🦅 IRANLORE | ایران‌نامه
✦
✦
✦
✦
دوره اساطیری (پیشدادیان)

فریدون

❖
128 بیت در این گفتار
برای مشاهده شناسنامه، معنی و هم‌پُرسی با سیمرغ روی هر بیت کلیک کنید
بخش ۱۳ - آگاهی سلم و تور از منوچهر
خبر بالندگی و کیانی یافتن منوچهر بر تخت شاهنشاهی، چون صاعقه‌ای بر جان سلم و تور فرود آمد. دل آن دو برادر ستمگر از بیم افول اختر بختیاری‌شان پر از هراس شد. در تیرگی اندیشه و آشفتگی روزگار، دریافتند که جز چاره‌جویی و پوزش‌خواهی از فریدون راهی برای رهایی ندارند. پس از میان بزرگان خاور و چین، مردی پاک‌دل، خردمند و چیره‌زبان را برگزیدند؛ درهای گنجینه‌های کهن را گشودند و بار بر پشت فیلان گردونه‌کش نهادند؛ از تاج‌های زرین و گوهرها تا مشک و عبیر و دیبا و خز. به فرستاده آموزش دادند تا با لابه و زاری به درگاه فریدون رود، گناه را بر گردن تقدیر، چرخ بلند و وسوسه‌های اهریمن اندازد و درخواست کند که منوچهر را همراه سپاهی به نزد ایشان فرستد تا چون بندگان پیش پایش خدمت کنند و خون ایرج را با مال و تاج و تخت بازخرند.

فرستاده با گنج و خواسته بسیار به درگاه فریدون رسید. فریدون که از نیت شوم آنان آگاه بود، دستور داد تا کاخ و تخت شاهنشاهی را باشکوه‌ترین شکل بیارایند؛ تخت فیروزه برافراشتند، دیبای چینی گستردند و منوچهر جوان چون سروی راست‌قامت و خورشیدی تابان بر دست راست شاه نشست. در دو سوی کاخ، بزرگانِ زرین‌کمر رده کشیده و در یک سو شیران و پلنگان به بند درآمده و در سوی دیگر فیلان جنگی صف بسته بودند. چون فرستاده وارد شد و شکوه حیرت‌انگیز دادگاه فریدون و سیمای جمشیدگون و طهمورث‌وار منوچهر را دید، لرزه بر تنش افتاد و رخ بر خاک مالید.

چون پیام پر فریب سلم و تور قرائت شد، فریدون، شهریار دادگر، لب به پاسخی قاطع و سهمگین گشود و گفت: «به آن دو بدخواه بی‌شرم بگو که گفتار دروغین و فریبکارانه آنان را خریدار نیستم. اگر بر منوچهر مهر می‌ورزید، پیکر ایرج نامور کجاست که خوراک دد و دام شد؟ بدانید که منوچهر را نخواهید دید مگر با سپاهی گران، کلاه‌خودهای پولادین، درفش کاویانی و پهلوانان جنگ‌آوری چون قارن کاوگان، شاپور، نستوه، شیدوش، شیروی، سام نریمان و سروِ یمن! درختی که از کینه ایرج رسته، تنها با خون برگ و بار خواهد داد.»

فرستاده، بیم‌ناک و لرزان، فوراً به سوی خاور بازگشت و آنچه از شکوه دربار فریدون، قدرت منوچهر و دلاوری پهلوانان ایرانی دیده و شنیده بود برای سلم و تور بازگو کرد. او هشدار داد که منوچهر چون شیری ژیان به کین‌خواهی برخواهد خاست. با شنیدن این سخنان، رنگ از چهره دو برادر پرید. سلم و تور که چاره‌ای جز جنگ ندیدند، بی‌درنگ سواران و لشکر بی‌شمار خود را از چین و خاور گرد آوردند و زره‌پوشیده و پیل‌سوار، به سوی مرزهای ایران تاختند تا کینه‌ای کهن به نبردی بزرگ بدل شود.
#1
به سلم و به تور آمد این آگهی
✦
که شد روشن آن تخت شاهنشهی
#2
دل هر دو بیدادگر پر نهیب
✦
که اختر همی رفت سوی نشیب
#3
نشستند هر دو به اندیشگان
✦
شده تیره روز جفاپیشگان
#4
یکایک بران رایشان شد درست
✦
کزان روی شان چاره بایست جست
#5
که سوی فریدون فرستند کس
✦
به پوزش کجا چاره این بود بس
#6
بجستند از آن انجمن هردوان
✦
یکی پاک دل مرد چیره‌زبان
#7
بدان مرد باهوش و با رای و شرم
✦
بگفتند با لابه بسیار گرم
#8
در گنج خاور گشادند باز
✦
بدیدند هول نشیب از فراز
#9
ز گنج گهر تاج زر خواستند
✦
همی پشت پیلان بیاراستند
#10
به گردونه‌ها بر چه مشک و عبیر
✦
چه دیبا و دینار و خز و حریر
#11
ابا پیل گردونکش و رنگ و بوی
✦
ز خاور به ایران نهادند روی
#12
هر آنکس که بد بر در شهریار
✦
یکایک فرستادشان یادگار
#13
چو پردخته‌شان شد دل از خواسته
✦
فرستاده آمد برآراسته
#14
بدادند نزد فریدون پیام
✦
نخست از جهاندار بردند نام
#15
که جاوید باد آفریدون گرد
✦
همه فرهی ایزد او را سپرد
#16
سرش سبز باد و تنش ارجمند
✦
منش برگذشته ز چرخ بلند
#17
بدان کان دو بدخواه بیدادگر
✦
پر از آب دیده ز شرم پدر
#18
پشیمان شده داغ دل بر گناه
✦
همی سوی پوزش نمایند راه
#19
چه گفتند دانندگان خرد
✦
که هر کس که بد کرد کیفر برد
#20
بماند به تیمار و دل پر ز درد
✦
چو ما مانده‌ایم ای شه رادمرد
#21
نوشته چنین بودمان از بوش
✦
به رسم بوش اندر آمد روش
#22
هژبر جهانسوز و نر اژدها
✦
ز دام قضا هم نیابد رها
#23
و دیگر که فرمان ناپاک دیو
✦
ببرد دل از ترس گیهان خدیو
#24
به ما بر چنین خیره شد رای بد
✦
که مغز دو فرزند شد جای بد
#25
همی چشم داریم از آن تاجور
✦
که بخشایش آرد به ما بر مگر
#26
اگر چه بزرگست ما را گناه
✦
به بی‌دانشی برنهد پیشگاه
#27
و دیگر بهانه سپهر بلند
✦
که گاهی پناهست و گاهی گزند
#28
سوم دیو کاندر میان چون نوند
✦
میان بسته دارد ز بهر گزند
#29
اگر پادشا را سر از کین ما
✦
شود پاک و روشن شود دین ما
#30
منوچهر را با سپاه گران
✦
فرستد به نزدیک خواهشگران
#31
بدان تا چو بنده به پیشش به پای
✦
بباشیم جاوید و اینست رای
#32
مگر کان درختی کزین کین برست
✦
به آب دو دیده توانیم شست
#33
بپوییم تا آب و رنجش دهیم
✦
چو تازه شود تاج و گنجش دهیم
#34
فرستاده آمد دلی پر سخن
✦
سخن را نه سر بود پیدا نه بن
#35
ابا پیل و با گنج و با خواسته
✦
به درگاه شاه آمد آراسته
#36
به شاه آفریدون رسید آگهی
✦
بفرمود تا تخت شاهنشهی
#37
به دیبای چینی بیاراستند
✦
کلاه کیانی بپیراستند
#38
نشست از بر تخت پیروزه شاه
✦
چو سرو سهی بر سرش گرد ماه
#39
ابا تاج و با طوق و باگوشوار
✦
چنان چون بود در خور شهریار
#40
خجسته منوچهر بر دست شاه
✦
نشسته نهاده به سر بر کلاه
#41
به زرین عمود و به زرین کمر
✦
زمین کرده خورشیدگون سر به سر
#42
دو رویه بزرگان کشیده رده
✦
سراپای یکسر به زر آژده
#43
به یک دست بربسته شیر و پلنگ
✦
به دست دگر ژنده پیلان جنگ
#44
برون شد ز درگاه شاپور گرد
✦
فرستادهٔ سلم را پیش برد
#45
فرستاده چون دید درگاه شاه
✦
پیاده دوان اندر آمد ز راه
#46
چو نزدیک شاه آفریدون رسید
✦
سر و تخت و تاج بلندش بدید
#47
ز بالا فرو برد سر پیش اوی
✦
همی بر زمین بر بمالید روی
#48
گرانمایه شاه جهان کدخدای
✦
به کرسی زرین ورا کرد جای
#49
فرستاده بر شاه کرد آفرین
✦
که ای نازش تاج و تخت و نگین
#50
زمین گلشن از پایهٔ تخت تست
✦
زمان روشن از مایهٔ بخت تست
#51
همه بندهٔ خاک پای توایم
✦
همه پاک زنده به رای توایم
#52
پیام دو خونی به گفتن گرفت
✦
همه راستیها نهفتن گرفت
#53
گشاده زبان مرد بسیار هوش
✦
بدو داده شاه جهاندار گوش
#54
ز کردار بد پوزش آراستن
✦
منوچهر را نزد خود خواستن
#55
میان بستن او را بسان رهی
✦
سپردن بدو تاج و تخت مهی
#56
خریدن ازو باز خون پدر
✦
بدینار و دیبا و تاج و کمر
#57
فرستاده گفت و سپهبد شنید
✦
مر آن بند را پاسخ آمد کلید
#58
چو بشنید شاه جهان کدخدای
✦
پیام دو فرزند ناپاک رای
#59
یکایک بمرد گرانمایه گفت
✦
که خورشید را چون توانی نهفت
#60
نهان دل آن دو مرد پلید
✦
ز خورشید روشن‌تر آمد پدید
#61
شنیدم همه هر چه گفتی سخن
✦
نگه کن که پاسخ چه یابی ز بن
#62
بگو آن دو بی‌شرم ناپاک را
✦
دو بیداد و بد مهر و ناباک را
#63
که گفتار خیره نیرزد به چیز
✦
ازین در سخن خود نرانیم نیز
#64
اگر بر منوچهرتان مهر خاست
✦
تن ایرج نامورتان کجاست
#65
که کام دد و دام بودش نهفت
✦
سرش را یکی تنگ تابوت جفت
#66
کنون چون ز ایرج بپرداختید
✦
به کین منوچهر بر ساختید
#67
نبینید رویش مگر با سپاه
✦
ز پولاد بر سر نهاده کلاه
#68
ابا گرز و با کاویانی درفش
✦
زمین کرده از سم اسپان بنفش
#69
سپهدار چون قارن رزم زن
✦
چو شاپور و نستوه شمشیر زن
#70
به یک دست شیدوش جنگی به پای
✦
چو شیروی شیراوژن رهنمای
#71
چو سام نریمان و سرو یمن
✦
به پیش سپاه اندرون رای زن
#72
درختی که از کین ایرج برست
✦
به خون برگ و بارش بخواهیم شست
#73
از آن تاکنون کین او کس نخواست
✦
که پشت زمانه ندیدیم راست
#74
نه خوب آمدی با دو فرزند خویش
✦
کجا جنگ را کردمی دست پیش
#75
کنون زان درختی که دشمن بکند
✦
برومند شاخی برآمد بلند
#76
بیاید کنون چون هژبر ژیان
✦
به کین پدر تنگ بسته میان
#77
فرستاده آن هول گفتار دید
✦
نشست منوچهر سالار دید
#78
بپژمرد و برخاست لرزان ز جای
✦
هم آنگه به زین اندر آورد پای
#79
همه بودنیها به روشن روان
✦
بدید آن گرانمایه مرد جوان
#80
که با سلم و با تور گردان سپهر
✦
نه بس دیر چین اندر آرد بچهر
#81
بیامد به کردار باد دمان
✦
سری پر ز پاسخ دلی پرگمان
#82
ز دیدار چون خاور آمد پدید
✦
به هامون کشیده سراپرده دید
#83
بیامد به درگاه پرده سرای
✦
به پرده درون بود خاور خدای
#84
یکی خیمهٔ پرنیان ساخته
✦
ستاره زده جای پرداخته
#85
دو شاه دو کشور نشسته به راز
✦
بگفتند کامد فرستاده باز
#86
بیامد هم آنگاه سالار بار
✦
فرستاده را برد زی شهریار
#87
نشستنگهی نو بیاراستند
✦
ز شاه نو آیین خبر خواستند
#88
بجستند هر گونه‌ای آگهی
✦
ز دیهیم و از تخت شاهنشهی
#89
ز شاه آفریدون و از لشکرش
✦
ز گردان جنگی و از کشورش
#90
و دیگر ز کردار گردان سپهر
✦
که دارد همی بر منوچهر مهر
#91
بزرگان کدامند و دستور کیست
✦
چه مایستشان گنج و گنجور کیست
#92
فرستاده گفت آنکه روشن بهار
✦
بدید و ببیند در شهریار
#93
بهاری ست خرم در اردیبهشت
✦
همه خاک عنبر همه زر خشت
#94
سپهر برین کاخ و میدان اوست
✦
بهشت برین روی خندان اوست
#95
به بالای ایوان او راغ نیست
✦
به پهنای میدان او باغ نیست
#96
چو رفتم به نزدیک ایوان فراز
✦
سرش با ستاره همی گفت راز
#97
به یک دست پیل و به یک دست شیر
✦
جهان را به تخت اندر آورده زیر
#98
ابر پشت پیلانش بر تخت زر
✦
ز گوهر همه طوق شیران نر
#99
تبیره زنان پیش پیلان به پای
✦
ز هر سو خروشیدن کره نای
#100
تو گفتی که میدان بجوشد همی
✦
زمین به آسمان بر خروشد همی
#101
خرامان شدم پیش آن ارجمند
✦
یکی تخت پیروزه دیدم بلند
#102
نشسته برو شهریاری چو ماه
✦
ز یاقوت رخشان به سر بر کلاه
#103
چو کافور موی و چو گلبرگ روی
✦
دل آزرم جوی و زبان چرب‌گوی
#104
جهان را ازو دل به بیم و امید
✦
تو گفتی مگر زنده شد جمشید
#105
منوچهر چون زاد سرو بلند
✦
به کردار طهمورث دیوبند
#106
نشسته بر شاه بر دست راست
✦
تو گویی زبان و دل پادشاست
#107
به پیش اندرون قارن رزم زن
✦
به دست چپش سرو شاه یمن
#108
چو شاه یمن سرو دستورشان
✦
چو پیروز گرشاسپ گنجورشان
#109
شمار در گنجها ناپدید
✦
کس اندر جهان آن بزرگی ندید
#110
همه گرد ایوان دو رویه سپاه
✦
به زرین عمود و به زرین کلاه
#111
سپهدار چون قارن کاوگان
✦
به پیش سپاه اندرون آوگان
#112
مبارز چو شیروی درنده شیر
✦
چو شاپور یل ژنده پیل دلیر
#113
چنو بست بر کوههٔ پیل کوس
✦
هوا گردد از گرد چون آبنوس
#114
گر آیند زی ما به جنگ آن گروه
✦
شود کوه هامون و هامون کوه
#115
همه دل پر از کین و پرچین بروی
✦
به جز جنگشان نیست چیز آرزوی
#116
بریشان همه برشمرد آنچه دید
✦
سخن نیز کز آفریدون شنید
#117
دو مرد جفا پیشه را دل ز درد
✦
بپیچید و شد رویشان لاژورد
#118
نشستند و جستند هرگونه رای
✦
سخن را نه سر بود پیدا نه پای
#119
به سلم بزرگ آنگهی تور گفت
✦
که آرام و شادی بباید نهفت
#120
نباید که آن بچهٔ نره‌شیر
✦
شود تیزدندان و گردد دلیر
#121
چنان نامور بی‌هنر چون بود
✦
کش آموزگار آفریدون بود
#122
نبیره چو شد رای زن با نیا
✦
ازان جایگه بردمد کیمیا
#123
بباید بسیچید ما را بجنگ
✦
شتاب آوریدن به جای درنگ
#124
ز لشکر سواران برون تاختند
✦
ز چین و ز خاور سپه ساختند
#125
فتاد اندران بوم و بر گفت‌گوی
✦
جهانی بدیشان نهادند روی
#126
سپاهی که آن را کرانه نبود
✦
بدان بد که اختر جوانه نبود
#127
ز خاور دو لشکر به ایران کشید
✦
بخفتان و خود اندرون ناپدید
#128
ابا ژنده پیلان و با خواسته
✦
دو خونی به کینه دل آراسته

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.
پیشنهادهای خوانش: