🦅 IRANLORE | ایران‌نامه
✦
✦
✦
✦
دوره پهلوانی (کیانیان)

پادشاهی دارای داراب چهارده سال بود

❖
24 بیت در این گفتار
برای مشاهده شناسنامه، معنی و هم‌پُرسی با سیمرغ روی هر بیت کلیک کنید
بخش ۷ - نامهٔ داغ‌دار دارا به اسکندر، پیشنهاد صلح و گنج و پاسخ سخت او
دارای داراب، شهریار شکست‌خورده ایران، چون روزگار را بر خویش تیره دید و دلی پر از داغ و رخساری چون لاژورد یافت، دبیر جهان‌دیده و آزموده را به پیشگاه خویش فراخواند و او را بر اورنگ نزدیک ساخت. پس نامه‌ای بنوشت که قطره‌های خون از چشمانش بر صفحه آن می‌چکید. نامه را با نام و ستایش پروردگار جهان آغاز کرد؛ همان داداری که نیک و بد گردش چرخ گردون از اوست و هیچ خردمندی را یارای سرپچی از فرمان آسمان نیست؛ آسمانی که گاه آدمی را به اوج فراز می‌برد و گاه در گوهر نشیب می‌افکند.

دارا در نامه آورد که این پیروزی و شکست، نه از فزونی مردانگی و دلاوری، که تنها برخاسته از گردش خورشید و ماه و بخشش آسمان بوده است. کنون که تقدیر چنین رفته و دل از درد بربریان به ستوه آمده، وقت آن است که دشمنی‌ها کنار گذارده شود. دارا پیشنهاد داد که اگر اسکندر پیمان صلح ببندد و دست از جنگ در خاک ایران بردارد، تمامی گنجینه‌های کهن پادشاهان پیشین، از جمله گنج گران‌بهای گشتاسپ و اسفندیار، و تاج و دستبارهای گوهرنگار و آنچه حاصل رنج سالیان اوست را روانه خزانه قیصر کند و در رزم‌ها نیز یاور و پشتیبان او باشد.

شهریار ایران سپس از پوشیده‌رویان و فرزندان خویش یاد کرد که در بند بودند و از اسکندر خواست تا آنان را گرانمایه داشته و به آغوش خانواده بازگرداند؛ چرا که نگه داشتن زنان در بند، برای پادشاهان بلندمنش جز سرزنش و بدنامی به همراه نخواهد داشت. او نامه را با این امید به پایان برد که شهریارِ هوشمندِ روم با درایتی پاسخ‌نیوش، این پیشنهاد صلح را پذیرا شود.

پیک بادپا نامه را از خاک کرمان به شتاب نزد اسکندر بدگمان برد. چون اسکندر نامه پردرد دارا را خواند، شگفتی نمود و گفت: «بادا که عقل و خرد همواره جفت جان دارا باشد!» اسکندر سوگند یاد کرد هر کس به پوشیده‌رویان و فرزندان دارا گزندی برساند، به جای تخت، تخته تابوت ببیند یا سرش بر دار رود. او پیام داد که آنان همگی در اصفهان در کمال آسایش و بی‌هیچ رنجی به سر می‌برند و خراج و گنجی از آنان خواسته نخواهد شد. اسکندر افزود که اگر دارا به ایران بازگردد، پادشاهی همچنان از آنِ اوست و رومیان از فرمان وی سر نخواهند پیچید. پیک شاهی، با دلی آکنده از اندوه و دیدگانی خون‌بار، چون کشتیِ بر موج نشسته‌، با این پاسخ قاطع به سوی دارا بازگشت.
#1
دبیر جهاندیده را پیش خواند
✦
بیاورد نزدیک گاهش نشاند
#2
یکی نامه بنوشت با داغ و درد
✦
دو دیده پر از خون و رخ لاژورد
#3
ز دارای داراب بن اردشیر
✦
سوی قیصر اسکندر شهرگیر
#4
نخست آفرین کرد بر کردگار
✦
که زو دید نیک و بد روزگار
#5
دگر گفت کز گردش آسمان
✦
خردمند برنگذرد بی‌گمان
#6
کزو شادمانیم و زو ناشکیب
✦
گهی در فراز و گهی در نشیب
#7
نه مردی بد این رزم ما با سپاه
✦
مگر بخشش و گردش هور و ماه
#8
کنون بودنی بود و ما دل به درد
✦
چه داریم ازین گنبد لاژورد
#9
کنون گر بسازی و پیمان کنی
✦
دل از جنگ ایران پشیمان کنی
#10
همه گنج گشتاسپ و اسفندیار
✦
همان یاره و تاج گوهرنگار
#11
فرستم به گنج تو از گنج خویش
✦
همان نیز ورزیدهٔ رنج خویش
#12
همان مر ترا یار باشم به جنگ
✦
به روز و شبانت نسازم درنگ
#13
کسی را که داری ز پیوند من
✦
ز پوشیده‌رویان و فرزند من
#14
بر من فرستی نباشد شگفت
✦
جهانجوی را کین نباید گرفت
#15
ز پوشیده‌رویان به جز سرزنش
✦
نباشد ز شاهان برتر منش
#16
چو نامه بخواند خداوند هوش
✦
بیاراید این رای پاسخ‌نیوش
#17
هیونی ز کرمان بیامد دوان
✦
به نزدیک اسکندر بدگمان
#18
سکندر چو آن نامه برخواند گفت
✦
که با جان دارا خرد باد جفت
#19
کسی کو گراید به پیوند اوی
✦
به پوشیده‌رویان و فرزند اوی
#20
نبیند مگر تخته گور تخت
✦
گر آویخته سر ز شاخ درخت
#21
همه به اصفهانند بی‌درد و رنج
✦
ازیشان مبادا که خواهیم گنج
#22
تو گر سوی ایران خرامی رواست
✦
همه پادشاهی سراسر تراست
#23
ز فرمان تو یک زمان نگذریم
✦
نفس نیز بی‌راه تو نشمریم
#24
بکردار کشتی بیامد هیون
✦
دل و دیدهٔ تاجور پر ز خون

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.
پیشنهادهای خوانش: