بخش ۱ - پادشاهی جمشید هفتصد سال بود | میز خوانش حماسه

#1

گرانمایه جمشید فرزند او

✦

کمر بست یک‌دل پر از پند او

#2

برآمد بر آن تخت فرّخ پدر

✦

به رسم کیان بر سرش تاج زر

#3

کمر بست با فرّ شاهنشهی

✦

جهان گشت سرتاسر او را رهی

#4

زمانه بر آسود از داوری

✦

به فرمان او دیو و مرغ و پری

#5

جهان را فزوده بدو آبروی

✦

فروزان شده تخت شاهی بدوی

#6

منم گفت با فرّهٔ ایزدی

✦

همم شهریاری همم موبدی

#7

بدان را ز بد دست کوته کنم

✦

روان را سوی روشنی ره کنم

#8

نخست آلت جنگ را دست برد

✦

در نام جستن به گردان سپرد

#9

به فرّ کیی نرم کرد آهنا

✦

چو خود و زره کرد و چون جوشنا

#10

چو خفتان و تیغ و چو برگستوان

✦

همه کرد پیدا به روشن روان

#11

بدین اندرون سال پنجاه رنج

✦

ببرد و از این چند بنهاد گنج

#12

دگر پنجه اندیشهٔ جامه کرد

✦

که پوشند هنگام ننگ و نبرد

#13

ز کتّان و ابریشم و موی قز

✦

قصب کرد پر مایه دیبا و خز

#14

بیاموختشان رشتن و تافتن

✦

به تار اندرون پود را بافتن

#15

چو شد بافته شستن و دوختن

✦

گرفتند از او یک‌سر آموختن

#16

چو این کرده شد ساز دیگر نهاد

✦

زمانه بدو شاد و او نیز شاد

#17

ز هر انجمن پیشه‌ور گرد کرد

✦

بدین اندرون نیز پنجاه خورد

#18

گروهی که کاتوزیان خوانی‌اش

✦

به رسم پرستندگان دانی‌اش

#19

جدا کردشان از میان گروه

✦

پرستنده را جایگه کرد کوه

#20

بدان تا پرستش بود کارشان

✦

نوان پیش روشن جهاندارشان

#21

صفی بر دگر دست بنشاندند

✦

همی نام نیساریان خواندند

#22

کجا شیر مردان جنگ آورند

✦

فروزندهٔ لشکر و کشورند

#23

کز ایشان بود تخت شاهی به جای

✦

و ز ایشان بود نام مردی به پای

#24

بسودی سه دیگر گره را شناس

✦

کجا نیست از کس بر ایشان سپاس

#25

بکارند و ورزند و خود بدروند

✦

به گاه خورش سرزنش نشنوند

#26

ز فرمان تن‌آزاده و ژنده‌پوش

✦

ز آواز پیغاره آسوده گوش

#27

تن آزاد و آباد گیتی بر اوی

✦

بر آسوده از داور و گفتگوی

#28

چه گفت آن سخن‌گوی آزاده مرد

✦

که آزاده را کاهلی بنده کرد

#29

چهارم که خوانند اهتوخوشی

✦

همان دست‌ورزان ابا سرکشی

#30

کجا کارشان همگنان پیشه بود

✦

روانشان همیشه پر اندیشه بود

#31

بدین اندرون سال پنجاه نیز

✦

بخورد و بورزید و بخشید چیز

#32

از این هر یکی را یکی پایگاه

✦

سزاوار بگزید و بنمود راه

#33

که تا هر کس اندازهٔ خویش را

✦

ببیند بداند کم و بیش را

#34

بفرمود پس دیو ناپاک را

✦

به آب اندر آمیختن خاک را

#35

هر آنچ از گل آمد چو بشناختند

✦

سبک خشت را کالبد ساختند

#36

به سنگ و به گچ دیو دیوار کرد

✦

نخست از بَرَش هندسی کار کرد

#37

چو گرمابه و کاخ‌های بلند

✦

چو ایوان که باشد پناه از گزند

#38

ز خارا گهر جست یک روزگار

✦

همی کرد از او روشنی خواستار

#39

به چنگ آمدش چند گونه گهر

✦

چو یاقوت و بیجاده و سیم و زر

#40

ز خارا به افسون برون آورید

✦

شد آراسته بندها را کلید

#41

دگر بوی‌های خوش آورد باز

✦

که دارند مردم به بویش نیاز

#42

چو بان و چو کافور و چون مشک ناب

✦

چو عود و چو عنبر چو روشن گلاب

#43

پزشکی و درمان هر دردمند

✦

در تندرستی و راه گزند

#44

همان رازها کرد نیز آشکار

✦

جهان را نیامد چنو خواستار

#45

گذر کرد از آن پس به کشتی بر آب

✦

ز کشور به کشور گرفتی شتاب

#46

چنین سال پنجه برنجید نیز

✦

ندید از هنر بر خرد بسته چیز

#47

همه کردنی‌ها چو آمد به جای

✦

ز جای مهی برتر آورد پای

#48

به فرّ کیانی یکی تخت ساخت

✦

چه مایه بدو گوهر اندر نشاخت

#49

که چون خواستی دیو برداشتی

✦

ز هامون به گردون برافراشتی

#50

چو خورشید تابان میان هوا

✦

نشسته بر او شاه فرمانروا

#51

جهان انجمن شد بر آن تخت او

✦

شگفتی فرومانده از بخت او

#52

به جمشید بر گوهر افشاندند

✦

مر آن روز را روز نو خواندند

#53

سر سال نو هرمز فرودین

✦

بر آسوده از رنج روی زمین

#54

بزرگان به شادی بیاراستند

✦

می و جام و رامشگران خواستند

#55

چنین جشن فرخ از آن روزگار

✦

به ما ماند از آن خسروان یادگار

#56

چنین سال سیصد همی رفت کار

✦

ندیدند مرگ اندر آن روزگار

#57

ز رنج و ز بدشان نبد آگهی

✦

میان بسته دیوان به سان رهی

#58

به فرمان مردم نهاده دو گوش

✦

ز رامش جهان پر ز آوای نوش

#59

چنین تا بر آمد بر این روزگار

✦

ندیدند جز خوبی از کردگار

#60

جهان سربه‌سر گشت او را رهی

✦

نشسته جهاندار با فرّهی

#61

یکایک به تخت مهی بنگرید

✦

به گیتی جز از خویشتن را ندید

#62

منی کرد آن شاه یزدان شناس

✦

ز یزدان بپیچید و شد ناسپاس

#63

گرانمایگان را ز لشگر بخواند

✦

چه مایه سخن پیش ایشان براند

#64

چنین گفت با سالخورده مهان

✦

که جز خویشتن را ندانم جهان

#65

هنر در جهان از من آمد پدید

✦

چو من نامور تخت شاهی ندید

#66

جهان را به خوبی من آراستم

✦

چنان است گیتی کجا خواستم

#67

خور و خواب و آرامتان از من است

✦

همان کوشش و کامتان از من است

#68

بزرگی و دیهیم شاهی مراست

✦

که گوید که جز من کسی پادشاست

#69

همه موبدان سرفگنده نگون

✦

چرا کس نیارست گفتن نه چون

#70

چو این گفته شد فرّ یزدان از اوی

✦

بگشت و جهان شد پر از گفت‌وگوی

#71

منی چون بپیوست با کردگار

✦

شکست اندر آورد و برگشت کار

#72

چه گفت آن سخن‌گوی با فرّ و هوش

✦

چو خسرو شوی بندگی را بکوش

#73

به یزدان هر آن کس که شد ناسپاس

✦

به دلش اندر آید ز هر سو هراس

#74

به جمشید بر تیره‌گون گشت روز

✦

همی کاست آن فرّ گیتی‌فروز

جمشید

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:

موجودیت‌های نام‌برده:

رهنما