🦅 IRANLORE | ایران‌نامه
✦
✦
✦
✦
دوره پهلوانی (کیانیان)

داستان هفتخوان اسفندیار

❖
59 بیت در این گفتار
برای مشاهده شناسنامه، معنی و هم‌پُرسی با سیمرغ روی هر بیت کلیک کنید
بخش ۱۵ - سوزاندن رویین‌دژ، آوردن گنج و اسیران ارجاسپ و جشن بازگشت اسفندیار نزد گشتاسپ
چو نامه فتح بر خوانده شد، پهلوان رویین‌تن، اسفندیار، بخشش گنجینه‌ها آغاز کرد. او ثروت بی‌کران ارجاسپ و خاندان او را میان سپاهیان خویش بپراکند، چنان که هر سربازی از فراوانی سیم و زر توانگر شد. هزاران شتر و اسب داغ‌خورده به داغ تورانیان از دشت و کوه گرد آورده شد؛ گنجینه‌های گران‌سنگ، جامه‌های زربفت و پرنیان چینی، مشک و عنبر، تاج‌ها و افسرهای گوهرنشان بربار کردند. هودج‌ها و عماری‌های زرین برپا گشت تا زنان حرم ارجاسپ—مادر، دو خواهر و دو دخترش—همراه با خواهران رهاشده اسفندیار و کنیزکان سروقامت ماهرو به سوی ایران روانه شوند.

سپس اسفندیار فرمان داد تا آتش در رویین‌دژ افکنند. زبانه آتش بر گردون برآمد و باره‌های استوار دژِ گستهم با خاک یکسان گشت. پهلوان جوان، سه فرزند خویش را گسیل داشت تا کاروان گنج و اسیران را از راه بیابان به ایران برند، و خود از مسیر پرمخاطره هفتخوان بازگشت تا راه را پاک گرداند. پس از سپری شدن سرمای زمستان و دیدار دوباره با فرزندان در شکارگاه، کاروان پیروزمندانه به گستره ایران‌زمین رسید.

ایران‌زمین یکسره غرق در شادی و نور گشت. دیوارها به دیبای خسروانی آراسته شد، عطر مشک و عنبر در هوا پیچید و بانگ رود و رامشگران گنبد مینا را پر کرد. شاه گشتاسپ چون خبر بازگشت فرزند برومندش را شنید، باده در جام کشید و همراه با موبدان، بخردان و سپهسالاران با درفش‌های افراشته به استقبال پهلوان شتافت. اسفندیار بر مرکب سیاه‌فام خویش، شبرنگ، به پیش آمد و پدر را در آغوش کشید. شاهنشاه گشتاسپ بر فرّ و دلاوری فرزند آفرین‌ها خواند، ایوان‌های شاهی را بیاراست و بزم خسروانی بزرگی برپا داشت تا پیروزی بر توران و پایان هفتخوان را شادخواری کنند.
#1
چو آن نامه برخواند اسفندیار
✦
ببخشید دینار و برساخت کار
#2
جز از گنج ارجاسپ چیزی نماند
✦
همه گنج خویشان او برفشاند
#3
سپاهش همه زو توانگر شدند
✦
از اندازهٔ کار برتر شدند
#4
شتر بود و اسپان به دشت و به کوه
✦
به داغ سپهدار توران گروه
#5
هیون خواست از هر دری ده‌هزار
✦
پراگنده از دشت وز کوهسار
#6
همه گنج ارجاسپ در باز کرد
✦
به کپان درم سختن آغاز کرد
#7
هزار اشتر از گنج دینار شاه
✦
چو سیصد ز دیبا و تخت و کلاه
#8
صد از مشک و ز عنبر و گوهران
✦
صد از تاج وز نامدار افسران
#9
از افگندنیهای دیبا هزار
✦
بفرمود تا برنهادند بار
#10
چو سیصد شتر جامهٔ چینیان
✦
ز منسوج و زربفت وز پرنیان
#11
عماری بسیچید و دیبا جلیل
✦
کنیزک ببردند چینی دو خیل
#12
به رخ چون بهار و به بالا چو سرو
✦
میانها چو غرو و به رفتن تذرو
#13
ابا خواهران یل اسفندیار
✦
برفتند بت روی صد نامدار
#14
ز پوشیده رویان ارجاسپ پنج
✦
ببردند بامویه و درد و رنج
#15
دو خواهر دو دختر یکی مادرش
✦
پر از درد و با سوک و خسته برش
#16
چو آتش به رویین دژ اندر فگند
✦
زبانه برآمد به چرخ بلند
#17
همه بارهٔ شهر زد بر زمین
✦
برآورد گرد از بر و بوم چین
#18
سه پور جوان را سپهدار گفت
✦
پراگنده باشید با گنج جفت
#19
به راه ار کسی سر بپیچد ز داد
✦
سرانشان به خنجر ببرید شاد
#20
شما راه سوی بیابان برید
✦
سنانها چو خورشید تابان برید
#21
سوی هفتخوان من به نخجیر شیر
✦
بیابم شما ره مپویید دیر
#22
نخستین بگیرم سر راه را
✦
ببینم شما را سر ماه را
#23
سوی هفتخوان آمد اسفندیار
✦
به نخجیر با لشکری نامدار
#24
چو نزدیک آن جای سرما رسید
✦
همه خواسته گرد بر جای دید
#25
هوا خوش‌گوار و زمین پرنگار
✦
تو گفتی به تیر اندر آمد بهار
#26
وزان جایگه خواسته برگرفت
✦
همی ماند از کار اختر شگفت
#27
چو نزدیکی شهر ایران رسید
✦
به جای دلیران و شیران رسید
#28
دو هفته همی بود با یوز و باز
✦
غمی بود از رنج راه دراز
#29
سه فرزند پرمایه را چشم داشت
✦
ز دیر آمدنشان به دل خشم داشت
#30
به نزد پدر چو بیامد پسر
✦
بخندید با هر یکی تاجور
#31
که راهی درشت این که من کوفتم
✦
ز دیر آمدنتان برآشوفتم
#32
زمین بوسه دادند هر سه پسر
✦
که چون تو که باشد به گیتی پدر
#33
وزان جایگه سوی ایران کشید
✦
همه گنج سوی دلیران کشید
#34
همه شهر ایران بیاراستند
✦
می و رود و رامشگران خواستند
#35
ز دیوارها جامه آویختند
✦
زبر مشک و عنبر همی بیختند
#36
هوا پر ز آوای رامشگران
✦
زمین پر سواران نیزه‌وران
#37
چو گشتاسپ بشنید رامش گزید
✦
به آواز او جام می درکشید
#38
ز لشکر بفرمود تا هرک بود
✦
ز کشور کسی کو بزرگی نمود
#39
همه با درفش و تبیره شدند
✦
بزرگان لشکر پذیره شدند
#40
پدر رفت با نامور بخردان
✦
بزرگان فرزانه و موبدان
#41
بیامد به پیش پسر تازه‌روی
✦
همه شهر ایران پر از گفت و گوی
#42
چو روی پدر دید شاه جوان
✦
دلش گشت شادان و روشن‌روان
#43
برانگیخت از جای شبرنگ را
✦
فروزندهٔ آتش جنگ را
#44
بیامد پدر را به بر در گرفت
✦
پدر ماند از کار او در شگفت
#45
بسی خواند بر فر او آفرین
✦
که بی‌تو مبادا زمان و زمین
#46
وزانجا به ایوان شاه آمدند
✦
جهانی ورا نیکخواه آمدند
#47
بیاراست گشتاسپ ایوان و تخت
✦
دلش گشت خرم بدان نیک‌بخت
#48
به ایوانها در نهادند خوان
✦
به سالار گفتا مهان را بخوان
#49
بیامد ز هر گنبدی میگسار
✦
به نزدیک آن نامور شهریار
#50
می خسروانی به جام بلور
✦
گسارنده می داد رخشان چو هور
#51
همه چهرهٔ دوستان برفروخت
✦
دل دشمنان را به آتش بسوخت
#52
پسر خورد با شرم یاد پدر
✦
پدر همچنان نیز یاد پسر
#53
بپرسید گشتاسپ از هفتخوان
✦
پدر را پسر گفت نامه بخوان
#54
سخنهای دیرینه یاد آوریم
✦
به گفتار لب را به داد آوریم
#55
چو فردا به هشیاری آن بشنوی
✦
به پیروزی دادگر بگروی
#56
برفتند هرکس که گشتند مست
✦
یکی ماه‌رخ دست ایشان به دست
#57
سرآمد کنون قصهٔ هفتخوان
✦
به نام جهان داور این را بخوان
#58
که او داد بر نیک و بد دستگاه
✦
خداوند خورشید و تابنده ماه
#59
اگر شاه پیروز بپسندد این
✦
نهادیم بر چرخ گردنده زین

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.
پیشنهادهای خوانش: