🦅 IRANLORE | ایران‌نامه
✦
✦
✦
✦
دوره اساطیری (پیشدادیان)

فریدون

❖
40 بیت در این گفتار
برای مشاهده شناسنامه، معنی و هم‌پُرسی با سیمرغ روی هر بیت کلیک کنید
بخش ۱۲ - زاده شدن منوچهر
روزگاری دراز از غم کشته شدن ایرج پاک‌نهاد گذشت و فریدون شاهزادهٔ پیر، در اندوهی جانکاه روز می‌گذراند. روزی فریدون به شبستان فرزند گرانمایه‌اش نظر افکند و در آن میان پرستنده‌ای خوبروی و پری‌چهره به نام ماه‌آفرید را دید؛ بانوئی که ایرج او را بس گرامی می‌داشت. قضا را ماه‌آفرید از ایرج باردار بود و چون این راز آشکار گشت، شهریار جهان از شادی برافروخت و امید کین‌خواهی خون ایرج در دلش زنده شد. چون هنگام زایش فرا رسید، ماه‌آفرید دختری به زیبایی ماه به دنیا آورد؛ دختری که سر تا پایش چنان به ایرج می‌مانست که گویی ایرج بار دیگر به جهان آمده است. کودک را در ناز و بزرگی پروردند تا آنکه ماهرویی سروقامت شد.

فریدون آن دختر را به همسریِ پشنگ درآمد و از آن پیوند، دختری هنرمند پسری به دنیا آورد بس شایستهٔ تاج و تخت. نوزاد را شتابان نزد فریدون بردند. موبد برنا را پیش کشید و گفت: «ای تاجور، دل را به دیدار یادگار ایرج روشن دار!» با دیدن نوزاد، لب‌های فریدون به خنده باز گشت و او را بر کنار گرفت و به درگاه کردگار به نیایش پرداخت. فریدون که از گریه‌های مداوم در غم ایرج بینایی چشمانش را از دست داده بود، دست به سوی جهان‌آفرین برداشت؛ به معجزهٔ ایزدی چشمان تاریکش روشن شد و فروغ بینایی به دیدگانش بازآمد. چون نوزاد را دید، گفت: «از پاک‌مادر و پاک‌پدر شاخی شایسته به بار آمده است؛ این رخسار چون می روشن است و او را منوچهر نام نهادم.»

فریدون منوچهر را چنان پرورد که حتی باد هوا نیز بر او نوزد. قدم بر خاک نمی‌نهاد مگر آنکه زیر پایش مشک سارا می‌ریختند و چتر دیبا بر سرش می‌داشتند. سال‌ها بگذشت و فریدون تمام هنرها، آیین‌های شهریاری و سپهداری را به منوچهر آموخت. چون منوچهر برنا شد، سپاه ایران یک‌صدا به ثنای او پرداختند. فریدون گنجینه‌های گرانقدر خود را گشود؛ تخت زرین، گرز گران، تاج فیروزه، اسبان تازی با ستام زرین، تیغ‌های هندی، زره‌های رومی، کمان‌های چاچی و تیرهای خدنگ را به او بخشید و کلید گنج‌ها را به گنجور سپرد.

سپس فریدون پهلوانان و بزرگان کشور همچون قارن کاوگان، شیروی و آوگان را فراخواند. همگی بر منوچهر آفرین خواندند و بر تاجش گوهر برافشاندند. جشنی شکوهمند برپا شد، دادگری در جهان آشکار گشت و گرگ و میش در کنار هم آرام گرفتند و لشکر ایران زیر فرمان منوچهر به پا خاست تا دادِ ایرج را از ستمگران بازستاند.
#1
برآمد برین نیز یک چندگاه
✦
شبستان ایرج نگه کرد شاه
#2
یکی خوب و چهره پرستنده دید
✦
کجا نام او بود ماه‌آفرید
#3
که ایرج برو مهر بسیار داشت
✦
قضا را کنیزک ازو بار داشت
#4
پری چهره را بچه بود در نهان
✦
از آن شاد شد شهریار جهان
#5
از آن خوب‌رخ شد دلش پرامید
✦
به کین پسر داد دل را نوید
#6
چو هنگامهٔ زادن آمد پدید
✦
یکی دختر آمد ز ماه آفرید
#7
جهانی گرفتند پروردنش
✦
برآمد به ناز و بزرگی تنش
#8
مر آن ماه‌رخ را ز سر تا به پای
✦
تو گفتی مگر ایرجستی به جای
#9
چو بر جست و آمدش هنگام شوی
✦
چو پروین شدش روی و چون مشک موی
#10
نیا نامزد کرد شویش پشنگ
✦
بدو داد و چندی برآمد درنگ
#11
یکی پور زاد آن هنرمند ماه
✦
چگونه سزاوار تخت و کلاه
#12
چو از مادر مهربان شد جدا
✦
سبک تاختندش به نزد نیا
#13
بدو گفت موبد که ای تاجور
✦
یکی شادکن دل به ایرج نگر
#14
جهان‌بخش را لب پر از خنده شد
✦
تو گفتی مگر ایرجش زنده شد
#15
نهاد آن گرانمایه را برکنار
✦
نیایش همی کرد با کردگار
#16
همی گفت کاین روز فرخنده باد
✦
دل بدسگالان ما کنده باد
#17
همان کز جهان آفرین کرد یاد
✦
ببخشود و دیده بدو باز داد
#18
فریدون چو روشن جهان را بدید
✦
به چهر نوآمد سبک بنگرید
#19
چنین گفت کز پاک مام و پدر
✦
یکی شاخ شایسته آمد به بر
#20
می روشن آمد ز پرمایه جام
✦
مر آن چهر دارد منوچهر نام
#21
چنان پروریدش که باد هوا
✦
برو بر گذشتی نبودی روا
#22
پرستنده‌ای کش به بر داشتی
✦
زمین را به پی هیچ نگذاشتی
#23
به پای اندرش مشک سارا بدی
✦
روان بر سرش چتر دیبا بدی
#24
چنین تا برآمد برو سالیان
✦
نیامدش ز اختر زمانی زیان
#25
هنرها که آید شهان را به کار
✦
بیاموختش نامور شهریار
#26
چو چشم و دل پادشا باز شد
✦
سپه نیز با او هم آواز شد
#27
نیا تخت زرین و گرز گران
✦
بدو داد و پیروزه تاج سران
#28
سراپردهٔ دیبهٔ هفت‌رنگ
✦
بدو اندرون خیمه‌های پلنگ
#29
چه اسپان تازی به زرین ستام
✦
چه شمشیر هندی به زرین نیام
#30
چه از جوشن و ترگ و رومی زره
✦
گشادند مر بندها را گره
#31
کمانهای چاچی وتیر خدنگ
✦
سپرهای چینی و ژوپین جنگ
#32
برین گونه آراسته گنجها
✦
که بودش به گرد آمده رنجها
#33
سراسر سزای منوچهر دید
✦
دل خویش را زو پر از مهر دید
#34
کلید در گنج آراسته
✦
به گنجور او داد با خواسته
#35
همه پهلوانان لشکرش را
✦
همه نامداران کشورش را
#36
بفرمود تا پیش او آمدند
✦
همه با دلی کینه‌جو آمدند
#37
به شاهی برو آفرین خواندند
✦
زبرجد به تاجش برافشاندند
#38
چو جشنی بد این روزگار بزرگ
✦
شده در جهان میش پیدا ز گرگ
#39
سپهدار چون قارن کاوگان
✦
سپهکش چو شیروی و چون آوگان
#40
چو شد ساخته کار لشکر همه
✦
برآمد سر شهریار از رمه

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.
پیشنهادهای خوانش: