🦅 IRANLORE | ایران‌نامه
✦
✦
✦
✦
دوره پهلوانی (کیانیان)

داستان هفتخوان اسفندیار

❖
27 بیت در این گفتار
برای مشاهده شناسنامه، معنی و هم‌پُرسی با سیمرغ روی هر بیت کلیک کنید
بخش ۳ - خان دوم اسفندیار: هشدار گرگسار از شیر و کشتن شیر نر و ماده
چون شبیخون گرگ‌ساران شکست یافت و خوانی زرین برپا گشت، اسفندیارِ پیروزمند دستور داد تا گرگسارِ دربند و لرزان را به پیشگاهش آورند. شهریارِ جوان سه جام می به او داد و جویای مخاطراتِ راهِ پیش‌رو شد. گرگسار با دلی پر بیم هشدار داد که در خوان دوم، شیرانی درنده‌خو جای دارند که هیچ نهنگ سهمگین یا عقاب پرانگیزه‌ای تاب پایداری در برابرشان را ندارد. اسفندیار روشن‌دل بر بیم‌دادن‌های ترکِ ناسازگار خندید و پیمان بست که فردا روز، با تیغِ تیز به پیکارِ آن نره‌شیر برود.

با فرا رسیدن تاریکی شب، سپاه ایران به فرمانِ اسفندیار به راه افتاد و زیر تارکِ نیلگون شب پیش راند. چو خورشید بامدادان پرده زردگون خویش را بر آسمان لاژورد کشید، پهلوان به دیارِ شیران ژیان رسید. اسفندیار لشکریان و کارهای سپاه را به برادرش پشوتن سپرد و پندهای فراوان به او داد تا خود تنها قدم به رزمگاه شیران بگذارد.

چون اسفندیار به بیشه نزدیک شد، جهان بر شیران تاریک گشت. شیر نر و ماده پرخاشجوی و غرّان پیش آمدند. اسفندیار چنان تیغی بر پیکر شیر نر فرود آورد که جانور از سر تا میان به دو نیم شد و شن‌های زیر پایش از خون لعل‌گون گشت. شیر ماده آشفته و خشمگین یورش آورد، اما اسفندیار با ضربتی دگر سرش را از تن جدا ساخت و بر ریگ روان افکند. شاهزاده رویین‌تن سر و تن در آب بشست، رو به درگاه ایزد پاک آورد و شکرگزارِ خداوندگاری گشت که به دست او ددان را نابود کرده است. پشوتن و سپاهیان با دیدن سر و یال شیرانِ به خاک افتاده، بر اسفندیار آفرین خواندند و جشن و بزم دگری برپا ساختند.
#1
غم آمد همه بهرهٔ گرگسار
✦
ز گرگان جنگی و اسفندیار
#2
یکی خوان زرین بیاراستند
✦
خورشها بخوردند و می خواستند
#3
بفرمود تا بسته را پیش اوی
✦
ببردند لرزان و پرآب روی
#4
سه جام میش داد و پرسش گرفت
✦
که اکنون چه گویی چه بینم شگفت
#5
چنین گفت با نامور گرگسار
✦
که ای نامور شیردل شهریار
#6
دگر منزلت شیری آید به جنگ
✦
که با جنگ او برنتابد نهنگ
#7
عقاب دلاور بر آن راه شیر
✦
نپرد وگر چند باشد دلیر
#8
بخندید روشن‌دل اسفندیار
✦
بدو گفت کای ترک ناسازگار
#9
ببینی تو فردا که با نره‌شیر
✦
چگونه شوم من به جنگش دلیر
#10
چو تاریک شد شب بفرمود شاه
✦
از آن جایگاه اندر آمد سپاه
#11
شب تیره لشکر همی راندند
✦
بر او بر همی آفرین خواندند
#12
چو خورشید ز آن چادر لاژورد
✦
یکی مطرفی کرد دیبای زرد
#13
سپهبد به جای دلیران رسید
✦
به هامون و پرخاش شیران رسید
#14
پشوتن بفرمود تا رفت پیش
✦
ورا پندها داد ز اندازه بیش
#15
بدو گفت کاین لشکر سرفراز
✦
سپردم ترا من شدم رزمساز
#16
بیامد چو با شیر نزدیک شد
✦
جهان بر دل شیر تاریک شد
#17
یکی بود نر و دگر ماده شیر
✦
برفتند پرخاشجوی و دلیر
#18
چو نر اندر آمد یکی تیغ زد
✦
ببد ریگ زیرش به سان بسد
#19
ز سر تا میانش به دو نیم گشت
✦
دل شیر ماده پر از بیم گشت
#20
چو جفتش برآشفت و آمد فراز
✦
یکی تیغ زد بر سرش رزمساز
#21
به ریگ اندر افگند غلتان سرش
✦
ز خون لعل شد دست و جنگی برش
#22
به آب اندر آمد سر و تن بشست
✦
نگهدار جز پاک یزدان نجست
#23
چنین گفت کای داور داد و پاک
✦
به دستم ددان را تو کردی هلاک
#24
هم اندر زمان لشکر آنجا رسید
✦
پشوتن سر و یال شیران بدید
#25
بر اسفندیار آفرین خواندند
✦
ورا نامدار زمین خواندند
#26
وز آنجا بیامد کی رهنمای
✦
به نزدیک خرگاه و پرده‌سرای
#27
نهادند خوان و خورشهای نغز
✦
بیاورد سالار پاکیزه مغز

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.
پیشنهادهای خوانش: