🦅 IRANLORE | ایران‌نامه
✦
✦
✦
✦
دوره پهلوانی (کیانیان)

پادشاهی همای چهرزاد سی و دو سال بود

❖
35 بیت در این گفتار
برای مشاهده شناسنامه، معنی و هم‌پُرسی با سیمرغ روی هر بیت کلیک کنید
بخش ۶ - گفتگوی رشنواد با گازر، نامه و یاقوت به همای، شناختن داراب و بخشش گنج
پس از پیروزی درخشانی که داراب در نبرد با روم رقم زد، رشنواد، سپهسالار سپاه ایران، همراه با آن جوان دلاور به آن طاق ویران بازگشت؛ همان‌جا که نخستین‌بار داراب را در خواب دیده بود و سروش غیبی نوید شهریاری او را داده بود. گازر و همسرش، درحالی‌که آن یاقوت سرخ و بی‌نظیر را همراه داشتند، هراسان و ترسان از بیم خواری و خشم بزرگان پیش آمدند و به دادار جهان پناه بردند.

رشنواد به گرمی از آنان استنطاق کرد و آن دو داستان شگفت‌انگیزِ رها کردن صندوق بر آب‌های فرات، پروراندن آن کودک شیرخوار با رنج و خون‌دل، و به همراه داشتن آن گوهرِ شاهوار را بازگفتند. رشنواد از شنیدن این رازِ شگفت متأثر گشت و دانست که چرخش روزگار، رمزی پنهان در کار آورده است. او بی‌درنگ نامه‌ای مشروح به پیشگاه ملکه همای نوشت و در آن از خوابِ خویش، فروریختن طاق پس از برون آمدن داراب، نبردهای بی‌مانند او در برابر روم، و گواهی گازر و یاقوت سرخ سخن راند.

سپهسالار نامه و گوهر شاهوار را به تندپیکی داد تا چون باد به پایتخت شتابد. هنگامی که پیک به کاخ رسید و یاقوت سرخ را پدیدار ساخت و نامه رشنواد را بر خواند، اشک ندامت و حسرت بر گونه‌های همای جاری شد. او آن جوان بلندبالا و بهارچهر را که در خرامیدن لشکر دیده بود به یاد آورد و دانست که او کسی جز فرزند پاک‌نهادش نیست—همان کودکی که سال‌ها پیش از بیم و نادانی به موجهای خروشان فرات سپرده بود.

همای، گریان و سپاس‌گزار، درگاه یزدان پاک را سجده برد و سر بر آستانش نهاد که با وجود ناسپاسی و ستمی که بر طفل بی‌گناه کرده بود، دادار مهربان او را به فرّه و پیروزی بازگردانده است. پس فرمان داد تا گنج‌های زر و سیم و مشک و گوهر بگشایند؛ به درویشان و نیازمندان ببخشند، آتشکده‌ها و موبدان را بی‌نیاز سازند و به مناسبت خجستگیِ این رازگشایی و آئین‌های ملی چون جشن سده، بخشش‌های فراوان به سراسر کشور فرستند. روز دهم، رشنواد و داراب با بزرگان به نزدیکی شاه آمدند تا روزگار نویی برای ایران‌زمین رقم خورد.
#1
وزان جایگه بازگشتند شاد
✦
پسندیده داراب با رشنواد
#2
به منزل بران طاق ویران رسید
✦
که داراب را اندرو خفته دید
#3
زن گازر و شوی و گوهر بهم
✦
شده هر دو از بیم خواری دژم
#4
از آنکس کشان خواند از جای خویش
✦
به یزدان پناهید و رفتند پیش
#5
چو دید آن زن و شوی را رشنواد
✦
ز هر گونه پرسید و کردند یاد
#6
بگفتند با او سخن هرچ بود
✦
ز صندوق وز گوهر نابسود
#7
ز رنج و ز پروردن شیرخوار
✦
ز تیمار وز گردش روزگار
#8
چنین گفت با شوی و زن رشنواد
✦
که پیروز باشید همواره شاد
#9
که کس در جهان این شگفتی ندید
✦
نه از موبد پیر هرگز شنید
#10
هم‌اندر زمان مرد پاکیزه‌رای
✦
یکی نامه بنوشت نزد همای
#11
ز داراب وز خواب و آرامگاه
✦
هم از جنگ او اندران رزمگاه
#12
وزان کو به اسپ اندر آورد پای
✦
هم‌انگاه طاق اندر آمد ز جای
#13
از آواز که آمد مر او را به گوش
✦
ز تنگی که شد رشنواد از خروش
#14
ز گازر سخن هرچ بشنید نیز
✦
ز صندوق وز کودک خرد و چیز
#15
به نامه درون سربسر یاد کرد
✦
برون کرد آنگه هیونی چو گرد
#16
همان سرخ گوهر بدو داد و گفت
✦
که با باد باید که گردی تو جفت
#17
فرستاده تازان بیامد ز جای
✦
بیاورد یاقوت نزد همای
#18
به شاه جهاندار نامه بداد
✦
شنیده بگفت از لب رشنواد
#19
چو آن نامه برخواند و یاقوت دید
✦
سرشکش ز مژگان به رخ بر چکید
#20
بدانست کان روز کامد به دشت
✦
بفرمود تا پیش لشکر گذشت
#21
بدید آن جوانی که بد فرمند
✦
به رخ چون بهار و به بالا بلند
#22
نبودست جز پاک فرزند اوی
✦
گرانمایه شاخ برومند اوی
#23
فرستاده را گفت گریان همای
✦
که آمد جهان را یکی کدخدای
#24
نبود ایچ ز ا ندیشه مغزم تهی
✦
پر از درد بودم ز شاهنشهی
#25
ز دادار گیهان دلم پرهراس
✦
کجا گشته بودم ازو ناسپاس
#26
وزان نیز کان بیگنه را که یافت
✦
کسی یافت گر سوی دریا شتافت
#27
که یزدان پسر داد و نشناختم
✦
به آب فرات اندر انداختم
#28
به بازوش بر بستم این یک گهر
✦
پسر خوار شد چون بمیرد پدر
#29
کنون ایزد او را بمن بازداد
✦
به پیروز نام و پی رشنواد
#30
ز دینار گنجی فرو ریختند
✦
می و مشک و گوهر برآمیختند
#31
ببخشید بر هرک بودش نیاز
✦
دگر هفته گنج درم کرد باز
#32
به جایی که دانست کاتشکده‌ست
✦
وگر زند و استا و جشن سده‌ست
#33
ببخشید گنجی برین گونه نیز
✦
به هر کشوری بر پراگنده چیز
#34
به روز دهم بامداد پگاه
✦
سپهبد بیامد به نزدیک شاه
#35
بزرگان و داراب با او بهم
✦
کسی را نگفتند از بیش و کم

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.
پیشنهادهای خوانش: