🦅 IRANLORE | ایران‌نامه
✦
✦
✦
✦
دوره پهلوانی (کیانیان)

داستان کاموس کشانی

❖
86 بیت در این گفتار
برای مشاهده شناسنامه، معنی و هم‌پُرسی با سیمرغ روی هر بیت کلیک کنید
بخش ۳ - سپاه‌کشی طوس با درفش کاویانی به رود شهد، پیمان‌شکنی پیران و کشتن ارژنگ
چون کی‌خسرو شاه جهان‌آفرین را سپاس گفت و با رستم تهمتن در باب رزم توران به رایزنی نشست، شب به پایان آمد و سپیده دمید. سپهدار طوس با گیو، گودرز و بزرگان ایران به درگاه شهریار آمدند. کی‌خسرو بر پای خاست و درفش همایون کاویانی را به رسم کیان بر دست طوس نهاد و روزی فرخنده را برای بیرون شدن سپاه برگزید.

سپاهی آراسته چون کوهی سیاه از برابر دیدگان بیدار شاه گذشت. گردِ سمِ اسبان خورشید را در ابر نهان ساخت و بانگ گاو‌دم و طبل رزم زمین را به جوش آورد. طوس بر پیلی پیروزه مهد برنشست و درفش بنفش‌گون کاویانی بر فراز لشکر به اهتزاز درآمد تا سپاه ایران به لب رود شهد رسید.

چون خبر به پیران ویسه رسید، دژم‌دل و شتابان با سواران گزیده خویش به کرانه دیگر رود آمد تا نیروی ایران را ارزیابی کند. پیران فرستاده‌ای چرب‌زبان نزد طوس فرستاد و نیکی‌های خود در حق سیاوش و فرنگیس را یادآور شد و نالید که پاداش آن نیکی‌ها اکنون رنج و بلای جنگ گشته است. دل طوس از گفتار او نرم شد و پاسخ داد که اگر پیران پیمان ببندد و به شاه ایران بپیوندد، کی‌خسرو به پاس نیکی‌های گذشته‌اش او را تاج و پهلوانی خواهد بخشید.

اما پیران، گرچه ظاهر را به آشتی آراسته بود و سخن از تسلیم می‌گفت، مغزش از راستی تهی بود. او در نهان هیونی تیزرو به نزد افراسیاب فرستاد و راز داد که سپاه ایران با گردان نامدارش بر لب رود شهد خیمه زده‌اند و او با زبان‌بازی آنان را سرگرم ساخته است. پیران از افراسیاب خواست تا بی‌درنگ سپاهی گران بفرستد تا ریشه ایرانیان را برکنند. افراسیاب با شنیدن این پیام، بزرگان توران را گرد آورد و لشکری بیکران به یاری پیران گسیل داشت.
#1
درم داد و روزی‌دهان را بخواند
✦
بسی با سپهبد سخنها براند
#2
همان رای زد با تهمتن بر آن
✦
چنین تا رخ روز شد در نهان
#3
چو خورشید بر زد سنان از نشیب
✦
شتاب آمد از رفتن با نهیب
#4
سپهبد بیامد به نزدیک شاه
✦
ابا گیو گودرز و چندی سپاه
#5
بدو داد شاه اختر کاویان
✦
بران سان که بودی به رسم کیان
#6
ز اختر یکی روز فرخ بجست
✦
که بیرون شدن را کی آید درست
#7
همی رفت با کوس خسرو بدشت
✦
بدان تا سپهبد بدو برگذشت
#8
یکی لشکری همچو کوه سیاه
✦
گذشتند بر پیش بیدار شاه
#9
پس لشکر اندر سپهدار طوس
✦
بیامد بر شه زمین داد بوس
#10
برو آفرین کرد و بر شد خروش
✦
جهان آمد از بانگ اسپان بجوش
#11
یکی ابر بست از بر گرد سم
✦
برآمد خروشیدن گاو دم
#12
ز بس جوشن و کاویانی درفش
✦
شده روی گیتی سراسر بنفش
#13
تو خورشید گفتی به آب اندر است
✦
سپهر و ستاره بخواب اندر است
#14
نهاد از بر پیل پیروزه مهد
✦
همی رفت زین گونه تا رود شهد
#15
هیونی بکردار باد دمان
✦
بدش نزد پیران هم اندر زمان
#16
که من جنگ را گردن افراخته
✦
سوی رود شهد آمدم ساخته
#17
چو بشنید پیران غمی گشت سخت
✦
فروبست بر پیل ناکام رخت
#18
برون رفت با نامداران خویش
✦
گزیده دلاور سواران خویش
#19
که ایران سپه را ببیند که چیست
✦
سرافراز چندست و با طوس کیست
#20
رده برکشیدند زان سوی رود
✦
فرستاد نزد سپهبد درود
#21
وزین روی لشکر بیاورد طوس
✦
درفش همایون و پیلان و کوس
#22
سپهدار پیران یکی چرب گوی
✦
ز ترکان فرستاد نزدیک اوی
#23
بگفت آنک من با فرنگیس و شاه
✦
چه کردم ز خوبی بهر جایگاه
#24
ز درد سیاوش خروشان بدم
✦
چو بر آتش تیز جوشان بدم
#25
کنون بار تریاک زهر آمدست
✦
مرا زو همه رنج بهر آمدست
#26
دل طوس غمگین شد از کار اوی
✦
بپیچید زان درد و پیکار اوی
#27
چنین داد پاسخ که از مهر تو
✦
فراوان نشانست بر چهر تو
#28
سر آزاد کن دور شو زین میان
✦
ببند این در بیم و راه زیان
#29
بر شاه ایران شوی با سپاه
✦
مکافات یابی به نیکی ز شاه
#30
بایران ترا پهلوانی دهد
✦
همان افسر خسروانی دهد
#31
چو یاد آیدش خوب کردار تو
✦
دلش رنجه گردد ز تیمار تو
#32
چنین گفت گودرز و گیو و سران
✦
بزرگان و تیمارکش مهتران
#33
سرایندهٔ پاسخ آمد چو باد
✦
بنزدیک پیران ویسه نژاد
#34
بگفت آنچ بشنید با پهلوان
✦
ز طوس و ز گودرز روشن‌روان
#35
چنین داد پاسخ که من روز و شب
✦
بیاد سپهبد گشایم دو لب
#36
شوم هرچ هستند پیوند من
✦
خردمند کو بشنود پند من
#37
بایران گذارم بر و بوم و رخت
✦
سر نامور بهتر از تاج و تخت
#38
وزین گفتها بود مغزش تهی
✦
همی جست نو روزگار بهی
#39
هیونی برافگند هنگام خواب
✦
فرستاد نزدیک افراسیاب
#40
کزایران سپاه آمد و پیل و کوس
✦
همان گیو و گودرز و رهام و طوس
#41
فراوان فریبش فرستاده‌ام
✦
ز هر گونه‌ای پندها داده‌ام
#42
سپاهی ز جنگاوران برگزین
✦
که بر زین شتابش بیاید ز کین
#43
مگر بومشان از بنه برکنیم
✦
بتخت و بگنج آتش اندر زنیم
#44
وگر نه ز کین سیاوش سپاه
✦
نیاساید از جنگ هرگز نه شاه
#45
چو بشنید افراسیاب این سخن
✦
سران را بخواند از همه انجمن
#46
یکی لشکری ساخت افراسیاب
✦
که تاریک شد چشمهٔ آفتاب
#47
دهم روز لشکر بپیران رسید
✦
سپاهی کزو شد زمین ناپدید
#48
چو لشکر بیاسود روزی بداد
✦
سپه برگرفت و بنه برنهاد
#49
ز پیمان بگردید وز یاد عهد
✦
بیامد دمان تا لب رود شهد
#50
طلایه بیامد بنزدیک طوس
✦
که بربند بر کوههٔ پیل کوس
#51
که پیران نداند سخن جز فریب
✦
چو داند که تنگ اندر آمد نهیب
#52
درفش جفا پیشه آمد پدید
✦
سپه بر لب رود صف برکشید
#53
بیاراست لشکر سپهدار طوس
✦
بهامون کشیدند پیلان و کوس
#54
دو رویه سپاه اندر آمد چو کوه
✦
سواران ترکان و ایران گروه
#55
چنان شد ز گرد سپاه آفتاب
✦
که آتش برآمد ز دریای آب
#56
درخشیدن تیغ و ژوپین و خشت
✦
تو گفتی شب اندر هوا لاله کشت
#57
ز بس ترگ زرین و زرین سپر
✦
ز جوشن سواران زرین کمر
#58
برآمد یکی ابر چون سندروس
✦
زمین گشت از گرد چون آبنوس
#59
سر سروران زیر گرز گران
✦
چو سندان شد و پتک آهنگران
#60
ز خون رود گفتی میستان شدست
✦
ز نیزه هوا چون نیستان شدست
#61
بسی سر گرفتار دام کمند
✦
بسی خوار گشته تن ارجمند
#62
کفن جوشن و بستر از خون و خاک
✦
تن نازدیده بشمشیر چاک
#63
زمین ارغوان و زمان سندروس
✦
سپهر و ستاره پرآوای کوس
#64
اگر تاج جوید جهانجوی مرد
✦
وگر خاک گردد بروز نبرد
#65
بناکام می‌رفت باید ز دهر
✦
چه زو بهر تریاک یابی چه زهر
#66
ندانم سرانجام و فرجام چیست
✦
برین رفتن اکنون بباید گریست
#67
یکی نامداری بد ارژنگ نام
✦
بابر اندر آورده از جنگ نام
#68
برآورد از دشت آورد گرد
✦
از ایرانیان جست چندی نبرد
#69
چو از دور طوس سپهبد بدید
✦
بغرید و تیغ از میان برکشید
#70
بپور زره گفت نام تو چیست
✦
ز ترکان جنگی ترا یار کیست
#71
بدو گفت ارژنگ جنگی منم
✦
سرافراز و شیر درنگی منم
#72
کنون خاک را از تو رخشان کنم
✦
به آوردگه برسرافشان کنم
#73
چو گفتار پور زره شد ببن
✦
سپهدار ایران شنید این سخن
#74
بپاسخ ندید ایچ رای درنگ
✦
همان آبداری که بودش بچنگ
#75
بزد بر سر و ترگ آن نامدار
✦
تو گفتی تنش سر نیاورد بار
#76
برآمد ز ایران سپه بوق و کوس
✦
که پیروز بادا سرافراز طوس
#77
غمی گشت پیران ز توران سپاه
✦
ز ترکان تهی ماند آوردگاه
#78
دلیران توران و کنداوران
✦
کشیدند شمشیر و گرز گران
#79
که یکسر بکوشیم و جنگ آوریم
✦
جهان بر دل طوس تنگ آوریم
#80
چنین گفت هومان که امروز جنگ
✦
بسازید و دل را مدارید تنگ
#81
گر ایدونک زیشان یکی نامور
✦
ز لشکر برارد به پیکار سر
#82
پذیره فرستیم گردی دمان
✦
ببینیم تا بر که گردد زمان
#83
وزیشان بتندی نجویید جنگ
✦
بباید یک امروز کردن درنگ
#84
بدانگه که لشکر بجنبد ز جای
✦
تبیره برآید ز پرده‌سرای
#85
همه یکسره گرزها برکشیم
✦
یکی از لب رود برتر کشیم
#86
بانبوه رزمی بسازیم سخت
✦
اگر یار باشد جهاندار و بخت

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.
پیشنهادهای خوانش: