🦅 IRANLORE | ایران‌نامه
✦
✦
✦
✦
دوره پهلوانی (کیانیان)

داستان رستم و اسفندیار

❖
64 بیت در این گفتار
برای مشاهده شناسنامه، معنی و هم‌پُرسی با سیمرغ روی هر بیت کلیک کنید
بخش ۳۱ - نامهٔ پوزش رستم به گشتاسپ، بازگشت بهمن از زابل و نامیدن او به اردشیر
پس از فرونشستن غبار نبردِ سهمگین اسفندیار، بهمن، پور جوان اسفندیار، در زابلستان نزد رستم بماند. تهمتن او را چون فرزند خویش، بلکه گرامی‌تر از او، بپرورید و رسم سواری، باده‌نوشی، آیین باریافتن و دانش شاهانه را بدان شاهزاده جوان بیاموخت. چون رفتار و گفتار بهمن به شایستگی آراسته شد، رستم بر آن شد تا درگاه کینه را میان خویش و شاه ایران ببندد. پس نامه‌ای سوزناک و آکنده از عذرخواهی به گشتاسپ نوشت؛ در آن نامه یزدان پاک را گواه گرفت و پشوتن را شاهد ساخت که تا چه اندازه در بازداشتن اسفندیار از نبرد کوشیده و تمام دارایی خویش را پیشکش کرده بود، اما گردش چرخ گردون و تقدیر ناگزیر الهی سرنوشتی دیگر رقم زد. رستم یادآور شد که بهمن را چون درّی گرانبها پرورده و هنرهای شاهی به او آموخته است و اگر شاه جهان کینه تیر را از دل بزداید، رستم و جانش گوش‌به‌فرمان او خواهند بود.

چون نامه به دربار رسید، پشوتن پیش آمد و گواهی داد که رستم در آن نبرد شوم، هرچه در توان داشت برای آشتی داد و لابه نمود. با گواهی پشوتن، آتش کینه در دل گشتاسپ خاموش شد و پاسخی مهرآمیز برای تهمتن فرستاد و خردمندی او را ستود. روزگار بگذشت و بهمن در زابلستان جوانمردی بلندبالا و خردمند گردید. جاماسپِ پیشگو گشتاسپ را آگاه کرد که پادشاهی آینده از آنِ این جوان خواهد بود و شایسته است او را به مرکز ایران بازخواند. گشتاسپ نامه‌ای مهرآمیز به رستم و بهمن نوشت و خواهان بازگشت نبیره خویش شد.

رستم از خواندن پاسخ شاه بی‌اندازه شادمان شد و گنجینه‌ای بی‌نظیر از سلاح‌های گرانبها، زره‌ها، گوهرها، اسبان با ستام زرین، پارچه‌های گرانقدر و غلامان و پرستاران را به گنجور بهمن سپرد و او را تا دو منزل بدرقه کرد. چون بهمن به دربار گشتاسپ رسید، شاه با دیدن چهره او یاد اسفندیار افتاد و اشک از دیدگانش جاری گشت. گشتاسپ خرد، توان و شکوه نبیره خویش را آزمایند و او را سرشار از هوش و فرّه یافت؛ پس او را «اردشیر» نامید و وی را پرورده و جانشین خویش ساخت.
#1
همی بود بهمن به زابلستان
✦
به نخچیر گر با می و گلستان
#2
سواری و می خوردن و بارگاه
✦
بیاموخت رستم بدان پور شاه
#3
به هر چیز پیش از پسر داشتش
✦
شب و روز خندان به بر داشتش
#4
چو گفتار و کردار پیوسته شد
✦
در کین به گشتاسپ بر بسته شد
#5
یکی نامه بنوشت رستم به درد
✦
همه کار فرزند او یاد کرد
#6
سر نامه کرد آفرین از نخست
✦
بدانکس که کینه نبودش نجست
#7
دگر گفت یزدان گوای منست
✦
پشوتن بدین رهنمای منست
#8
که من چند گفتم به اسفندیار
✦
مگر کم کند کینه و کارزار
#9
سپردم بدو کشور و گنج خویش
✦
گزیدم ز هرگونه‌ای رنج خویش
#10
زمانش چنین بود نگشاد چهر
✦
مرا دل پر از درد و سر پر ز مهر
#11
بدین گونه بد گردش آسمان
✦
بسنده نباشد کسی با زمان
#12
کنون این جهانجوی نزد منست
✦
که فرخ نژاد اورمزد منست
#13
هنرهای شاهانش آموختم
✦
از اندرز فام خرد توختم
#14
چو پیمان کند شاه پوزش پذیر
✦
کزین پس نیندیشد از کار تیر
#15
نهان من و جان من پیش اوست
✦
اگر گنج و تاجست و گر مغز و پوست
#16
چو آن نامه شد نزد شاه جهان
✦
پراگنده شد آن میان مهان
#17
پشوتن بیامد گوایی بداد
✦
سخنهای رستم همه کرد یاد
#18
همان زاری و پند و اروند او
✦
سخن گفتن از مرز و پیوند او
#19
ازان نامور شاه خشنود گشت
✦
گراینده را آمدن سود گشت
#20
ز رستم دل نامور گشت خوش
✦
نزد نیز بر دل ز تیمار تش
#21
هم‌اندر زمان نامه پاسخ نوشت
✦
به باغ بزرگی درختی بکشت
#22
چنین گفت کز جور چرخ بلند
✦
چو خواهد رسیدن کسی را گزند
#23
به پرهیز چون بازدارد کسی
✦
وگر سوی دانش گراید بسی
#24
پشوتن بگفت آنچ درخواستی
✦
دل من به خوبی بیاراستی
#25
ز گردون گردان که یارد گذشت
✦
خردمند گرد گذشته نگشت
#26
تو آنی که بودی وزان بهتری
✦
به هند و به قنوج بر مهتری
#27
ز بیشی هرآنچت بباید بخواه
✦
ز تخت و ز مهر و ز تیغ و کلاه
#28
فرستاده پاسخ بیاورد زود
✦
بدان سان که رستمش فرموده بود
#29
چنین تا برآمد برین گاه چند
✦
ببد شاهزاده به بالا بلند
#30
خردمند و بادانش و دستگاه
✦
به شاهی برافراخت فرخ کلاه
#31
بدانست جاماسپ آن نیک و بد
✦
که آن پادشاهی به بهمن رسد
#32
به گشتاسپ گفت ای پسندیده شاه
✦
ترا کرد باید به بهمن نگاه
#33
ز دانش پدر هرچ جست اندر اوی
✦
به جای آمد و گشت با آب‌روی
#34
به بیگانه شهری فراوان بماند
✦
کسی نامهٔ تو بروبر نخواند
#35
به بهمن یکی نامه باید نوشت
✦
بسان درختی به باغ بهشت
#36
که داری به گیتی جز او یادگار
✦
گسارندهٔ درد اسفندیار
#37
خوش آمد سخن شاه گشتاسپ را
✦
بفرمود فرخنده جاماسپ را
#38
که بنویس یک نامه نزدیک اوی
✦
یکی سوی گردنکش کینه‌جوی
#39
که یزدان سپاس ای جهان پهلوان
✦
که ما از تو شادیم و روشن‌روان
#40
نبیره که از جان گرامی‌تر است
✦
به دانش ز جاماسپ نامی‌تر است
#41
به بخت تو آموخت فرهنگ و رای
✦
سزد گر فرستی کنون باز جای
#42
یکی سوی بهمن که اندر زمان
✦
چو نامه بخوانی به زابل ممان
#43
که ما را به دیدارت آمد نیاز
✦
برآرای کار و درنگی مساز
#44
به رستم چو برخواند نامه دبیر
✦
بدان شاد شد مرد دانش‌پذیر
#45
ز چیزی که بودش به گنج اندرون
✦
ز خفتان وز خنجر آبگون
#46
ز برگستوان و ز تیر و کمان
✦
ز گوپال و ز خنجر هندوان
#47
ز کافور وز مشک وز عود تر
✦
هم از عنبر و گوهر و سیم و زر
#48
ز بالا و از جامهٔ نابرید
✦
پرستار وز کودکان نارسید
#49
کمرهای زرین و زرین ستام
✦
ز یاقوت با زنگ زرین دو جام
#50
همه پاک رستم به بهمن سپرد
✦
برنده به گنجور او بر شمرد
#51
تهمتن بیامد دو منزل به راه
✦
پس او را فرستاد نزدیک شاه
#52
چو گشتاسپ روی نبیره بدید
✦
شد از آب دیده رخش ناپدید
#53
بدو گفت اسفندیاری تو بس
✦
نمانی به گیتی جز او را به کس
#54
ورا یافت روشن‌دل و یادگیر
✦
ازان پس همی خواندش اردشیر
#55
گوی بود با زور و گیرنده دست
✦
خردمند و دانا و یزدان پرست
#56
چو بر پای بودی سرانگشت اوی
✦
ز زانو فزونتر بدی مشت اوی
#57
همی آزمودش به یک چندگاه
✦
به بزم و به رزم و به نخجیرگاه
#58
به میدان چوگان و بزم و شکار
✦
گوی بود مانند اسفندیار
#59
ازو هیچ گشتاسپ نشکیفتی
✦
به می خوردن اندرش بفریفتی
#60
همی گفت کاینم جهاندار داد
✦
غمی بودم از بهر تیمار داد
#61
بماناد تا جاودان بهمنم
✦
چو گم شد سرافراز رویین تنم
#62
سرآمد همه کار اسفندیار
✦
که جاوید بادا سر شهریار
#63
همیشه دل از رنج پرداخته
✦
زمانه به فرمان او ساخته
#64
دلش باد شادان و تاجش بلند
✦
به گردن بداندیش او را کمند

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.
پیشنهادهای خوانش: