🦅 IRANLORE | ایران‌نامه
✦
✦
✦
✦
دوره پهلوانی (کیانیان)

پادشاهی همای چهرزاد سی و دو سال بود

❖
50 بیت در این گفتار
برای مشاهده شناسنامه، معنی و هم‌پُرسی با سیمرغ روی هر بیت کلیک کنید
بخش ۵ - نبرد داراب با رومیان، آفرین و بخشش رشنواد و باژ فرستادن قیصر
چون رشنواد فرمانِ حرکت داد، سپاهیانِ ایران مرزها را درنوردیدند و رو به سوی قلمرو روم نهادند. رشنواد، پهلوانِ جوان و بی‌باک یعنی داراب را بر سرِ سپاه نهاد و پیشتازیِ نبرد را به دستِ او سپرد؛ همان طلایه‌دارِ دلاوری که نیزه‌های تیزش به زهرِ جان‌ستان آغشته بود. از آن سو نیز طلایه‌دارانِ روم پیش آمدند و ناگهان دو لشکرِ بیکران به هم برآویختند. گردِ تیره‌ای از رزمگاه برآمد و خونِ گردان چون رودی خروشان بر خاک جاری گشت.

در میانه‌ی این دار و گیر، داراب چون شیری دژم به میدان تاخت. تیغِ جان‌شکارِ او چنان بر پیکرِ رومیان فرود آمد که گویی چرخِ گردون خود شمشیر به دست گرفته بود. او چون نهنگی در میان موج و اژدهایی کینه‌توز، صفوفِ دشمن را در هم درید و تا قلبِ لشکرگاهِ رومیان پیش تاخت. خاکِ بوم از خونِ رومیان به دریایی سرخ بدل شد و داراب، فاتح و پیروز، به نزدِ رشنواد بازآمد. سپهسالارِ ایران داراب را غرق در آفرین ساخت و گفت: «مباد روزی که سپاهِ شاه از یلی چون تو تهی باشد! چون از این نبردِ روم پیروز بازگردیم، شهریار به پاسِ این مردانگی، گنج و طوق و اسب و کلاهِ شاهوار به تو خواهد بخشید.»

با برآمدنِ سپیده_دم و روشن شدنِ جهان، بارِ دیگر دو لشکر صف بستند. داراب عنانِ باره‌ی تکاور را رها ساخت و چون گرگی گرسنه به قلبِ سپاهِ روم زد. نه صفوفِ نیزه‌داران تابِ مقاومت داشتند و نه شمشیرزنانِ نامدار. داراب میمنه‌ی لشکرِ دشمن را برهم زد، غنایمِ بسیار بگرفت و چهل جاثلیق از بزرگان و روحانیانِ رومی را از پای درآورد و صلیبِ زرینِ آنان را به مشت گرفت. رشنواد از دیدنِ این همه شکوه‌مندی و دلاوری غرق در شادی گشت و داراب را افزون از پیش ستود.

چون پرده‌ی سیاهِ شب بر دشت فرو افتاد، رشنواد در لشکرگاهِ تسخیرشده‌ی رومیان بیاسود و بفرمود تا غنایم و خواسته میانِ سپاهیان بخش کنند. سپس فرستاده‌ای به نزدِ داراب روانه ساخت و بدو گفت: «ای شیردلِ فریادرس، هرچه از این خواسته و غنایم می‌پسندی بردار و مابقی را به هر که خواهی ببخش، که نامِ تو امروز از دارنده‌ی رخش نیز بلندتر گشته است.» داراب، با منشِ والای خویش، از آن همه گنج تنها یک نیزه برای یادگار و نام برداشت و مابقی را بازفرستاد.

با برآمدنِ دوباره‌ی خورشیدِ جهان‌تاب، پهلوانانِ ایران بارِ دیگر بر رومیان تاختند، شهرها را به آتش کشیدند و روزگار را بر دشمن تیره ساختند. خروشی دردناک و زاری‌کنان از رومیان برآمد و جهان بر قیصرِ روم تنگ شد. قیصر چون دلاورانش را از رزم خسته و بختِ خویش را نگونسار دید، فرستاده‌ای خردمند به نزدِ رشنواد روانه کرد و پیام داد: «اگر سپهسالارِ دادگر بر ما ببخشاید، ما سر به فرمان می‌نهیم و باژ و مالِ معین می‌پردازیم.» قیصر همراهِ این پیام، بدره‌های سیم و زر، گوهر‌های گران‌بها و بردگانِ بسیار فرستاد. رشنواد باژ و هدیه‌ها را پذیرفت و پیمانِ صلح بست تا بدین گونه نبرد با پیروزیِ کاملِ ایران به پایان رسد.
#1
بگفت این و زان جایگه برگرفت
✦
ازان مرز تا روم لشکر گرفت
#2
سپهبد طلایه به داراب داد
✦
طلایه سنان را به زهر آب داد
#3
هم‌انگه طلایه بیامد ز روم
✦
وزین سو نگهدار این مرز و بوم
#4
زناگه دو لشکر بهم بازخورد
✦
برآمد هم‌آنگاه گرد نبرد
#5
همه یک به دیگر برآمیختند
✦
چو رود روان خون همی ریختند
#6
چو داراب دید آن سپاه نبرد
✦
به پیش اندر آمد به کردار گرد
#7
ازان لشکر روم چندان بکشت
✦
که گفتی فلک تیغ دارد به مشت
#8
همی رفت زان گونه بر سان شیر
✦
نهنگی به چنگ اژدهایی به زیر
#9
چنین تا به لشکرگه رومیان
✦
همی تاخت بر سان شیر ژیان
#10
زمین شد ز رومی چو دریای خون
✦
جهانجوی را تیغ شد رهنمون
#11
به پیروزی از رومیان گشت باز
✦
به نزدیک سالار گردنفراز
#12
بسی آفرین یافت از رشنواد
✦
که این لشکر شاه بی‌تو مباد
#13
چو ما بازگردیم زین رزم روم
✦
سپاه اندر آید به آباد بوم
#14
تو چندان نوازش بیابی ز شاه
✦
ز اسپ و ز مهر و ز تیغ و کلاه
#15
همه شب همی لشکر آراستند
✦
سلیح سواران بپیراستند
#16
چو خورشید برزد سر از تیره راغ
✦
زمین شد به کردار روشن چراغ
#17
بهم بازخوردند هر دو سپاه
✦
شد از گرد خورشید تابان سیاه
#18
چو داراب پیش آمد و حمله برد
✦
عنان را به اسپ تگاور سپرد
#19
به پیش صف رومیان کس نماند
✦
ز گردان شمشیرزن بس نماند
#20
به قلب سپاه اندر آمد چو گرگ
✦
پراگنده کرد آن سپاه بزرگ
#21
وزان جایگه شد سوی میمنه
✦
بیاورد چندی سلیح و بنه
#22
همه لشکر روم برهم درید
✦
کسی از یلان خویشتن را ندید
#23
دلیران ایران به کردار شیر
✦
همی تاختند از پس اندر دلیر
#24
بکشتند چندان ز رومی سپاه
✦
که گل شد ز خون خاک آوردگاه
#25
چهل جاثلیق از دلیران بکشت
✦
بیامد صلیبی گرفته به مشت
#26
چو زو رشنواد آن شگفتی بدید
✦
ز شادی دل پهلوان بردمید
#27
برو آفرین کرد و چندی ستود
✦
بران آفرین مهربانی فزود
#28
شب آمد جهان قیرگون شد به رنگ
✦
همی بازگشتند یکسر ز جنگ
#29
سپهبد به لشکرگه رومیان
✦
برآسود و بگشاد بند میان
#30
ببخشید در شب بسی خواسته
✦
شد از خواسته لشکر آراسته
#31
فرستاد نزدیک داراب کس
✦
که ای شیردل مرد فریادرس
#32
نگه کن کنون تا پسند تو چیست
✦
وزی خواسته سودمند تو چیست
#33
نگه دار چیزی که رای آیدت
✦
ببخش آنچ دل رهنمای آیدت
#34
هرآنچ آن پسندت نیاید ببخش
✦
تو نامی‌تری از خداوند رخش
#35
چو آن دید داراب شد شادکام
✦
یکی نیزه برداشت از بهر نام
#36
فرستاد دیگر سوی رشنواد
✦
بدو گفت پیروز بادی و شاد
#37
چو از باختر تیره شد روی مهر
✦
بپوشید دیبای مشکین سپهر
#38
همان پاس از تیره شب درگذشت
✦
طلایه پراگنده بر گرد دشت
#39
غو پاسبان خاست چون زلزله
✦
همی شد چو آواز شیر یله
#40
چو زرین سپر برگرفت آفتاب
✦
سر جنگجویان برآمد ز خواب
#41
ببستند گردان ایران میان
✦
همی تاختند از پس رومیان
#42
به شمشیر تیز آتش افروختند
✦
همه شهرها را همی سوختند
#43
ز روم و ز رومی برانگیخت گرد
✦
کس از بوم و بر یاد دیگر نکرد
#44
خروشی به زاری برآمد ز روم
✦
که بگذاشتند آن دلارام بوم
#45
به قیصر بر از کین جهان تنگ شد
✦
رخ نامدارانش بی‌رنگ شد
#46
فرستاده آمد بر رشنواد
✦
که گر دادگر سر نپیچد ز داد
#47
شدند آنک جنگی بد از جنگ سیر
✦
سر بخت روم اندرآمد به زیر
#48
که گر باژ خواهید فرمان کنیم
✦
بنوی یکی باز پیمان کنیم
#49
فرستاد قیصر ز هر گونه چیز
✦
ابا برده‌ها بدره بسیار نیز
#50
سپهبد پذیرفت زو آنچ بود
✦
ز دینار وز گوهر نابسود

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.
پیشنهادهای خوانش: