🦅 IRANLORE | ایران‌نامه
✦
✦
✦
✦
دوره تاریخی (اشکانیان و ساسانیان)

پادشاهی خسرو پرویز

❖
38 بیت در این گفتار
برای مشاهده شناسنامه، معنی و هم‌پُرسی با سیمرغ روی هر بیت کلیک کنید
بخش ۷ - آهنگ شبیخون خسرو بر بهرام، پند گستهم و گردوی و گزینش یاران
چون شهریار جوان، خسروپرویز، با پیروزی و شادمانی از پل نهروان گذشت، فرمان داد تا همه بزرگان و سپهسالاران جهان‌دیده بر گرد هم آیند و آنان را بر تخت‌های شاهوار نشانید. خسرو به سخن درآمد و گفت که این نخستین آزمون او در جهان‌داری است و نیازمند مردانگی و سنجش دلیری. او یادآور شد که سپاهیان در روزگار نیاکانش تلخ و شیرین بسیار چشیده‌اند، اما اکنون رازی نهان در میان است که نباید از این پرده بیرون رود؛ چه، اگر اندیشه شاه در میان سپاه فاش شود، تدبیر به تباهی خواهد کشید. خسرو آشکار کرد که می‌خواهد شبانه بر بهرام چوبین شبیخون زند، چرا که بهرام او را نوجوانی کم‌تجربه پنداشته و به گرز و شمشیر خویش می‌نازد.

سپاهیان در ظاهر پیمان بستند که از فرمان شاه سرپیچی نکنند. اما چون تاریکی شب همچون مشک سیاه بر جهان سایه افکند، خسرو به پرده‌سرای خویش درآمد و خلوت ساخت. او پهلوانان و نزدیکان رازدار خود—گستهم، بندوی و گردویِ جهان‌دیده—را فراخواند و نقشه شبیخون را با آنان بازگو کرد. گستهم، خردمندانه و بی‌پروا، شاه را از این کار پرخطر برحذر داشت و گفت که این نبرد میان خویشاوندان است؛ در یک سو پدر است و در سوی دیگر پسر، و در میان دو لشکر پیوندهای برادری و خویشی استوار است. اگر شاه فرمان شبیخون دهد، مهر و همبستگی از دل‌ها رخت برخواهد بست و شبیخون به افشای راز و شکست خواهد انجامید.

سپس گردوی به تایید سخن گستهم پرداخت و افزود که خبر این تصمیم ناپخته بی‌گمان به گوش سپاه بهرام رسیده است و نباید شاه سر خویش را دو دستی تسلیم دشمن کند. خسروپرویز، پند خردمندانه آنان را به جان پذیرفت و از شبیخون عمومی چشم پوشید. در عوض، او گروهی اندک اما بی‌نظیر از نامداران و یاران وفادار—چون خراد برزین، گستهم شیردل، شاپور، اندیان دلاور، بندوی، خراد و نستوه سپهسالار—را برگزید. سپس شاه بر فراز تپه‌ای سرسبز نهاد تا از دور جنب‌وجوش سپاه را زیر نظر گیرد و تدبیر نبرد را آماده سازد.
#1
وزان روی شد شهریار جوان
✦
چوبگذشت شاد از پل نهروان
#2
همه مهتران را زلشکر بخواند
✦
سزاوار بر تخت شاهی نشاند
#3
چنین گفت کای نیکدل سروران
✦
جهاندیده و کار کرده سران
#4
بشاهی مرا این نخستین سرست
✦
جز از آزمایش نه اندرخورست
#5
بجای کسی نیست ما را سپاس
✦
وگر چند هستیم نیکی شناس
#6
شمارا زما هیچ نیکی نبود
✦
که چندین غم ورنج باید فزود
#7
نیاکان ما را پرستیده‌اید
✦
بسی شور و تلخ جهان دیده‌اید
#8
بخواهم گشادن یکی راز خویش
✦
نهان دارم از لشکر آواز خویش
#9
سخن گفتن من بایرانیان
✦
نباید که بیرون برند ازمیان
#10
کزین گفتن اندیشه من تباه
✦
شود چون بگویند پیش سپاه
#11
من امشب سگالیده‌ام تاختن
✦
سپه را به جنگ اندر انداختن
#12
که بهرام را دیده‌ام در سخن
✦
سواریست اسپ افگن وکارکن
#13
همی کودکی بی‌خرد داندم
✦
بگرز و بشمشیر ترساندم
#14
نداند که من شب شبیخون کنم
✦
برزم اندرون بیم بیرون کنم
#15
اگریار باشید بامن به جنگ
✦
چو شب تیره گردد نسازم درنگ
#16
چو شوید بعنبر شب تیره روی
✦
بیفشاند این گیسوی مشکبوی
#17
شما برنشینید با ساز جنگ
✦
همه گرز و خنجر گرفته بچنگ
#18
بران برنهادند یکسر سپاه
✦
که یک تن نگردد زفرمان شاه
#19
چو خسرو بیامد بپرده سرای
✦
زبیگانه مردم بپردخت جای
#20
بیاورد گستهم وبندوی را
✦
جهاندیده و گرد گردوی را
#21
همه کارزار شبیخون بگفت
✦
که با او مگر یار باشند و جفت
#22
بدو گفت گستهم کای شهریار
✦
چرایی چنین ایمن از روزگار
#23
تو با لشکر اکنون شبیخون کنی
✦
ز دلها مگر مهر بیرون کنی
#24
سپاه تو با لشکر دشمنند
✦
ابا او همه یک دل ویک تنند
#25
ز یک سو نبیره ز یک سو نیا
✦
به مغز اندرون کی بود کیمیا
#26
ازین سو برادر وزان سو پدر
✦
همه پاک بسته یک اندر دگر
#27
پدر چون کند با پسر کارزار
✦
بدین آرزو کام دشمن مخار
#28
نبایست گفت این سخن با سپاه
✦
چو گفتی کنون کار گردد تباه
#29
بدو گفت گردوی کاین خود گذشت
✦
گذشته همه باد گردد به دشت
#30
توانایی و کام وگنج وسپاه
✦
سر مرد بینا نپیچد ز راه
#31
بدین رزمگه امشب اندر مباش
✦
ممان تا شود گنج و لشکر به لاش
#32
که من بی‌گمانم کزین راز ما
✦
وزین ساختن در نهان سازما
#33
بدان لشکر اکنون رسید آگهی
✦
نباید که تو سر بدشمن دهی
#34
چوبشنید خسرو پسند آمدش
✦
به دل رای او سودمند آمدش
#35
گزین کرد زان سرکشان مرد چند
✦
که باشند برنیک وبد یارمند
#36
چو خرداد برزین و گستهم شیر
✦
چوشاپور و چون اندیان دلیر
#37
چو بندوی خراد لشکر فروز
✦
چو نستود لشکرکش نیوسوز
#38
تلی بود پر سبزه وجای سور
✦
سپه را همی‌دید خسرو ز دور

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.
پیشنهادهای خوانش: