🦅 IRANLORE | ایران‌نامه
✦
✦
✦
✦
دوره پهلوانی (کیانیان)

پادشاهی بهمن اسفندیار صد و دوازده سال بود

❖
35 بیت در این گفتار
برای مشاهده شناسنامه، معنی و هم‌پُرسی با سیمرغ روی هر بیت کلیک کنید
بخش ۱ - نشستن بهمن بر تخت نیا، انجمن کین اسفندیار و تاختن سپاه به سیستان
چون بهمن بر تخت پادشاهی نیاکانی خویش برآمد، کمر دادگری به میان بست و درهای گنجینه و بخشش را بر همگان گشود. او سپاهیان را غرق در درم و دینار ساخت و مرزها و فرمانروایی‌های گوناگون به بزرگان بخشید. سپس انجمنی از بخردان، رادان و کارآزمودگانِ جهان گِرد آورد و با دلی پرخون و سری پردرد، یاد و نام پدر شهیدش اسفندیار را زنده ساخت.

بهمن در میان جمع بزرگان به سخن درآمد و گفت: «ای هوشمندان و روشن‌روانان، کار روزگار و سرگذشت اسفندیار را بر یاد دارید؛ آنچه رستم و زالِ افسون‌گر پیش آوردند و امروز چگونه فرامرز پیدا و پنهان در پی کینه‌توزی با ماست! جان من از غم نوش‌آذر، مهرنوش و اسفندیار تیره گشته است؛ آن یگانه‌ای که جهان از فرّش تازه بود و در زابلستان مظلومانه به خاک افتاد. حتی نگارهای ایوان شاهی بر خون او به زاری اشک می‌ریزند. گوهر پاک را نشاید که کین نیاکان را فرو گذارد؛ چنان‌که فریدون کینِ جمشید را از ضحاک بازخواست، منوچهر برای ایرج تا چین تاخت و سلم و تور را به خاک افکند، کی‌خسرو به کین سیاوش گیتی را از خون افراسیاب دریا ساخت، و فرامرز نیز برای پدرش رستم کابل را ویران کرد. اکنون سزاوارترین کس در جهان برای کین‌خواهی منم!»

بزرگان و لشکر چون خروش شاه را شنیدند، یک‌صدا بانگ برآوردند که ما بندگانِ گوش‌به‌فرمان توایم، دل به مهرت بسته‌ایم و هر چه رای فرخنده‌ات اقتضا کند سر بر آستانت می‌گذاریم. با همداستانی لشکر، آتش کین در نهاد بهمن شعله‌ورتر گشت. بوق و کوس جنگی در سپیده‌دم به صدا درآمد، چنان‌که خنگِ گرد و غبار، آسمان را چون چوب آبنوس تیره کرد و لشکری بیکران متشکل از صدهزار سوارِ شمشیرزن به سوی سرزمین سیستان به حرکت درآمد.
#1
چو بهمن به تخت نیا بر نشست
✦
کمر با میان بست و بگشاد دست
#2
سپه را درم داد و دینار داد
✦
همان کشور و مرز بسیار داد
#3
یکی انجمن ساخت از بخردان
✦
بزرگان و کار آزموده ردان
#4
چنین گفت کز کار اسفندیار
✦
ز نیک و بد گردش روزگار
#5
همه یاد دارید پیر و جوان
✦
هرانکس که هستید روشن‌روان
#6
که رستم گه زندگانی چه کرد
✦
همان زال افسونگر آن پیرمرد
#7
فرامرز جز کین ما در جهان
✦
نجوید همی آشکار و نهان
#8
سرم پر ز دردست و دل پر ز خون
✦
جز از کین ندارم به مغز اندرون
#9
دو جنگی چو نوش‌آذر و مهرنوش
✦
که از درد ایشان برآمد خروش
#10
چو اسفندیاری که اندر جهان
✦
بدو تازه بد روزگار مهان
#11
به زابلستان زان نشان کشته شد
✦
ز دردش دد و دام سرگشته شد
#12
همانا که بر خون اسفندیار
✦
به زاری بگرید به ایوان نگار
#13
هم از خون آن نامداران ما
✦
جوانان و جنگی سواران ما
#14
هر آنکس که او باشد از آب پاک
✦
نیارد سر گوهر اندر مغاک
#15
به کردار شاه آفریدون بود
✦
چو خونین بباشد همایون بود
#16
که ضحاک را از پی خون جم
✦
ز نام‌آوران جهان کرد کم
#17
منوچهر با سلم و تور سترگ
✦
بیاورد ز آمل سپاهی بزرگ
#18
به چین رفت و کین نیا بازخواست
✦
مرا همچنان داستانست راست
#19
چو کیخسرو آمد از افراسیاب
✦
ز خون کرد گیتی چو دریای آب
#20
پدرم آمد و کین لهراسپ خواست
✦
ز کشته زمین کرد با کوه راست
#21
فرامرز کز بهر خون پدر
✦
به خورشید تابان برآورد سر
#22
به کابل شد و کین رستم بخواست
✦
همه بوم و بر کرد با خاک راست
#23
زمین را ز خون بازنشناختند
✦
همی باره بر کشتگان تاختند
#24
به کینه سزاوارتر کس منم
✦
که بر شیر درنده اسپ افگنم
#25
اگر بشمری در جهان نامدار
✦
سواری نبینی چو اسفندیار
#26
چه بیند و این را چه پاسخ دهید
✦
بکوشید تا رای فرخ نهید
#27
چو بشنید گفتار بهمن سپاه
✦
هرانکس که بد شاه را نیکخواه
#28
به آواز گفتند ما بنده‌ایم
✦
همه دل به مهر تو آگنده‌ایم
#29
ز کار گذشته تو داناتری
✦
ز مردان جنگی تواناتری
#30
به گیتی همان کن که کام آیدت
✦
وگر زان سخن فر و نام آیدت
#31
نپیچد کسی سر ز فرمان تو
✦
که یارد گذشتن ز پیمان تو
#32
چو پاسخ چنین یافت از لشکرش
✦
به کین اندرون تیزتر شد سرش
#33
همه سیستان را بیاراستند
✦
برین بر نهادند و برخاستند
#34
به شبگیر برخاست آوای کوس
✦
شد از گرد لشکر سپهر آبنوس
#35
همی رفت زان لشکر نامدار
✦
سواران شمشیرزن صد هزار

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.
پیشنهادهای خوانش: