در روزگاران کهن، در دشت سواران نیزه‌گذار، شهریاری بس گرانمایه و دادگر به نام مرداس بر تخت پادشاهی تازیان تکیه زده بود. او مردی یزدان‌پرست، پارسا و بی‌نهایت بخشنده بود که از پروردگار جهان پروا داشت. مرداس دارایی و گله‌های فراوان از هر گونه چارپای شیرده داشت؛ از گاوان و گوسفندان و بزها تا اسبان نژاده و تکاور عرب. او کار دوشیدن شیر را به دختران پاک‌دین سپرده بود و هر کس در آن دیار به شیر و غذایی نیاز داشت، بی‌هیچ منتی از آن خوان نعمت بهره‌می‌جست.
اما این پادشاه نیک‌نهاد را پسری بود که از مهر و عطوفت انسانی هیچ بهره‌ای نبرده بود. نام آن جوان ضحاک بود؛ پسری دلیر و جویندهٔ جهان، اما در عین حال سبکسر، مغرور و ناپاک‌نهاد. او را به زبان پهلوی «بیوراسپ» می‌خواندند، چرا که «بیور» به معنای ده هزار است و او ده هزار اسب عربی با لگام‌ها و زین‌های زرین داشت و شب و روز دو بخش از زمان خود را بر زین اسب می‌گذراند.
روزگاری برآمد و ابلیس، سرچشمهٔ تیرگی و فریب، در هیبت مردی خیرخواه و ناصح بر ضحاک پدیدار شد. ابلیس با سخنان افسون‌گر خویش دل جوان را از راه نیکی منحرف ساخت و از او سوگندی استوار گرفت که راز او را با کس نگوید و از فرمانش سر نپیچد. آن‌گاه ابلیس وسوسهٔ بزرگ را آغاز کرد و به ضحاک گفت: «با حضور پسری برنا و شایسته چون تو، چرا باید این پدر سالخورده همچنان بر تخت بماند؟ روزگار بر او درنگ کرده است. فرمان مرا بپذیر تا تاج و تخت او را به تو سپارم و تو را شهریار جهان گردانم.»
ضحاک در نخستین واکنش اندوهگین شد و از اندیشهٔ ریختن خون پدر لرزید و گفت: «این پیشنهادی ناشایست است و سزاوار من نیست.» اما ابلیس او را به سوگندی که خورده بود بیم داد و گفت که اگر پیمان بشکند، تا ابد خوار و بی‌مقدار خواهد ماند. ضحاک فریب خورد و رام شد و از ابلیس خواست تا راه چاره را پیش پایش گذارد.
مرداسِ پاک‌نهاد را در سرای خویش بوستانی بس دلگشا بود. او هر پگاه پیش از سپیده‌دم برمی‌خاست، سر و تن در نهانگاه باغ می‌شست و به نیایش دادار پاک می‌پرداخت. ابلیسِ وارونه‌کار ترفندی پلید اندیشید؛ چاهی عمیق بر سر راه شبانهٔ پادشاه بکند و روی آن را با شاخ و برگ و خاشاک پوشاند. چون شب فرا رسید و مرداس دادگر طبق عادت به سوی باغ گام نهاد، در آن چاهِ غدر افتاد و استخوان‌هایش خرد گشت و جان پاکش به کیهان پر کشید.
مرداس، پدری که هرگز نگذاشته بود باد سردی بر فرزندش بوزد و تمام گنج و توانش را در ناز و پر پرورش او نهاده بود، این‌گونه به دست حیلهٔ ابلیس و تبانی فرزند بدگوهرش هلاکت یافت. ضحاک بیدادگر بر جایگاه پدر تکیه زد، تاج پادشاهی تازیان را بر سر نهاد و بر سرنوشت و سود و زیان آن مردم فرمانروا شد.