🦅 IRANLORE | ایران‌نامه
✦
✦
✦
✦
دوره تاریخی (اشکانیان و ساسانیان)

پادشاهی یزدگرد

❖
13 بیت در این گفتار
برای مشاهده شناسنامه، معنی و هم‌پُرسی با سیمرغ روی هر بیت کلیک کنید
بخش ۷ - نامهٔ یزدگرد به ماهوی سوری: سوگ رستم، لشکر سعد تا طیسفون و فراخوان رزم در مرو
چون سپاه ایران در نبرد قادسیه فروریخت و رستم فرخ‌زاد به خاک افتاد، یزدگرد شاهنشاه ساسانی با دلی لبریز از اندوه و خشم، دبیر باتجربه و کهنه‌کار دربار را به نزد خویش فراخواند تا رازمگوی دل سنگینش را بر کاغذ آورد. شاه که آهنگ دیار مرو و پناه گرفتن در ولایت ماهوی سوری، مرزبان آن سامان را داشت، نامه‌ای پر از اشک و آرزو بنگاشت. نامه با آفرین و نیایش به درگاه دادار مهربان آغاز گشت؛ آفرین بر آن پروردگار دانایی که گرداننده سیاره بهرام و خورشید تابان است و پروردنده همه موجودات، از پیل تنومند تا مور ناتوان. هم او که هرگاه اراده کند، از نیستی، هستی می‌آفریند و به هیچ آموزگاری نیاز ندارد.

سپس شاه ساسانی پرده از دردهای خویش برداشت؛ از رنج‌هایی که بر روزگار ایران رفته و شکوه و فروغ از این پادشاهی دیرپا رخت بربسته است. او با درغی جانسوز از رستم فرخ‌زاد یاد کرد که در میدان کارزار به دست سعد وقاص به شهادت رسید؛ مردی که یزدگرد او را تهی از نژاد شاهوار و دانش و نام‌آوری می‌دانست. شاه نالید که اکنون سپاه دشمن طیسفون، پایتخت کهن ایران را در بر گرفته و گویی کلاغ پیسه‌ای شوم بر اریکه فرّه کیانی تکیه زده است. یزدگرد از ماهوی سوری خواست تا بی‌درنگ تمام لشکریان مرو و خراسان را گرد آورد، انگیزه رزم را در دل‌هایشان برافروزد و آماده پیکار نهایی شود؛ چرا که خود شاه نیز شتابان چون باد صبا در پی نامه روانه خواهد شد تا فرماندهی سپاه را به دست گیرد. پس از اتمام نامه، شاه فرستاده‌ای خردمند، بینادل و رای‌زن را برگزید تا این پیام سرنوشت‌ساز را به مرزبان مرو برساند.
#1
دبیر جهاندیده را پیش خواند
✦
دل آگنده بودش همه برفشاند
#2
جهاندار چون کرد آهنگ مرو
✦
به ماهوی سوری کنارنگ مرو
#3
یکی نامه بنوشت با درد و خشم
✦
پر از آرزو دل پر از آب چشم
#4
نخست آفرین کرد بر کردگار
✦
خداوند دانا و پروردگار
#5
خداوند گردنده بهرام و هور
✦
خداوند پیل و خداوند مور
#6
کند چون بخواهد ز ناچیز چیز
✦
که آموزگارش نباید بنیز
#7
بگفت آنک ما را چه آمد بروی
✦
وزین پادشاهی بشد رنگ و بوی
#8
ز رستم کجا کشته شد روز جنگ
✦
ز تیمار بر ما جهان گشت تنگ
#9
بدست یکی سعد وقاص نام
✦
نه بوم و نژاد و نه دانش نه کام
#10
کنون تا در طیسفون لشکرست
✦
همین زاغ پیسه به پیش اندرست
#11
تو با لشکرت رزم را ساز کن
✦
سپه را برین بر هم آواز کن
#12
من اینک پس نامه بر سانِ باد
✦
بیایم به نزد تو ای پاک و راد
#13
فرستادهٔ دیگر از انجمن
✦
گزین کرد بینا‌دل و رای‌زن

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.
پیشنهادهای خوانش: