سرگذشت و جایگاه در حماسه

همسر خردمند مهراب کابلی و مادر رودابه. او در هنگام زایش رستم حاضر بود و فرزند نوزاد را پس از به هوش آمدن رودابه به او نشان داد.

نمونه ابیات شاهنامه در پیوند با این موجودیت (40)

دو خورشید بود اندر ایوان او / چو سیندخت و رودابهٔ ماه روی

معنی: در ایوان او دو خورشید درخشان حضور داشتند: سیندخت و رودابه ماه روی.

منوچهر • بخش ۵ - گفتگوی مهراب و سیندخت دربارهٔ سام و زال و عاشق شدن رودابه ندیده زال را بیت #2295

بپرسید سیندخت مهراب را / ز خوشاب بگشاد عناب را

معنی: سیندخت از مهراب احوال‌پرسی کرد و لب‌های لعل‌گون خود را گشود.

منوچهر • بخش ۵ - گفتگوی مهراب و سیندخت دربارهٔ سام و زال و عاشق شدن رودابه ندیده زال را بیت #2300

دلم گشت با دخت سیندخت رام / چه گوینده باشد بدین رام سام

معنی: دلم با دختر سیندخت (رودابه) آرام یافته است؛ اما سامِ نامدار در این باره چه خواهد گفت؟

منوچهر • بخش ۱۰ - نامهٔ زال به پدرش و درخواست اجازه برای وصلت با رودابه بیت #2558

زن از حجره آنگه به ایوان رسید / نگه کرد سیندخت او را بدید

معنی: هنگامی که زن از اتاق به صحن ایوان آمد، سیندخت چشم چرخاند و او را دید.

منوچهر • بخش ۱۲ - آگاه شدن سیندخت از ماجرا و خشم گرفتن بر فرستاده و پرس و جوی چند و چون و کیستی خواستگار از رودابه بیت #2684

پر اندیشه شد جان سیندخت ازوی / به آواز گفت از کجایی بگوی

معنی: سیندخت پر از اندیشه و گمان بد شد و بانگ برآورد: بگوی از کجا می‌آیی؟

منوچهر • بخش ۱۲ - آگاه شدن سیندخت از ماجرا و خشم گرفتن بر فرستاده و پرس و جوی چند و چون و کیستی خواستگار از رودابه بیت #2686

بدو گفت سیندخت بنمایی‌ام / دل بسته ز اندیشه بگشایی‌ام

معنی: سیندخت به او گفت: آن زیورها را به من نشان بده تا دلم از اندیشه آسوده شود.

منوچهر • بخش ۱۲ - آگاه شدن سیندخت از ماجرا و خشم گرفتن بر فرستاده و پرس و جوی چند و چون و کیستی خواستگار از رودابه بیت #2692

بها گفت بگذار بر چشم من / یکی آب بر زن برین خشم من

معنی: سیندخت گفت: پس بهای آن را به من نشان ده و بر خشم من آبی بریز.

منوچهر • بخش ۱۲ - آگاه شدن سیندخت از ماجرا و خشم گرفتن بر فرستاده و پرس و جوی چند و چون و کیستی خواستگار از رودابه بیت #2694

همی کژ دانست گفتار او / بیاراست دل را به پیکار او

معنی: سیندخت سخن او را دروغ و کژ یافت و دل را برای درافتادن با او آراست.

منوچهر • بخش ۱۲ - آگاه شدن سیندخت از ماجرا و خشم گرفتن بر فرستاده و پرس و جوی چند و چون و کیستی خواستگار از رودابه بیت #2696

به خشم اندرون شد ازان زن غمی / به خواری کشیدش بروی زمی

معنی: سیندخت خشمگین شد و زن را با خواری بر روی زمین کشید.

منوچهر • بخش ۱۲ - آگاه شدن سیندخت از ماجرا و خشم گرفتن بر فرستاده و پرس و جوی چند و چون و کیستی خواستگار از رودابه بیت #2698

فروماند سیندخت زان گفت‌گوی / پسند آمدش زال را جفت اوی

معنی: سیندخت از این سخنان شگفت‌زده و حیران ماند، اما در دل زال را به عنوان همسر شایستهٔ دخترش پسندید.

منوچهر • بخش ۱۲ - آگاه شدن سیندخت از ماجرا و خشم گرفتن بر فرستاده و پرس و جوی چند و چون و کیستی خواستگار از رودابه بیت #2723

گرانمایه سیندخت را خفته دید / رخش پژمریده دل آشفته دید

معنی: سیندختِ گران‌مایه را در خوابگاهی دید که چهره‌اش نژند و دلش سخت آشفته بود.

منوچهر • بخش ۱۳ - آگاه شدن مهراب از داستان و خشم گرفتن او بر سیندخت و رودابه بیت #2733

چنین داد پاسخ به مهراب باز / که اندیشه اندر دلم شد دراز

معنی: سیندخت به مهراب پاسخ داد که اندیشه‌ای دراز و سنگین در دلم جای گرفته است.

منوچهر • بخش ۱۳ - آگاه شدن مهراب از داستان و خشم گرفتن او بر سیندخت و رودابه بیت #2735

به سیندخت مهراب گفت این سخن / نوآوردی و نو نگردد کهن

معنی: مهراب به سیندخت گفت: این سخنی تازه نیست و آیین کهن جهان نو نمی‌شود.

منوچهر • بخش ۱۳ - آگاه شدن مهراب از داستان و خشم گرفتن او بر سیندخت و رودابه بیت #2745

بدو گفت سیندخت این داستان / بروی دگر بر نهد باستان

معنی: سیندخت بدو گفت: این داستان را گفتم تا سخن کهن را به گونی دیگر مطرح کنم.

منوچهر • بخش ۱۳ - آگاه شدن مهراب از داستان و خشم گرفتن او بر سیندخت و رودابه بیت #2749

چو این دید سیندخت برپای جست / کمر کرد بر گردگاهش دو دست

معنی: چون سیندخت این حالت را دید، برخاست و دو دست بر کمرگاه مهراب حلقه کرد.

منوچهر • بخش ۱۳ - آگاه شدن مهراب از داستان و خشم گرفتن او بر سیندخت و رودابه بیت #2760

چنین گفت سیندخت با مرزبان / کزین در مگردان به خیره زبان

معنی: سیندخت به مرزبان (مهراب) گفت: زبان خود را به بیهوده‌گویی نگردان!

منوچهر • بخش ۱۳ - آگاه شدن مهراب از داستان و خشم گرفتن او بر سیندخت و رودابه بیت #2770

بدو گفت سیندخت کای سرفراز / به گفتار کژی مبادم نیاز

معنی: سیندخت بدو گفت: ای سرافراز، مبادا که به دروغ‌گویی نیازمند شوم!

منوچهر • بخش ۱۳ - آگاه شدن مهراب از داستان و خشم گرفتن او بر سیندخت و رودابه بیت #2777

به سیندخت فرمود پس نامدار / که رودابه را خیز پیش من آر

معنی: پس آن نامدار (مهراب) به سیندخت فرمان داد: برخیز و رودابه را پیش من آور!

منوچهر • بخش ۱۳ - آگاه شدن مهراب از داستان و خشم گرفتن او بر سیندخت و رودابه بیت #2783

بترسید سیندخت ازان تیز مرد / که او را ز درد اندر آرد به گرد

معنی: سیندخت از آن مرد خشمگین ترسید که مبادا از شدت خشم او را به خاک سیاه بنشاند.

منوچهر • بخش ۱۳ - آگاه شدن مهراب از داستان و خشم گرفتن او بر سیندخت و رودابه بیت #2784

زبان داد سیندخت را نامجوی / که رودابه را بد نیارد بروی

معنی: آن مردِ نام‌آور به سیندخت سوگند یاد کرد که هیچ بدی و آسیبی به رودابه نرساند.

منوچهر • بخش ۱۳ - آگاه شدن مهراب از داستان و خشم گرفتن او بر سیندخت و رودابه بیت #2786

چو بشنید سیندخت سر پیش اوی / فرو برد و بر خاک بنهاد روی

معنی: چو سیندخت این بشنید، سر فرود آورد و چهره بر خاک نهاد.

منوچهر • بخش ۱۳ - آگاه شدن مهراب از داستان و خشم گرفتن او بر سیندخت و رودابه بیت #2789

برآشفت و سیندخت را پیش خواند / همه خشم رودابه بر وی براند

معنی: مهراب بسیار برآشفت و سیندخت را پیش خود خواند و تمام خشم و کینه‌ای را که از رودابه در دل داشت، بر سر او خالی کرد.

منوچهر • بخش ۱۶ - خشم مهراب بر سیندخت و رودابه و چاره‌اندیشی سیندخت برای رفتن نزد سام با گنج بیت #3022

که آرمت با دخت ناپاک تن / کشم زارتان بر سر انجمن

معنی: «مگر آنکه تو و دختر ناپاک‌تنت را بیاورم و هر دو را در برابر دیدگان همگان به خواری بکشم،»

منوچهر • بخش ۱۶ - خشم مهراب بر سیندخت و رودابه و چاره‌اندیشی سیندخت برای رفتن نزد سام با گنج بیت #3024

چو بشنید سیندخت بنشست پست / دل چاره‌جوی اندر اندیشه بست

معنی: چون سیندخت این سخنان سهمگین را شنید، فروتنانه بنشست و دل چاره‌جوی خود را به اندیشه فرومقدار سپرد.

منوچهر • بخش ۱۶ - خشم مهراب بر سیندخت و رودابه و چاره‌اندیشی سیندخت برای رفتن نزد سام با گنج بیت #3027

یکی چاره آورد از دل به جای / که بد ژرف بین و فزاینده رای

معنی: او تدبیری خردمندانه از دل بیرون کشید، چرا که بانویی دوراندیش و صاحب رأیی افزون بود.

منوچهر • بخش ۱۶ - خشم مهراب بر سیندخت و رودابه و چاره‌اندیشی سیندخت برای رفتن نزد سام با گنج بیت #3028

وزان پس دوان دست کرده به کش / بیامد بر شاه خورشید فش

معنی: پس شتابان و دست‌به‌سینه به نشانه احترام، پیش مهراب‌شاه آمد که چهره‌اش چون خورشید می‌درخشود.

منوچهر • بخش ۱۶ - خشم مهراب بر سیندخت و رودابه و چاره‌اندیشی سیندخت برای رفتن نزد سام با گنج بیت #3029

بدو گفت بشنو ز من یک سخن / چو دیگر یکی کامت آید بکن

معنی: به او گفت: «یک سخن از من بشنو، و آن‌گاه هر کام و خواسته‌ای که داری به کار بند.»

منوچهر • بخش ۱۶ - خشم مهراب بر سیندخت و رودابه و چاره‌اندیشی سیندخت برای رفتن نزد سام با گنج بیت #3030

ترا خواسته گر ز بهر تنست / ببخش و بدان کین شب آبستنست

معنی: «اگر مال و ثروت برای پاسداری از جان آدمی است، آن را ببخش و بدان که این شب آبستن حوادث و دگرگونی‌هاست.»

منوچهر • بخش ۱۶ - خشم مهراب بر سیندخت و رودابه و چاره‌اندیشی سیندخت برای رفتن نزد سام با گنج بیت #3031

بدو گفت سیندخت کای سرفراز / بود کت به خونم نیاید نیاز

معنی: سیندخت به او گفت: «ای شهریار سرافراز، چنان خواهد شد که نیازی به ریختن خون من نباشد!»

منوچهر • بخش ۱۶ - خشم مهراب بر سیندخت و رودابه و چاره‌اندیشی سیندخت برای رفتن نزد سام با گنج بیت #3036

مرا رفت باید به نزدیک سام / زبان برگشایم چو تیغ از نیام

معنی: «من خود باید به نزد سام بروم و زبانم را چون تیغ برکشیده از نیام به سخن بگشایم.»

منوچهر • بخش ۱۶ - خشم مهراب بر سیندخت و رودابه و چاره‌اندیشی سیندخت برای رفتن نزد سام با گنج بیت #3037

بگویم بدو آنچه گفتن سزد / خرد خام گفتارها را پزد

معنی: «هر آنچه شایسته است به او خواهم گفت؛ چرا که خرد، سخنان خام و نپخته را پخته و اثرگذار می‌سازد.»

منوچهر • بخش ۱۶ - خشم مهراب بر سیندخت و رودابه و چاره‌اندیشی سیندخت برای رفتن نزد سام با گنج بیت #3038

ز من رنج جان و ز تو خواسته / سپردن به من گنج آراسته

معنی: «رنج و سختی جان بر عهده من، و خواسته و مال از آنِ تو؛ تنها گنج آراسته‌ات را به من بسپار.»

منوچهر • بخش ۱۶ - خشم مهراب بر سیندخت و رودابه و چاره‌اندیشی سیندخت برای رفتن نزد سام با گنج بیت #3039

چنین گفت سیندخت کای نامدار / به جای روان خواسته خواردار

معنی: سیندخت گفت: «ای نامدار، مال و ثروت را در برابر جان و زندگی بی‌ارزش بشمار.»

منوچهر • بخش ۱۶ - خشم مهراب بر سیندخت و رودابه و چاره‌اندیشی سیندخت برای رفتن نزد سام با گنج بیت #3043

نباید که چون من شوم چاره‌جوی / تو رودابه را سختی آری به روی

معنی: «مبادا هنگامی که من برای چاره‌جویی می‌روم، تو بر رودابه سختی و خشم روا داری.»

منوچهر • بخش ۱۶ - خشم مهراب بر سیندخت و رودابه و چاره‌اندیشی سیندخت برای رفتن نزد سام با گنج بیت #3044

مرا در جهان انده جان اوست / کنون با توم روز پیمان اوست

معنی: «در این جهان تنها اندوه من جان اوست؛ امروز روز پیمان بستن من با تو درباره اوست.»

منوچهر • بخش ۱۶ - خشم مهراب بر سیندخت و رودابه و چاره‌اندیشی سیندخت برای رفتن نزد سام با گنج بیت #3045

ندارم همی انده خویشتن / ازویست این درد و اندوه من

معنی: «من غمی برای جان خویش ندارم و تمام رنج و اندوه من برای رودابه است.»

منوچهر • بخش ۱۶ - خشم مهراب بر سیندخت و رودابه و چاره‌اندیشی سیندخت برای رفتن نزد سام با گنج بیت #3046

یکی سخت پیمان ستد زو نخست / پس آنگه به مردی ره چاره جست

معنی: نخست پیمانی محکم و استوار از مهراب گرفت، و آن‌گاه با دلاوری و مردانگی به دنبال راه چاره رفت.

منوچهر • بخش ۱۶ - خشم مهراب بر سیندخت و رودابه و چاره‌اندیشی سیندخت برای رفتن نزد سام با گنج بیت #3047

بیاراست تن را به دیبا و زر / به در و به یاقوت پرمایه سر

معنی: تن خویش را به دیبا و زر آراست و سر پرارزش خود را با مروارید و یاقوت زینت داد.

منوچهر • بخش ۱۶ - خشم مهراب بر سیندخت و رودابه و چاره‌اندیشی سیندخت برای رفتن نزد سام با گنج بیت #3048

پس از گنج زرش ز بهر نثار / برون کرد دینار چون سی‌هزار

معنی: سپس از گنجینه شاهی برای پیشکش، سی هزار دینار زر خالص بیرون آورد.

منوچهر • بخش ۱۶ - خشم مهراب بر سیندخت و رودابه و چاره‌اندیشی سیندخت برای رفتن نزد سام با گنج بیت #3049

چو شد ساخته کار خود بر نشست / چو گردی به مردی میان را ببست

معنی: چون کارهایش آماده شد، بر اسب نشست و مانند پهلوانی دلاور میان را برای نبرد یا کار بزرگ ببست.

منوچهر • بخش ۱۷ - آمدن سیندخت نزد سام با هدایا و شفاعت برای کابل و پذیرش وصلت زال و رودابه بیت #3060