🦅 IRANLORE | ایران‌نامه
✦
✦
✦
✦
دوره پهلوانی (کیانیان)

داستان رستم و اسفندیار

❖
36 بیت در این گفتار
برای مشاهده شناسنامه، معنی و هم‌پُرسی با سیمرغ روی هر بیت کلیک کنید
بخش ۱۳ - پند پشوتن و پاسخ اسفندیار، نخواندن رستم به بزم و بازگشت خشمگین او
چون رستم اندوهگین و پراندیشه از کنار رود هیرمند بازگشت، پشوتن، پاک‌تن و خردمند، به خیمه‌گاه برادرش اسفندیار آمد. اسفندیار با او از سختی کار و سرکشی رستم سخن گفت و سوگند یاد کرد که دیگر رستم را به بزم خویش نخواهد خواند. پشوتن ناامیدانه زبان به اندرز گشود و برادر را یادآور شد که رستم پهلوانی بی‌همتاست و خرد و جوانمردی‌اش را نباید خوار داشت. او اسفندیار را بیم داد که دربند کردن تهمتن کاری ناشایست است و کینه‌توزی میان دو پهلوان، ایران را به تباهی می‌کشد.

اما اسفندیار، بستهٔ پیمان و سرسپردگی خویش به فرمان گشتاسپ‌شاه، اندرز برادر را نپذیرفت و گفت که نافرمانی از شاه موجب نکوهش جهان و عقوبت یزدان خواهد بود و او چشم دین را به پای امیال دنیوی نخواهد دوخت. چون شب فرا رسید، اسفندیار خوانی آراست و خوالیگران را بفرمود تا بزم برپا دارند، اما دستور داد هیچ‌کس رستم را به این نشست نخواند. اسفندیار در میانهٔ بزم، جام می نوشید و از دلاوری‌های خویش در فتح رویین‌دژ سخن می‌گفت.

از سوی دیگر، رستم در ایوان خویش چشم به راه فرستادهٔ اسفندیار مانده بود و طبق پیمان ناارام نان می‌خورد. چون دیر زمانی گذشت و کسی نیامد، خشم در دل جهان‌پهلوان شعله‌ور شد. رستم با خنده‌ای تلخ برادرش زواره را فرمود تا خوان بسترند و آزادگان را اطعام کنند. آن‌گاه بفرمود تا رخش را به زین و آراسته‌های چینی بیارایند، تا خود به خیمه‌گاه اسفندیار تازد و او را بر این خوارداشت و پیمان‌شکنی بازخواست کند.
#1
چو رستم برفت از لب هیرمند
✦
پراندیشه شد نامدار بلند
#2
پشوتن که بد شاه را رهنمای
✦
بیامد هم‌انگه به پرده سرای
#3
چنین گفت با او یل اسفندیار
✦
که کاری گرفتیم دشخوار خوار
#4
به ایوان رستم مرا کار نیست
✦
ورا نزد من نیز دیدار نیست
#5
همان گر نیاید نخوانمش نیز
✦
گر از ما یکی را سرآید قفیز
#6
دل زنده از کشته بریان شود
✦
سر از آشناییش گریان شود
#7
پشوتن بدو گفت کای نامدار
✦
برادر که یابد چو اسفندیار
#8
به یزدان که دیدم شما را نخست
✦
که یک نامور با دگر کین نجست
#9
دلم گشت زان کار چون نوبهار
✦
هم از رستم و هم از اسفندیار
#10
چو در کارتان باز کردم نگاه
✦
ببندد همی بر خرد دیو راه
#11
تو آگاهی از کار دین و خرد
✦
روانت همیشه خرد پرورد
#12
بپرهیز و با جان ستیزه مکن
✦
نیوشنده باش از برادر سخن
#13
شنیدم همه هرچ رستم بگفت
✦
بزرگیش با مردمی بود جفت
#14
نساید دو پای ورا بند تو
✦
نیاید سبک سوی پیوند تو
#15
سوار جهان پور دستان سام
✦
به بازی سراندر نیارد به دام
#16
چنو پهلوانی ز گردنکشان
✦
ندادست دانا به گیتی نشان
#17
چگونه توان کرد پایش به بند
✦
مگوی آنکه هرگز نیاید پسند
#18
سخنهای ناخوب و نادلپذیر
✦
سزد گر نگوید یل شیرگیر
#19
بترسم که این کار گردد دراز
✦
به زشتی میان دو گردن فراز
#20
بزرگی و از شاه داناتری
✦
به مردی و گردی تواناتری
#21
یکی بزم جوید یکی رزم و کین
✦
نگه کن که تا کیست با آفرین
#22
چنین داد پاسخ ورا نامدار
✦
که گر من بپیچم سر از شهریار
#23
بدین گیتی‌اندر نکوهش بود
✦
همان پیش یزدان پژوهش بود
#24
دو گیتی به رستم نخواهم فروخت
✦
کسی چشم دین را به سوزن ندوخت
#25
بدو گفت هر چیز کامد ز پند
✦
تن پاک و جان ترا سودمند
#26
همه گفتم اکنون بهی برگزین
✦
دل شهریاران نیازد به کین
#27
سپهبد ز خوالیگران خواست خوان
✦
کسی را نفرمود کو را بخوان
#28
چو نان خورده شد جام می برگرفت
✦
ز رویین دژ آنگه سخن درگرفت
#29
ازان مردی خود همی یاد کرد
✦
به یاد شهنشاه جامی بخورد
#30
همی بود رستم به ایوان خویش
✦
ز خوردن نگه داشت پیمان خویش
#31
چو چندی برآمد نیامد کسی
✦
نگه کرد رستم به ره بر بسی
#32
چو هنگام نان خوردن اندر گذشت
✦
ز مغز دلیر آب برتر گذشت
#33
بخندید و گفت ای برادر تو خوان
✦
بیارای و آزادگان را بخوان
#34
گرینست آیین اسفندیار
✦
تو آیین این نامور یاد دار
#35
بفرمود تا رخش را زین کنند
✦
همان زین به آرایش چین کنند
#36
شوم باز گویم به اسفندیار
✦
کجا کار ما را گرفتست خوار

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.
پیشنهادهای خوانش: