🦅 IRANLORE | ایران‌نامه
✦
✦
✦
✦
دوره تاریخی (اشکانیان و ساسانیان)

پادشاهی خسرو پرویز

❖
25 بیت در این گفتار
برای مشاهده شناسنامه، معنی و هم‌پُرسی با سیمرغ روی هر بیت کلیک کنید
بخش ۱ - پیام آشوب بغداد، تاختن خسرو با سپاه، پذیرایی بزرگان و رفتن دردمند نزد پدر
در آن هنگام که گستهم و بندوی در آذرگشسپ مقام داشتند، آشوب و شتاب روزگار آنان را بر آن داشت تا پیک تیزپایی را سوار بر دو اسب تازه‌نفس کنند و شبانه روانه دارند. هدف آن بود که فرستاده، پنهان از چشم دشمنان، خود را به شاهزاده خسروپرویز برساند و اخبار تازه ایران‌زمین را به گوش او برساند.

چون شب تیره رو به پایان نهاد، فرستاده به حضور خسرو رسید و هر آنچه از آشوب و هرج‌ومرج بغداد دیده بود، بازگفت. خسرو با شنیدن خبر نابهسامانی‌ها و بلاهایی که بر سر ملک آمده بود، رخسار جوانش چون گل شنبلید زرد شد. خسرو در اندیشه فرو رفت و با خود گفت: هر آن‌کس که از شاهراه خرد منحرف شود و با تندی نادانی بتازد، از گردش چرخ گردون هراسی به دل راه نمی‌دهد و سرانجام زندگی‌اش بی‌حاصل خواهد شد. اگرچه شنیدن این اخبار تلخ، خواب و خوراک را بر من چون آتش سوزان کرد، اما بدان هنگام که پدرم دست به شمشیر برد، من بزرگان ایران را گرد نیاوردم تا در برابرش بایستند. اکنون نیز خود را بنده‌ای رام برای او می‌دانم و هر چه بفرماید سراپا گوشم.

پس خسرو بی‌درنگ، با دلی داغدار اما عزمی همچون آتش، در رأس سپاه خویش براه افتاد. لشکریانی نامدار و رزم‌آور از بردع و اردبیل فوج‌فوج گرد آمده بودند و به همراه او می‌تاختند. از ارمنستان نیز سپاهی گران همچون بادِ وزنده به یارای پور شاه شتافتند. چون خبر به بغداد رسید که وارث تاج‌وتخت کیانی فراز آمده است، مردم شهر را آرامشی فراگرفت و خسرو از این خشنودی و آرامش شهریاران، به کام دل رسید. بزرگان و سرشناسان بغداد، به استقبال شاهزاده آمدند و در پیشگاه او تختی از عاج و طوقی زرین همراه با تاجی پرمایه نهادند.

خسرو با دلی آکنده از غم وارد شهر شد و با آهی سرد و دردی بیکران به دیدار پدر خویش شتافت. جهان‌سرای گذرایی است که گنبد تیزگردش دم سازگاری ندارد؛ به یکی تاج شاهی و کامروایی می‌بخشد و دیگری را در دریا خوراک ماهیان می‌سازد؛ یکی را برهنه و بی‌نوا بدون خواب و پناه رها می‌سازد و دیگری را غرق در شهد و شیر و جامه خز و دیبا می‌پوشاند، اما سرانجام هر دو خفته در خاک و گرفتار دام مرگ خواهند شد.
#1
چوگستهم وبندوی به آذرگشسپ
✦
فگندند مردی سبک بر دو اسپ
#2
که در شب به نزدیک خسرو شود
✦
از ایران به آگاهی نو شود
#3
فرستاده آمد بر شاه نو
✦
گذشته شبی تیره از ماه نو
#4
ز آشوب بغداد گفت آنچ دید
✦
جوان شد چو برگ گل شنبلید
#5
چنین گفت هرکو زراه خرد
✦
بتیزی ز بی‌دانشی بگذرد
#6
نترسد ز کردار چرخ بلند
✦
شود زندگانیش ناسودمند
#7
گراین بد که گفتی خوش آمد مرا
✦
خور و خواب در آتش آمد مرا
#8
ولیکن پدر چون به خون آخت دست
✦
از ایران نکردم سران نشست
#9
هم او را کنون چون یکی بنده‌ام
✦
سخن هرچ گوید نیوشنده‌ام
#10
هم اندر زمان داغ دل با سپاه
✦
بکردار آتش بیامد ز راه
#11
سپاهی بد از بردع و اردبیل
✦
همی‌رفت با نامور خیل خیل
#12
از ارمینیه نیز چندی سپاه
✦
همی‌تاخت چون باد با پور شاه
#13
چوآمد ببغداد زو آگهی
✦
که آمد خریدار تخت مهی
#14
همه شهر ز آگاهی آرام یافت
✦
جهانجوی از آرامشان کام یافت
#15
پذیره شدندش بزرگان شهر
✦
کسی را که از مهتری بود بهر
#16
نهادند بر پیشگه تخت عاج
✦
همان طوق زرین وپرمایه تاج
#17
بشهر اندرون رفت خسرو بدرد
✦
بنزد پدر رفت با بادسرد
#18
چه جوییم زین گنبد تیزگرد
✦
که هرگز نیاساید از کارکرد
#19
یکی راهمی تاج شاهی دهد
✦
یکی را بدریا بماهی دهد
#20
یکی را برهنه سروپای و سفت
✦
نه آرام و خواب و نه جای نهفت
#21
یکی را دهد توشهٔ شهد و شیر
✦
بپوشد بدیبا و خز و حریر
#22
سرانجام هردو بخاک اندرند
✦
بتارک بدام هلاک اندرند
#23
اگر خود نزادی خردمند مرد
✦
ندیدی ز گیتی چنین گرم و سرد
#24
ندیدی جهان ازبنه به بدی
✦
اگر که بدی مرد اگر مه بدی
#25
کنون رنج در کارخسرو بریم
✦
بخواننده آگاهی نو بریم

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.
پیشنهادهای خوانش: