سپاه پراگنده را گرد کن

✦

وزین سان که گفتی مگردان سخُن

#55

ازیدر به پوزش بر شاه رو

✦

چو بینی ورا بندگی ساز نو

#56

وزان جایگه جنگ لشکر بسیچ

✦

ز رای و ز پوزش میاسای هیچ

#57

کزین بدنشانِ دو گیتی شوی

✦

چو گفتار دانندگان نشنوی

#58

چو کاری که امروز بایدت کرد

✦

به فردا رسد زو برآرند گرد

#59

همی یزدگرد شهنشاه را

✦

بتر خواهی از ترک بدخواه را

#60

که در جنگ شیرست بر گاه شاه

✦

درخشان به کردار تابنده ماه

#61

یکی یادگاری ز ساسانیان

✦

که چون او نبندد کمر بر میان

#62

پدر بر پدر داد و دانش‌پذیر

✦

ز نوشین‌روان شاه تا اردشیر

#63

بود اردشیرش به هشتم پدر

✦

جهاندار ساسان با داد و فر

#64

که یزدانش تاج کیان برنهاد

✦

همه شهریارانش فرخ‌نژاد

#65

چو تو بود مهتر به کشور بسی

✦

نکرد اینچنین رای هرگز کسی

#66

چو بهرام چوبین که سیصد هزار

✦

عناندار و برگستوانور سوار

#67

به یک تیر او پشت برگاشتند

✦

بدو دشت پیکار بگذاشتند

#68

چو از رای شاهان سرش سیر گشت

✦

سر دولت روشنش زیر گشت

#69

فرآیین که تخت بزرگی بجست

✦

نبودش سزا دست بد را بشست

#70

بران گونه بر کشته شد زار و خوار

✦

گزافه بپرداز زین روزگار

#71

بترس از خدای جهان آفرین

✦

که تخت آفریدست و تاج و نگین

#72

تن خویش بر خیره رسوا مکن

✦

که بر تو سر آرند زود این سخُن

#73

هر آنکس که با تو نگوید درست

✦

چنان دان که او دشمن جان تست

#74

تو بیماری اکنون و ما چون پزشک

✦

پزشک خروشان به خونین سرشک

#75

تو از بندهٔ بندگان کمتری

✦

به اندیشهٔ دل مکن مهتری

#76

همی کینه با پاک یزدان نهی

✦

ز راه خرد جوی تخت مهی

#77

شبان‌زاده را دل پر از تخت بود

✦

ورا پند آن موبدان سخت بود

#78

چنین بود تا بود و این تازه نیست

✦

که کار زمانه بر اندازه نیست

#79

یکی را برآرد به چرخ بلند

✦

یکی را کند خوار و زار و نژند

#80

نه پیوند با آن نه با اینش کین

✦

که دانست راز جهان‌آفرین

#81

همه موبدان تا جهان شد سیاه

✦

بر آیین خورشید بنشست ماه

#82

بگفتند زین گونه با کینه‌جوی

✦

نبُد سوی یک موی زان گفت‌وگوی

#83

چو شب تیره شد گفت با موبدان

✦

شما را بباید شد ای بخردان

#84

من امشب بگردانم این با پسر

✦

ز هر گونه‌ای دانش آرم ببر

#85

ز لشگر بخوانیم داننده بیست

✦

بدان تا بدین بر نباید گریست

#86

برفتند دانندگان از برش

✦

بیامد یکی موبد از لشکرش

#87

چو بنشست ماهوی با راستان

✦

چه بینید گفت اندرین داستان

#88

اگر زنده ماند تن یزدگرد

✦

ز هر سو برو لشکر آیند گرد

#89

برهنه شد این راز من در جهان

✦

شنیدند یکسر کهان و مهان

#90

بیاید مرا از بدش جان به سر

✦

نه تن ماند ایدر نه بوم و نه بر

#91

چنین داد پاسخ خردمند مرد

✦

که این خود نخستین نبایست کرد

#92

اگر شاه ایران شود دشمنت

✦

ازو بد رسد بی‌گمان بر تنت

#93

و گر خون او را بریزی بدست

✦

که کین‌خواه او در جهان ایزدست

#94

چپ و راست رنجست و اندوه و درد

✦

نگه کن کنون تا چه بایدت کرد

#95

پسر گفت کای باب فرخنده‌رای

✦

چو دشمن کنی زو بپرداز جای

#96

سپاه آید او را ز ما چین و چین

✦

به ما بر شود تنگ روی زمین

#97

تو این را چنین خردکاری مدان

✦

چو چیره شدی کام مردان بران

#98

گر از دامن او درفشی کنند

✦

تو را با سپاه از بنه برکنند

پادشاهی یزدگرد

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:

موجودیت‌های نام‌برده:

رهنما