🦅 IRANLORE | ایران‌نامه
✦
✦
✦
✦
دوره پهلوانی (کیانیان)

داستان رستم و اسفندیار

❖
29 بیت در این گفتار
برای مشاهده شناسنامه، معنی و هم‌پُرسی با سیمرغ روی هر بیت کلیک کنید
بخش ۶ - حرکت اسفندیار، فال ناخجستهٔ شتر و بریدن سرش، اردوزدن کنار هیرمند و رای فرستادن رسول به رستم
چون بانگ خروس در سپیده‌دمان طنین‌انداز شد، آوای کوس جنگی از درگاه اسفندیار برآمد. شاهزاده رویین‌تن چون فیلی خروشان پا در رکاب افکند و سپاهش را چون باد وزان به حرکت درآورد. همی راندند تا به دوراهی سرنوشت‌ساز رسیدند؛ جایی که سپاه و پیلان از حرکت بازماندند. یک راه به سوی دژ گنبدان می‌رفت و راه دیگر رو به سوی زابلستان داشت.

در این هنگام، شتری که در پیشاپیش کاروان می‌رفت بر خاک افتاد و زانو زد، چنان‌که گویی با زمین یکی گشته است. ساربان هرچه بر سرش چوب زد، شتر برنخاست و کاروان از رفتن بازماند. اسفندیار این رویداد را فالی ناخجسته و شوم دید؛ پس فرمان داد تا سر و یال شتر را ببرند تا مگر آن شومی به خود جانور بازگردد و تنها فرّه ایزدی نگهدار سپاه باشد. پرخاشجویان سر از تن شتر جدا کردند. با این حال، اسفندیار از آن اختر شوم غمگین شد، ولی خویشتن را تسلی داد و گفت: «هر که بر سرنوشت پیروز گردد، بختش گیتی‌افروز است. نیکی و بدی همه از یزدان است و لب مردانه باید همواره خندان باشد.»

سپس لشکر به سوی کرانه رود هیرمند راند، در حالی که اسفندیار از آسیب روزگار بیمناک بود. بر اساس آیین شاهان، سرای‌پردها را برافراشتند و بزرگان لشکر جای گرفتند. اسفندیار چادری بزد، بر تخت نشست، باده فراز آورد و خنیاگران را گرد آورد و زر و گوهر فراوان بر آنان افشاند. او دل خود و آزادگان را به رامش و می شاد ساخت.

چون می کهن چهره نامداران را چون گل شکوفان کرد، اسفندیار رو به یاران آورد و گفت: «من از فرمان شاه گشتاسپ سر نپیچیدم و راه دراز پیمودم. او مرا گفت که برای رستم ابزار جنگ بساز و لحظه‌ای از بند و خواری او غافل مشو. من برای خشنودی پدر آمدم، اما این پیر پرخاشخر، رنج‌های بس گران برای بزرگان کشیده و با گرز گران جهان را راست کرده است. همه مردم ایران، از شهریار تا بنده، به وجود او زنده‌اند. اکنون فرستاده‌ای هوشمند، سخن‌دان و یادگیر نیازمندیم؛ سواری دارنده فر و شکوه که رستم نتواند او را بفریبد. اگر او به نزد ما آید و بند مرا به خوبی بپذیرد، راه تاریک ما روشن می‌شود و من برای او جز نیکی نمی‌خواهم.»

پشوتن در پاسخ وی گفت: «راه درست همین است؛ بر این اندیشه بمان و حرمت دلاوران را پاس دار.»
#1
به شبگیر هنگام بانگ خروس
✦
ز درگاه برخاست آوای کوس
#2
چو پیلی به اسپ اندر آورد پای
✦
بیاورد چون باد لشکر ز جای
#3
همی رفت تا پیشش آمد دو راه
✦
فرو ماند بر جای پیل و سپاه
#4
دژ گنبدان بود راهش یکی
✦
دگر سوی زاول کشید اندکی
#5
شتر انک در پیش بودش بخفت
✦
تو گفتی که گشتست با خاک جفت
#6
همی چوب زد بر سرش ساروان
✦
ز رفتن بماند آن زمان کاروان
#7
جهان‌جوی را آن بد آمد به فال
✦
بفرمود کش سر ببرند و یال
#8
بدان تا بدو بازگردد بدی
✦
نباشد به جز فره ایزدی
#9
بریدند پرخاشجویان سرش
✦
بدو بازگشت آن زمان اخترش
#10
غمی گشت زان اشتر اسفندیار
✦
گرفت آن زمان اختر شوم خوار
#11
چنین گفت کآن کس که پیروز گشت
✦
سر بخت او گیتی افروز گشت
#12
بد و نیک هر دو ز یزدان بود
✦
لب مرد باید که خندان بود
#13
وزانجا بیامد سوی هیرمند
✦
همی بود ترسان ز بیم گزند
#14
بر آیین ببستند پرده‌سرای
✦
بزرگان لشگر گزیدند جای
#15
شراعی بزد زود و بنهاد تخت
✦
بر آن تخت بر شد گو نیک‌بخت
#16
می آورد و رامشگران را بخواند
✦
بسی زر و گوهر بر ایشان فشاند
#17
به رامش دل خویشتن شاد کرد
✦
دل راد مردان پر از یاد کرد
#18
چو گل بشکفید از می سالخورد
✦
رخ نامداران و شاه نبرد
#19
به یاران چنین گفت کز رای شاه
✦
نپیچیدم و دور گشتم ز راه
#20
مرا گفت بر کار رستم بسیچ
✦
ز بند و ز خواری میاسای هیچ
#21
به کردن برفتم برای پدر
✦
کنون این گزین پیر پرخاشخر
#22
بسی رنج دارد به جای سران
✦
جهان راست کرده به گرز گران
#23
همه شهر ایران بدو زنده‌اند
✦
اگر شهریارند و گر بنده‌اند
#24
فرستاده باید یکی تیزویر
✦
سخن‌گوی و داننده و یادگیر
#25
سواری که باشد ورا فر و زیب
✦
نگیرد ورا رستم اندر فریب
#26
گر ایدون که آید به نزدیک ما
✦
درفشان کند رای تاریک ما
#27
به خوبی دهد دست بند مرا
✦
به دانش ببندد گزند مرا
#28
نخواهم من او را به جز نیکویی
✦
اگر دور دارد سر از بدخویی
#29
پشوتن بدو گفت اینست راه
✦
بر این باش و آزرم مردان بخواه

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.
پیشنهادهای خوانش: