🦅 IRANLORE | ایران‌نامه
✦
✦
✦
✦
دوره پهلوانی (کیانیان)

پادشاهی لهراسپ

❖
19 بیت در این گفتار
برای مشاهده شناسنامه، معنی و هم‌پُرسی با سیمرغ روی هر بیت کلیک کنید
بخش ۶ - اندوه گشتاسپ در سایهٔ درخت روستا، مهمانی کدخدای نژاد آفریدون و گذشتن ماه‌ها
گشتاسپ، شاهزاده آواره ایرانی، با دلی مالامال از درد و خشم زرد به سوی دیار روم گام برداشت. او که از بیداد چرخ گردون و رفتار سرد پدرش لهراسپ جز تلخی و رنج بهره‌ای نبرده بود، در راه به روستایی سرسبز و دل‌انگیز در نزدیکی شهر رسید. در آنجا، درختی کهنسال و پرشاخ‌وبرگ بر لب جویباری روان سایه افکنده و روشنی خورشید را پوشانده بود؛ جایی که در حالت عادی نشستنگه شادی و آسایش جوانان بود، اما اینک پناهگاه پهلوانی غمگین گشته بود.

گشتاسپ در زیر سایه آن درخت نشست، سر بر دست فشرد و با چشمانی خون‌بار به درگاه دادار جهان به ناله و زاری پرداخت. او سرنوشت تیره‌و‌تار خویش را درنمی‌یافت و گله‌مند بود که چرا با وجود طالع نیکی که در خود سراغ دارد، این‌چنین خوار و آواره روزگار گشته است.

در همین هنگام، بزرگ و کدخدای آن ده، مردی آزاده و نامور، از آنجا می‌گذشت. چون جوان غریب را دید که تکیه بر دست زده و سرشک خونین از دیدگان می‌بارد، پیش آمد و با مهربانی احوال او را جویا شد. کدخدا گشتاسپ را دعوت کرد تا به ایوان او بیاید و چند روزی مهمانش باشد، به این امید که غم از دلش رخت بربندد و مژگان نمناکش خشک شود.

گشتاسپ که فرّ بزرگی در سیمای آن مرد می‌دید، از گوهر و نژادش پرسید. کدخدا با افتخار پاسخ داد که از تبار فریدون گرد است؛ نژادی والاتبار که هیچ‌کس در جهان خرد و خوارشان نمی‌شمارد. با شنیدن این سخن، دل گشتاسپ آرام گرفت، برخاست و همراه با کدخدا روانه سرای وی شد. آن بزرگ‌زاده فریدونی ایوان خویش را برای پذیرایی از شاهزاده آراست و او را همچون برادری عزیز گرامی داشت. بدین‌سان، ماه‌ها سپری شد و گشتاسپ در پناه مهربانی و مهمان‌نوازی آن کدخدای نجیب، روزگار گذراند.
#1
همی بود گشتاسپ دل مستمند
✦
خروشان و جوشان ز چرخ بلند
#2
نیامد ز گیتیش جز زهر بهر
✦
یکی روستا دید نزدیک شهر
#3
درخت و گل و آبهای روان
✦
نشستنگه شاد مرد جوان
#4
درختی گشن سایه بر پیش آب
✦
نهان گشته زو چشمهٔ آفتاب
#5
بران سایه بنشست مرد جوان
✦
پر از درد پیچان و تیره‌روان
#6
همی گفت کای داور کردگار
✦
غم آمد مرا بهره زین روزگار
#7
نبینم همی اختر خویش بد
✦
ندانم چرا بر سرم بد رسد
#8
یکی نامور زان پسندیده ده
✦
گذر کرد بر وی که او بود مه
#9
ورا دید با دیدگان پر ز خون
✦
به زیر زنخ دست کرده ستون
#10
بدو گفت کای پاک مرد جوان
✦
چرایی پر از درد و تیره‌روان
#11
اگر آیدت رای ایوان من
✦
بوی شاد یکچند مهمان من
#12
مگر کین غمان بر دلت کم شود
✦
سر تیر مژگانت بی نم شود
#13
بدو گفت گشتاسپ کای نامجوی
✦
نژاد تو از کیست با من بگوی
#14
چنین داد پاسخ ورا کدخدای
✦
کزین پرسش اکنون ترا چیست رای
#15
من از تخم شاه آفریدون گرد
✦
کزان تخمه کس در جهان نیست خرد
#16
چو بشنید گشتاسپ برداشت پای
✦
همی رفت با نامور کدخدای
#17
چو آن مهتر آمد سوی خان خویش
✦
به مهمان بیاراست ایوان خویش
#18
بسان برادر همی داشتش
✦
زمانی به ناکام نگذاشتش
#19
زمانه برین نیز چندی بگشت
✦
برین کار بر ماهیان برگذشت

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.
پیشنهادهای خوانش: