🦅 IRANLORE | ایران‌نامه
✦
✦
✦
✦
دوره پهلوانی (کیانیان)

داستان هفتخوان اسفندیار

❖
41 بیت در این گفتار
برای مشاهده شناسنامه، معنی و هم‌پُرسی با سیمرغ روی هر بیت کلیک کنید
بخش ۱۴ - نامهٔ اسفندیار به گشتاسپ پس از پیروزی و پاسخ شاه
چون دژ شکست‌ناپذیر رویین‌دژ فرو ریخت و دودمان ارجاسپ به باد فنا رفت، اسفندیارِ پیروزمند دبیری کارآزموده و جهان‌دیده را پیش خواند تا گزارهٔ آن نبردهای سهمگین و فتوحات شگفت‌انگیز را بر صحیفه نگارد. دبیر فرخ‌تبار بر سریر نشست، کلک در مشک و عبیر زد و نخست نام دادار جهان‌آفرین، خداوندِ خورشید و ماه و کیوان و ناهید، آفرینندهٔ فیل گران‌جثه و مور خرد، و بخشندهٔ فرّ و پیروزی را بر تارک نامه درخشان ساخت. سپس اسفندیار کلام بگشود و از پیکارهای جانکاه خویش در سرزمین توران، نابودی ارجاسپ و کهرم، و پاک‌سازی مرزهای کیانی از پلیدی دشمنان سخن راند؛ نامه‌ای که گویی آتشی بر دودمان بدخواهان می‌زد.

نامه به مهر اسفندیار آراسته شد و پیکانِ بادپا، هیونانِ کفک‌افکن، شتابان بسوی دربار ایران تاختند. چون نامه به دست گشتاسپ رسید و از محتوای آن آگاه گشت، دلی پر از شادی و افتخار یافت. شهریار ایران کلک در دست گرفت و پاسخی نگاشت سراسر پند و ستایش. گشتاسپ فرزند را به درختی بارور در باغ بهشت مانند کرد که از فریدون نیز فرخنده‌تر است؛ درختی که میوه‌اش یاقوت سرخ و زر ناب، و برگ‌هایش زیب و فرّ شاهی است. شاه او را بر گرفتن انتقام خونِ لهراسپ و سی و هشت برادرِ بی‌گناهش ستود، اما در عین حال لبهٔ تیز نصیحت را بر او گشود و فرمود که نباید خون‌ریزی پیشهٔ همیشگی پهلوان باشد؛ تن شهریاران گرامی است و حاکم دادگر باید دل را به مهر و لب را به سخن نرم بیاراید و جان را با دانش و خرد پرورش دهد.

در پایان، گشتاسپ اشتیاق خویش را برای دیدار فرزند دلاورش ابراز کرد و فرمان داد تا اسفندیار پس از خواندن نامه، بی‌درنگ همراه با سرکشان و بزرگان سپاه به سوی دربار ایران روانه شود. پیکان سریع‌السیر فرمان شاه را بازآوردند و بانگ شادی و غرور در سراسر خاک ایران طنین‌انداز شد.
#1
دبیر جهاندیده را پیش خواند
✦
ازان چاره و چنگ چندی براند
#2
بر تخت بنشست فرخ دبیر
✦
قلم خواست و قرطاس و مشک و عبیر
#3
نخستین که نوک قلم شد سیاه
✦
گرفت آفرین بر خداوند ماه
#4
خداوند کیوان و ناهید و هور
✦
خداوند پیل و خداوند مور
#5
خداوند پیروزی و فرهی
✦
خداوند دیهیم و شاهنشهی
#6
خداوند جان و خداوند رای
✦
خداوند نیکی‌ده و رهنمای
#7
ازو جاودان کام گشتاسپ شاد
✦
به مینو همه یاد لهراسپ باد
#8
رسیدم به راهی به توران زمین
✦
که هرگز نخوانم برو آفرین
#9
اگر برگشایم سراسر سخن
✦
سر مرد نو گردد از غم کهن
#10
چه دستور باشد مرا شهریار
✦
بخوانم برو نامهٔ کارزار
#11
به دیدار او شاد و خرم شوم
✦
ازین رنج دیرینه بی‌غم شوم
#12
وزان چاره‌هایی که من ساختم
✦
که تا دل ز کینه بپرداختم
#13
به رویین دژ ارجاسپ و کهرم نماند
✦
جز از مویه و درد و ماتم نماند
#14
کسی را ندادم به جان زینهار
✦
گیا در بیابان سرآورد بار
#15
همی مغز مردم خورد شیر و گرگ
✦
جز از دل نجوید پلنگ سترگ
#16
فلک روشن از تاج گشتاسپ باد
✦
زمین گلشن شاه لهراسپ باد
#17
چو بر نامه بر مهر اسفندیار
✦
نهادند و جستند چندی سوار
#18
هیونان کفک‌افگن و تیزرو
✦
به ایران فرستاد سالار نو
#19
بماند از پی پاسخ نامه را
✦
بکشت آتش مرد بدکامه را
#20
بسی برنیامد که پاسخ رسید
✦
یکی نامه بد بند بد را کلید
#21
سر پاسخ نامه بود از نخست
✦
که پاینده بادآنک نیکی بجست
#22
خرد یافته مرد یزدان شناس
✦
به نیکی ز یزدان شناسد سپاس
#23
دگر گفت کز دادگر یک خدای
✦
بخواهیم کو باشدت رهنمای
#24
درختی بکشتم به باغ بهشت
✦
کزان بارورتر فریدون نکشت
#25
برش سرخ یاقوت و زر آمدست
✦
همه برگ او زیب و فر آمدست
#26
بماناد تا جاودان این درخت
✦
ترا باد شادان دل و نیک‌بخت
#27
یکی آنک گفتی که کین نیا
✦
بجستم پر از چاره و کیمیا
#28
دگر آنک گفتی ز خون ریختن
✦
به تنها به رزم اندر آویختن
#29
تن شهریاران گرامی بود
✦
که از کوشش سخت نامی بود
#30
نگهدار تن باش و آن خرد
✦
که جان را به دانش خرد پرورد
#31
سه دیگر که گفتی به جان زینهار
✦
ندادم کسی را ز چندان سوار
#32
همیشه دلت مهربان باد و گرم
✦
پر از شرم جان لب پر آوای نرم
#33
مبادا ترا پیشه خون ریختن
✦
نه بی‌کینه با مهتر آویختن
#34
به کین برادرت بی سی و هشت
✦
از اندازه خون ریختن درگذشت
#35
و دیگر کزان پیر گشته نیا
✦
ز دل دور کرده بد و کیمیا
#36
چو خون ریختندش تو خون ریختی
✦
چو شیران جنگی برآویختی
#37
همیشه بدی شاد و به روزگار
✦
روان را خرد بادت آموزگار
#38
نیازست ما را به دیدار تو
✦
بدان پر خرد جان بیدار تو
#39
چه نامه بخوانی بنه بر نشان
✦
بدین بارگاه آی با سرکشان
#40
هیون تگاور ز در بازگشت
✦
همه شهر ایران پرآواز گشت
#41
سوار هیونان چو باز آمدند
✦
به نزد تهمتن فراز آمدند

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.
پیشنهادهای خوانش: