پس از سخنان گستاخانه و مایه پرخاش اسفندیار، تهمتن دلاور، رستم دستان، سینه برآورد و پاسخ داد. او شاهزاده جوان را به آرامش و فرو نشاندن سرکشی فراخواند و هشدار داد که دل به تیرگی کژی و هواهای دیوانی نسپارد، چرا که از زبان پادشاهان و آزادگان جز سخن راست و شایسته نمی‌سزد.
سپس رستم پرده از دفتر افتخارات گران‌سنگ خویش برداشت و گوهر نژاد پاکش را عیان ساخت. او یادآور شد که فرزند زال زر است؛ زالی که جهان‌آفرین بر دانش و بزرگی‌اش گواهی می‌دهد. زال فرزند سام نریمان بود، و نریمان فرزند گرشاسپِ تاجور؛ همان سام نبردآزمایی که آوازه دلاوری‌هایش سقف گیتی را شکافته بود. رستم داستان نبردهای نیازم سام را روایت کرد؛ همان سامِ یک‌زخم که اژدهای فیاضِ ولایت توس را از پای درآورد—هیولایی که نه نهنگان دریا و نه پلنگان خشکی از دم مهیبش ایمن بودند و پرندگان آسمان از خشمش پر می‌سوزاندند. او همچنین از دیو غول‌پیکری یاد کرد که تنه در دریای چین داشت و سر بر گنبد ماه، و ماهی از پهنه اقیانوس برمی‌داشت و بر خورشید می‌بریانید، تا آنکه به ضرب تیغ یلی سام به خاک هلاکت افتاد.
رستم سپس به مادر خردمندش، رودابه، پرداخت—دختر مهراب کابلی که پنجمین نیا او ضحاک ماردوش بود؛ نژادی بلند که هیچ خردمندی نمی‌تواند خوارش شمارد. تهمتن افزود که هنر پهلوانی و آزادگی در روی زمین همگی باید از او جوییده شود؛ پهلوانی که بیش از پانصد سال پاسدار تاج و تخت کیانی بوده و پیمان وفاداری خویش به کی‌کاووس و کیخسرو دادگر را هرگز نشکسته است. او از عبور سهمگین خود از جیحون گفت که افراسیاب را تا دروازه‌های چین فراری داد، و از گذرگاه‌های خونین مازندران که یکه‌وتن، دیو سپید، ارژنگ، سنجه، اولاد و بید را به تیغ بران سپرد. رستم با دلی پرخون از داغ سهراب یاد کرد؛ فرزند برنا و بی‌نظیرش که او را تنها به پاس حفظ کیان و پادشاهی ایران، نادانسته به خاک و خون کشید.
در پایان، جهان‌پهلوان به اسفندیار گوشزد کرد که اگرچه او دارنده فرّ کیانی است، اما هنوز تازه‌رسیده روزگار است و از رازهای پنهان و بازی‌های سرنوشت آگاهی ندارد. پس سزاوار است که این پند را به گوش جان بپذیرد، دست از غرور بی‌جا بردارد، و سخن را کوتاه کرده به جام می و هم‌نشینی برسر خوان بزم روی آورد تا گرد خستگی و اندیشه از دل بزدایند.