سرگذشت و جایگاه در حماسه

اسکندر رومی، فاتح جهان که در یادآوری بهرام گور به عنوان پادشاهی ناجوانمرد و ستمگر یاد می‌شود که با حمله به ایران موجب ویرانی مرزوبوم و شهادت سی و شش شهریار ایرانی شد.

نمونه ابیات شاهنامه در پیوند با این موجودیت (40)

سکندر چو بشنید کامد سپاه / بزد کوس و آورد لشکر به راه

معنی: چون اسکندر شنید که سپاه دارا فرامرسیده است، کوس جنگی را به صدا درآورد و لشکر را به راه انداخت.

پادشاهی دارای داراب چهارده سال بود • بخش ۴ - نبرد یک‌هفتهٔ اسکندر و دارا، گریز سپاه ایران و پیروزی بر لب رود بیت #28738

دو لشکر که آن را کرانه نبود / چو اسکندر اندر زمانه نبود

معنی: دو لشکر بی‌کران در برابر هم صف کشیدند که در آن روزگار هیچ کشورگشایی مانند اسکندر نبود.

پادشاهی دارای داراب چهارده سال بود • بخش ۴ - نبرد یک‌هفتهٔ اسکندر و دارا، گریز سپاه ایران و پیروزی بر لب رود بیت #28739

سپاه سکندر پس اندر دمان / یکی پرغم و دیگری شادمان

معنی: سپاه اسکندر شتابان در پی آنان تاختند؛ یک سو (ایرانیان) غرق در اندوه و سوی دیگر (یونانیان) شادمان بودند.

پادشاهی دارای داراب چهارده سال بود • بخش ۴ - نبرد یک‌هفتهٔ اسکندر و دارا، گریز سپاه ایران و پیروزی بر لب رود بیت #28752

سکندر بشد تا لب رودبار / بکشتند ز ایرانیان بی‌شمار

معنی: اسکندر تا کنار رودبار پیش رفت و لشکریانش شمار زیادی از ایرانیان را به خاک افکندند.

پادشاهی دارای داراب چهارده سال بود • بخش ۴ - نبرد یک‌هفتهٔ اسکندر و دارا، گریز سپاه ایران و پیروزی بر لب رود بیت #28753

سکندر چو از کارش آگاه شد / که دارا به تخت افسر ماه شد

معنی: چون سکندر مطلع شد که دارا دوباره بر تخت شاهی نشسته و تاج بر سر نهاده است،

پادشاهی دارای داراب چهارده سال بود • بخش ۶ - شکست سوم دارا، زنهار سکندر در اصطخر و رای مهتران به نامه و مدارا بیت #28802

سپه برگرفت از عراق و براند / به رومی همی نام یزدان بخواند

معنی: سپاهی از خاک عراق برانگیخت و پیش تاخت، و رومیان نام یزدان را بر زبان جاری ساختند.

پادشاهی دارای داراب چهارده سال بود • بخش ۶ - شکست سوم دارا، زنهار سکندر در اصطخر و رای مهتران به نامه و مدارا بیت #28803

سیم ره به دارا درآمد شکست / سکندر میان تاختن را ببست

معنی: برای سومین بار شکست بر دارا فرود آمد و سکندر میانِ نبرد را برای تاختن محکم بست.

پادشاهی دارای داراب چهارده سال بود • بخش ۶ - شکست سوم دارا، زنهار سکندر در اصطخر و رای مهتران به نامه و مدارا بیت #28811

سکندر بیامد زی اصطخر پارس / که دیهیم شاهان بد و فخر پارس

معنی: سکندر وارد اصطخر پارس شد، جایی که تختگاه شاهان و مایه‌افتخار سرزمین پارس بود.

پادشاهی دارای داراب چهارده سال بود • بخش ۶ - شکست سوم دارا، زنهار سکندر در اصطخر و رای مهتران به نامه و مدارا بیت #28813

کرا مادر و خواهر و دختر است / همه پاک بر دست اسکندر است

معنی: «هر کس که مادر و خواهر و دختری داشت، همگی پاک به دست اسکندر افتاده‌اند.»

پادشاهی دارای داراب چهارده سال بود • بخش ۶ - شکست سوم دارا، زنهار سکندر در اصطخر و رای مهتران به نامه و مدارا بیت #28836

به نزدیک اسکندر آمد وزیر / که ای شاه پیروز و دانش‌پذیر

معنی: وزیر به نزد اسکندر آمد و گفت: «ای شاه پیروزمند و دانش‌پذیر!»

پادشاهی دارای داراب چهارده سال بود • بخش ۹ - رسیدن اسکندر به دارای مجروح، اندرز و مرگ او، دخمهٔ شاهانه و دار کردن خائنان بیت #28908

چو بشنید گفتار جانوشیار / سکندر چنین گفت با ماهیار

معنی: چون اسکندر سخن جانوشیار را شنید، به ماهیار چنین گفت:

پادشاهی دارای داراب چهارده سال بود • بخش ۹ - رسیدن اسکندر به دارای مجروح، اندرز و مرگ او، دخمهٔ شاهانه و دار کردن خائنان بیت #28910

برفتند هر دو به پیش اندرون / دل و جان رومی پر از خشم و خون

معنی: آن دو پیشاپیش براه افتادند و دل و جان اسکندر رومی پر از خشم و اندوه بود.

پادشاهی دارای داراب چهارده سال بود • بخش ۹ - رسیدن اسکندر به دارای مجروح، اندرز و مرگ او، دخمهٔ شاهانه و دار کردن خائنان بیت #28912

سکندر ز باره درآمد چو باد / سر مرد خسته به ران بر نهاد

معنی: اسکندر چون باد از اسب پیاده شد و سر شاه خسته و زخمی را بر ران خویش نهاد.

پادشاهی دارای داراب چهارده سال بود • بخش ۹ - رسیدن اسکندر به دارای مجروح، اندرز و مرگ او، دخمهٔ شاهانه و دار کردن خائنان بیت #28915

ز دیده ببارید چندی سرشک / تن خسته را دور دید از پزشک

معنی: اسکندر اشک فراوان از دیده فرو ریخت، زیرا تن زخمی او را از پزشک دور می‌دید.

پادشاهی دارای داراب چهارده سال بود • بخش ۹ - رسیدن اسکندر به دارای مجروح، اندرز و مرگ او، دخمهٔ شاهانه و دار کردن خائنان بیت #28918

سکندر ز دیده ببارید خون / بران شاه خسته به خاک اندرون

معنی: اسکندر بر آن شاه زخمی که بر خاک افتاده بود، اشک خونین بارید.

پادشاهی دارای داراب چهارده سال بود • بخش ۹ - رسیدن اسکندر به دارای مجروح، اندرز و مرگ او، دخمهٔ شاهانه و دار کردن خائنان بیت #28944

سکندر بدو گفت فرمان تراست / بگو آنچ خواهی که پیمان تراست

معنی: اسکندر به او گفت: «فرمان، فرمان توست؛ هر چه می‌خواهی بگو که با تو عهد می‌بندم.»

پادشاهی دارای داراب چهارده سال بود • بخش ۹ - رسیدن اسکندر به دارای مجروح، اندرز و مرگ او، دخمهٔ شاهانه و دار کردن خائنان بیت #28949

سکندر چو بر تخت بنشست گفت / که با جان شاهان خرد باد جفت

معنی: چون اسکندر بر تخت پادشاهی نشست، گفت که جان شاهان باید همواره با خرد همراه و قرین باشد.

پادشاهی اسکندر • بخش ۱ - نشستن اسکندر بر تخت، خطبهٔ داد و بخشودن باژ پنج‌ساله بیت #29041

چو اسکندر این نیکویها بگفت / دل پادشا گشت با داد جفت

معنی: چون اسکندر این سخنان نیکو را بر زبان آورد، دلِ شهریاری‌اش کاملاً با دادگری پیوند خورد.

پادشاهی اسکندر • بخش ۱ - نشستن اسکندر بر تخت، خطبهٔ داد و بخشودن باژ پنج‌ساله بیت #29050

ز عموریه مادرش را بخواند / چو آمد سخنهای دارا براند

معنی: اسکندر مادرش را از عموریه فراخواند و چون او آمد، سخنان و وصیت‌های دارا را با وی در میان گذاشت.

پادشاهی اسکندر • بخش ۴ - فرستادن مادر اسکندر به اصفهان، آوردن روشنک با جهاز شاهانه و نشاندنش بر تخت زرین بیت #29110

چو ماه اندر آمد به مشکوی شاه / سکندر بدو کرد چندی نگاه

معنی: چون آن ماهرو وارد کاخ شاهی شد، اسکندر مدتی بر او خیره نگریست.

پادشاهی اسکندر • بخش ۴ - فرستادن مادر اسکندر به اصفهان، آوردن روشنک با جهاز شاهانه و نشاندنش بر تخت زرین بیت #29135

چو مادرش بر تخت زرین نشاند / سکندر بروبر همی جان فشاند

معنی: چون مادر اسکندر روشنک را بر تخت زرین نشاند، اسکندر حاضر بود جان خویش را فدای او کند.

پادشاهی اسکندر • بخش ۴ - فرستادن مادر اسکندر به اصفهان، آوردن روشنک با جهاز شاهانه و نشاندنش بر تخت زرین بیت #29137

سکندر چو کرد اندر ایران نگاه / بدانست کو را شد آن تاج و گاه

معنی: هنگامی که اسکندر به کشور ایران نگریست، دریافت که تاج و تخت پادشاهی ایران از آن او شده است.

پادشاهی اسکندر • بخش ۷ - لشکرکشی اسکندر سوی کید هندی، گشودن شارستان‌ها و نامهٔ تهدید به سپردن تاج و تخت بیت #29267

همی راه و بی‌راه لشکر کشید / سوی کید هندی سپه برکشید

معنی: او سپاهش را از راه و بی‌راه پیش راند و لشکر را به سوی کید هندی روانه ساخت.

پادشاهی اسکندر • بخش ۷ - لشکرکشی اسکندر سوی کید هندی، گشودن شارستان‌ها و نامهٔ تهدید به سپردن تاج و تخت بیت #29268

به جایی که آمد سکندر فراز / در شارستانها گشادند باز

معنی: اسکندر به هر کجا که می‌رسید، مردمِ شهرها دروازه‌ها را به رویش می‌گشودند.

پادشاهی اسکندر • بخش ۷ - لشکرکشی اسکندر سوی کید هندی، گشودن شارستان‌ها و نامهٔ تهدید به سپردن تاج و تخت بیت #29269

نویسندهٔ نامه را خواندند / به پیش سکندرش بنشاندند

معنی: نویسندهٔ نامه را فراخواندند و او را در حضور اسکندر نشاندند.

پادشاهی اسکندر • بخش ۷ - لشکرکشی اسکندر سوی کید هندی، گشودن شارستان‌ها و نامهٔ تهدید به سپردن تاج و تخت بیت #29273

ز اسکندر راد پیروزگر / خداوند شمشیر و تاج و کمر

معنی: از سوی اسکندرِ بخشنده و پیروزمند، دارندهٔ تیغ و تاج و کمربند شاهی.

پادشاهی اسکندر • بخش ۷ - لشکرکشی اسکندر سوی کید هندی، گشودن شارستان‌ها و نامهٔ تهدید به سپردن تاج و تخت بیت #29275

سپهدار هندوستان شاد شد / که از رنج اسکندر آزاد شد

معنی: شهریار هند شادمان شد که از رنج و تهدید اسکندر رهایی یافت.

پادشاهی اسکندر • بخش ۱۱ - فرستادن فغستان با گنج و فیلسوف و پزشک، پیمان زناشویی اسکندر به رسم مسیحا بیت #29366

سکندر نگه کرد بالای اوی / همان موی و روی و سر و پای اوی

معنی: اسکندر به قامت، موی، چهره و سراپای او نگریست.

پادشاهی اسکندر • بخش ۱۱ - فرستادن فغستان با گنج و فیلسوف و پزشک، پیمان زناشویی اسکندر به رسم مسیحا بیت #29382

سکندر بیامد دلی همچو کوه / رها گشته از شاه دانش پژوه

معنی: اسکندر با دلی پرصلابت چون کوه و بدون هیچ ترس، از سوی شاه دانش‌پژوه (خویشتن در نقش پیام‌آور) آمد.

پادشاهی اسکندر • بخش ۲۵ - بار یافتن اسکندر نزد قیدافه، شفاعت پسر کهتر و پیام باژ و تهدید سپاه بیت #29923

نبودش ز قیدافه چین در بروی / نبرداشت هرگز دل از آرزوی

معنی: در برابر قیدافه هیچ چین و نگرانی بر چهره نیاورد و هرگز دل از آرزوهای بزرگ خویش برنداشت.

پادشاهی اسکندر • بخش ۲۵ - بار یافتن اسکندر نزد قیدافه، شفاعت پسر کهتر و پیام باژ و تهدید سپاه بیت #29924

به اسکندر نامور شاه گفت / که پیدا کن اکنون نهان از نهفت

معنی: سپس ملکه به اسکندر نامدار (فرستاده) گفت: اکنون آنچه را در پنهان داری آشکار کن.

پادشاهی اسکندر • بخش ۲۵ - بار یافتن اسکندر نزد قیدافه، شفاعت پسر کهتر و پیام باژ و تهدید سپاه بیت #29935

چه خواهی و رای سکندر به چیست / چه رانی تو از شاه و دستور کیست

معنی: چه می‌خواهی و اندیشه اسکندر چیست؟ چه پیامی از سوی آن شاه می‌آوری و وزیر او کیست؟

پادشاهی اسکندر • بخش ۲۵ - بار یافتن اسکندر نزد قیدافه، شفاعت پسر کهتر و پیام باژ و تهدید سپاه بیت #29936

سکندر بدو گفت کای سرفراز / به نزد تو شد بودن من دراز

معنی: اسکندر به او گفت: ای بانوی سرافراز، ماندن من نزد تو به طول انجامید.

پادشاهی اسکندر • بخش ۲۵ - بار یافتن اسکندر نزد قیدافه، شفاعت پسر کهتر و پیام باژ و تهدید سپاه بیت #29937

بدان جایگه شاه ماهی بماند / پس‌انگه بجنبید و لشکر براند

معنی: اسکندر در آن جایگاه یک ماه بماند و سپس سپاهش را به حرکت درآورد و براند.

پادشاهی اسکندر • بخش ۴۰ - گذر سکندر از حلوان به سند، شکست بنداه و گرفتن اسیر، و هدیه و آفرین شاه یمن بیت #30684

سکندر سبک پرسش اندر گرفت / که ایدر چه بینید چیزی شگفت

معنی: اسکندر به شتاب از آنان پرسید: «در این دیار چه چیز شگفت‌انگیزی می‌بینید؟»

پادشاهی اسکندر • بخش ۴۰ - گذر سکندر از حلوان به سند، شکست بنداه و گرفتن اسیر، و هدیه و آفرین شاه یمن بیت #30689

شب آمد بران دشت سندی نماند / سکندر سپاه از پس‌اندر براند

معنی: شب فرا رسید و در آن دشت هیچ سندی باقی نماند؛ اسکندر سپاه را در پی آنان راند.

پادشاهی اسکندر • بخش ۴۰ - گذر سکندر از حلوان به سند، شکست بنداه و گرفتن اسیر، و هدیه و آفرین شاه یمن بیت #30698

سکندر بریشان نیاورد مهر / بران خستگان هیچ ننمود چهر

معنی: اسکندر بر آنان مهری ننمود و به آن خسته‌دلان اعتنایی نکرد.

پادشاهی اسکندر • بخش ۴۰ - گذر سکندر از حلوان به سند، شکست بنداه و گرفتن اسیر، و هدیه و آفرین شاه یمن بیت #30703

سکندر بپرسید و بنواختشان / بر تخت نزدیک بنشاختشان

معنی: اسکندر احوالشان بپرسید و آنان را بنواخت و در نزدیکی تخت خویش بنشانید.

پادشاهی اسکندر • بخش ۴۰ - گذر سکندر از حلوان به سند، شکست بنداه و گرفتن اسیر، و هدیه و آفرین شاه یمن بیت #30716

سکندر برو آفرین کرد و گفت / که با تو همیشه خرد باد جفت

معنی: اسکندر او را آفرین گفت و پاسخ داد: «همیشه خرد یار و قرین تو باد!»

پادشاهی اسکندر • بخش ۴۰ - گذر سکندر از حلوان به سند، شکست بنداه و گرفتن اسیر، و هدیه و آفرین شاه یمن بیت #30719

ازان پس بیامد دوان مادرش / فراوان بمالید رخ بر برش

معنی: پس از آن، مادر اسکندر شتابان و دوان آمد و چهره‌اش را فراوان بر سینهٔ اسکندر مالید.

پادشاهی اسکندر • بخش ۴۶ - مویهٔ مادر و روشنک بر مرگ اسکندر، به خاک سپردن صندوق و تأمل در فرجام جهان بیت #30918