🦅 IRANLORE | ایران‌نامه
✦
✦
✦
✦
دوره اساطیری (پیشدادیان)

ضحاک

❖
28 بیت در این گفتار
برای مشاهده شناسنامه، معنی و هم‌پُرسی با سیمرغ روی هر بیت کلیک کنید
بخش ۹ - سفر فریدون و سپاهش از اروندرود تا بیت‌المقدس پایتخت ضحاک
سپاه گران فریدون به کرانه آب‌های خروشان اروندرود رسید. شاه جوان رو به نگهبانان رود آورد و فرستادگان را فرمان داد تا زورق‌ها و کشتی‌ها را آماده سازند تا لشکر کینه‌جوی ایران بی‌درنگ از آب بگذرد. اما نگهبان رود که ترسی گران از پادشاه ماردوش بر دل داشت، فرمان فریدون را گردن ننهاد و پاسخ داد: «شهریار جهان ضحاک در نهان مرا سپارش کرده است که هیچ جنبنده‌ای، حتی پشه‌ای را رخصت عبور ندهم، مگر آنکه جواز و مهری درست در دست داشته باشد.»

چون فریدون این سخن سرکشانه را شنید، آتش خشم در نهادش برافروخت و باک از ژرفای خروشان رود را به سویدای دل راه نداد. بی‌درنگ میان کیانی ببست، لگام باره تیزتک و گلگون‌رنگ خویش، «گلرنگ» را کشید و او را به قلب موج‌های سهمگین افکند. پهلوانان و یارانش نیز چون شهریار خویش را در دل آب دیدند، کمرها محکم بستند و اسبان بادپا را به آب زدند. زین‌ها در میان موج‌ها غرقه گشت، اما دلاوران بی‌هراس از پس تلاطم آب به کرانه خشکی رسیدند و روی به سوی بیت‌المقدس، دژ استوار ضحاک نهادند—که در زبان پهلوانی آن را «کنگ دژهوخت» می‌خواندند و کاخ بلند شهریاری ماردوش در آن افراشته شده بود.

چون سپاه کینه‌خواه از دشت نزدیک شهر پدیدار شد، فریدون از فاصله یک میل نگاه انداخت و کاخ عظیم ضحاک را دید که بر فراز شهر می‌درخشید؛ ایوانی بس شگفت که سر بر آسمان کشیده و با برج کیوان و ستارگان پهلو می‌زد. فریدون دریافت که آنجا کمینگاه اژدها و مرکز قدرت سیاه اوست. رو به یاران کرد و گفت: «آن کس که از خاک تیره چنین بنای سرافرازی برآورده، بی‌شک رازی سرپوشیده با روزگار دارد. پس نباید سستی ورزید؛ در این جای تنگ باید با شتاب به دشمن تاخت.»

این را گفت و گرز گران گاوسار را برکشید و عنان اسب را رها کرد. فریدون چون آذرخشی سوزان پیش نگهبانان ایوان پدیدار شد. گرز سنگین را از پیش زین برآورد و چنان هيبتی افکند که پاسداران و روزبانان در دم بگریختند. فریدون نام جهان‌آفرین را بر زبان جاری ساخت و سوار بر اسب، بی‌هراس گام به کاخ بزرگ ضحاک نهاد تا طومار ستم هزارساله را در هم پیچد.
#1
چو آمد به نزدیک اروندرود
✦
فرستاد زی رودبانان درود
#2
بران رودبان گفت پیروز شاه
✦
که کشتی برافگن هم اکنون به راه
#3
مرا با سپاهم بدان سو رسان
✦
از اینها کسی را بدین سو ممان
#4
بدان تا گذر یابم از روی آب
✦
به کشتی و زورق هم اندر شتاب
#5
نیاورد کشتی نگهبان رود
✦
نیامد بگفت فریدون فرود
#6
چنین داد پاسخ که شاه جهان
✦
چنین گفت با من سخن در نهان
#7
که مگذار یک پشه را تا نخست
✦
جوازی بیابی و مهری درست
#8
فریدون چو بشنید شد خشمناک
✦
ازان ژرف دریا نیامدش باک
#9
هم آنگه میان کیانی ببست
✦
بران بارهٔ تیزتک بر نشست
#10
سرش تیز شد کینه و جنگ را
✦
به آب اندر افگند گلرنگ را
#11
ببستند یارانش یکسر کمر
✦
همیدون به دریا نهادند سر
#12
بر آن بادپایان با آفرین
✦
به آب اندرون غرقه کردند زین
#13
به خشکی رسیدند سر کینه جوی
✦
به بیت‌المقدس نهادند روی
#14
که بر پهلوانی زبان راندند
✦
هَمی کنگ دژهوختَش خواندند
#15
به تازی کنون خانهٔ پاک دان
✦
برآورده ایوان ضحاک دان
#16
چو از دشت نزدیک شهر آمدند
✦
کزان شهر جوینده بهر آمدند
#17
ز یک میل کرد آفریدون نگاه
✦
یکی کاخ دید اندر آن شهر شاه
#18
فروزنده چون مشتری بر سپهر
✦
همه جای شادی و آرام و مهر
#19
که ایوانش برتر ز کیوان نمود
✦
که گفتی ستاره بخواهد بسود
#20
بدانست کان خانهٔ اژدهاست
✦
که جای بزرگی و جای بهاست
#21
به یارانش گفت آنکه بر تیره خاک
✦
برآرد چنین برز جای از مغاک
#22
بترسم همی زانکه با او جهان
✦
مگر راز دارد یکی در نهان
#23
بباید که ما را بدین جای تنگ
✦
شتابیدن آید به روز درنگ
#24
بگفت و به گرز گران دست برد
✦
عنان بارهٔ تیزتک را سپرد
#25
تو گفتی یکی آتشستی درست
✦
که پیش نگهبان ایوان برست
#26
گران گرز برداشت از پیش زین
✦
تو گفتی همی بر نوردد زمین
#27
کس از روزبانان به در بر نماند
✦
فریدون جهان آفرین را بخواند
#28
به اسب اندر آمد به کاخ بزرگ
✦
جهان ناسپرده جوان سترگ

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.
پیشنهادهای خوانش: