🦅 IRANLORE | ایران‌نامه
✦
✦
✦
✦
دوره اساطیری (پیشدادیان)

فریدون

❖
45 بیت در این گفتار
برای مشاهده شناسنامه، معنی و هم‌پُرسی با سیمرغ روی هر بیت کلیک کنید
بخش ۱۹ - ادامهٔ جنگ سپاه ایران
چون خبر شکست سپاه و تباهی روزگار به گوش سلم رسید، نگاه خویش را به پشت سر افکند؛ آنجا که بر فراز امواج دریا دژی بس حصین و سر به آسمان کشیده قرار داشت. سلم بر آن شد تا پناه بر آن دژ گردنکش برد و روزگار سختی را در پناه برج و بارویش بگذراند. اما قارن رزمجو، گوهرشناس رازهای نبرد، نیت سلم را پیش‌بینی نمود. او دانست که اگر پای سلم به آن دژ دریایی برسد، تسخیرش دهرها به طول خواهد انجامید؛ دژی که سر بر سحاب داشت و گنجینه‌های بیکران در آن نهفته بود.

قارن سپهسالار، بی‌درنگ چاره‌ای شگفت اندیشید. او انگشتر تور را که از پیکر بی‌جانش به غنیمت گرفته بود برداشت و راز خویش را تنها با گرشاسپ دلاور و شیروی شیر اوژن در میان گذاشت. چون شامگاه چون آبنوس بر آسمان سایه افکند و تاریکی بر دشت خیمه زد، قارن ادارهٔ سپاه را به شیروی سپرد و خود در تاریکی شب، ناشناخته به سوی دژ دریایی شتافت. او به شیروی فرمان داد تا با سپاهیان در نزدیکی دژ به انتظار بمانند و چون درفش همایون شاه بر فراز بارهٔ دژ برافراشته شد، یکباره حمله برند.

قارن به درگاه دژ رسید و دژبانِ ساده‌دل را بانگ زد. او خویشتن را فرستادهٔ تور خواند و نگین انگشتر تور را به عنوان مهر و نشان راستی پیش کشید و ادعا کرد که تور او را فرستاده تا دژ را برای ورود سپاهیان آماده سازد. دژدار بی‌خبر چون نشان تور را دید، درهای سنگین قلعه را گشود و پهلوان ایرانی را با گرمی پذیرفت. قارن تا سپیده‌دم خشم و کین خویش را نهان داشت؛ اما چون خورشید بر تیغ گنبد گردون دمید، درفش شاهنشاهی ایران را بر فراز دژ برافراشت و بانگ نبرد برآورد.

شیروی و دلیران ایران با دیدن درفش کاویانی، چون پرندگان شکاری به سوی قلعه هجوم بردند. درهای دژ گشوده شد و تیغ‌های بنفش در دل تاریکی و روشنی پگاه درخشان گشت. آتش در دژ افتاد و دود آن تا آسمان برآمد. نه اثری از دژبان ماند و نه نشانی از باروهای استوار. خاک دژ با خون دژخیمان گل شد، آتش و آب در هم آمیختند و پهنهٔ دریا از دود سیاه چون قیر گشت و دشت از خون رزمندگان تورانی به درختی سرخ‌گون بدل گردید.
#1
به سلم آگهی رفت ازین رزمگاه
✦
وزان تیرگی کاندر آمد به ماه
#2
پس پشتش اندر یکی حصن بود
✦
برآورده سر تا به چرخ کبود
#3
چنان ساخت کاید بدان حصن باز
✦
که دارد زمانه نشیب و فراز
#4
هم این یک سخن قارن اندیشه کرد
✦
که برگاشتش سلم روی از نبرد
#5
کلانی دژش باشد آرامگاه
✦
سزد گر برو بربگیریم راه
#6
که گر حصن دریا شود جای اوی
✦
کسی نگسلاند ز بن پای اوی
#7
یکی جای دارد سر اندر سحاب
✦
به چاره برآورده از قعر آب
#8
نهاده ز هر چیز گنجی به جای
✦
فگنده برو سایه پر همای
#9
مرا رفت باید بدین چاره زود
✦
رکاب و عنان را بباید بسود
#10
اگر شاه بیند ز جنگ‌آوران
✦
به کهتر سپارد سپاهی گران
#11
همان با درفش همایون شاه
✦
هم انگشتر تور با من به راه
#12
بباید کنون چاره‌ای ساختن
✦
سپه را به حصن اندر انداختن
#13
من و گرد گرشاسپ وین تیره شب
✦
برین راز بر باد مگشای لب
#14
چو روی هوا گشت چون آبنوس
✦
نهادند بر کوههٔ پیل کوس
#15
همه نامداران پرخاشجوی
✦
ز خشکی به دریا نهادند روی
#16
سپه را به شیروی بسپرد و گفت
✦
که من خویشتن را بخواهم نهفت
#17
شوم سوی دژبان به پیغمبری
✦
نمایم بدو مهر انگشتری
#18
چو در دژ شوم برفرازم درفش
✦
درفشان کنم تیغ های بنفش
#19
شما روی یکسر سوی دژ نهید
✦
چنانک اندر آید دمید و دهید
#20
سپه را به نزدیک دریا بماند
✦
به شیروی شیراوژن و خود براند
#21
بیامد چو نزدیکی دژ رسید
✦
سخن گفت و دژدار مهرش بدید
#22
چنین گفت کز نزد تور آمدم
✦
بفرمود تا یک زمان دم زدم
#23
مرا گفت شو پیش دژبان بگوی
✦
که روز و شب آرام و خوردن مجوی
#24
کز ایدر درفش منوچهر شاه
✦
سوی دژ فرستد همی با سپاه
#25
تو با او به نیک و به بد یار باش
✦
نگهبان دژ باش و بیدار باش
#26
چو دژبان چنین گفتها را شنید
✦
همان مهر انگشتری را بدید
#27
همان گه در دژ گشادند باز
✦
بدید آشکارا ندانست راز
#28
نگر تا سخنگوی دهقان چه گفت
✦
که راز دل آن دید کو دل نهفت
#29
مرا و تو را بندگی پیشه باد
✦
ابا پیشه‌مان نیز اندیشه باد
#30
به نیک و به بد هر چه شاید بدن
✦
بباید همی داستان ها زدن
#31
چو دژدار و چون قارن رزمجوی
✦
یکایک به روی اندر آورده روی
#32
یکی بدسگال و یکی ساده دل
✦
سپهبد به هر چاره آماده دل
#33
همی جست آن روز تا شب زمان
✦
نه آگاه دژدار از آن بدگمان
#34
به بیگانه بر مهر خویشی نهاد
✦
بداد از گزافه سر و دژ به باد
#35
چو شب روز شد قارن رزمخواه
✦
درفشی برافراخت چون گرد ماه
#36
خروشید و بنمود یک یک نشان
✦
به شیروی و گردان گردن کشان
#37
چو شیروی دید آن درفش یلی
✦
به کین روی بنهاد با پردلی
#38
در حصن بگرفت و اندر نهاد
✦
سران را ز خون بر سر افسر نهاد
#39
به یک دست قارن به یک دست شیر
✦
به سر گرز و تیغ آتش و آب زیر
#40
چو خورشید بر تیغ گنبد رسید
✦
نه آیین دژ بد نه دژبان پدید
#41
نه دژ بود گفتی نه کشتی بر آب
✦
یکی دود دیدی سراندر سحاب
#42
درخشیدن آتش و باد خاست
✦
خروش سواران و فریاد خاست
#43
چو خورشید تابان ز بالا بگشت
✦
چه آن دژ نمود و چه آن پهن دشت
#44
بکشتند از ایشان فزون از شمار
✦
همی دود از آتش برآمد چو قار
#45
همه روی دریا شده قیرگون
✦
همه روی صحرا شده جوی خون

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.
پیشنهادهای خوانش: