سرگذشت و جایگاه در حماسه

اسکندر (سکندر)، فرزند داراب و همای/ناهید (یا به روایتی فیلقوس)، پادشاه مقدونیه و سپس سراسر جهان و ایران است. وی پس از غلبه بر دارا و خاکسپاری باشکوه او بر طبق وصیت دارا، نامه‌ای فخیم به مادر روشنک و خود روشنک نوشت تا دختر دارا را به عنوان همسر و بانوی نخست شبستان به کاخ خود آورد و به کارگزاران اصفهان دادگری و پایداری داد.

نمونه ابیات شاهنامه در پیوند با این موجودیت (18)

سکندر چو بشنید کامد سپاه / بزد کوس و آورد لشکر به راه

معنی: چون اسکندر شنید که سپاه دارا فرامرسیده است، کوس جنگی را به صدا درآورد و لشکر را به راه انداخت.

پادشاهی دارای داراب چهارده سال بود • بخش ۴ - نبرد یک‌هفتهٔ اسکندر و دارا، گریز سپاه ایران و پیروزی بر لب رود بیت #28738

دو لشکر که آن را کرانه نبود / چو اسکندر اندر زمانه نبود

معنی: دو لشکر بی‌کران در برابر هم صف کشیدند که در آن روزگار هیچ کشورگشایی مانند اسکندر نبود.

پادشاهی دارای داراب چهارده سال بود • بخش ۴ - نبرد یک‌هفتهٔ اسکندر و دارا، گریز سپاه ایران و پیروزی بر لب رود بیت #28739

سپاه سکندر پس اندر دمان / یکی پرغم و دیگری شادمان

معنی: سپاه اسکندر شتابان در پی آنان تاختند؛ یک سو (ایرانیان) غرق در اندوه و سوی دیگر (یونانیان) شادمان بودند.

پادشاهی دارای داراب چهارده سال بود • بخش ۴ - نبرد یک‌هفتهٔ اسکندر و دارا، گریز سپاه ایران و پیروزی بر لب رود بیت #28752

سکندر بشد تا لب رودبار / بکشتند ز ایرانیان بی‌شمار

معنی: اسکندر تا کنار رودبار پیش رفت و لشکریانش شمار زیادی از ایرانیان را به خاک افکندند.

پادشاهی دارای داراب چهارده سال بود • بخش ۴ - نبرد یک‌هفتهٔ اسکندر و دارا، گریز سپاه ایران و پیروزی بر لب رود بیت #28753

سکندر چو از کارش آگاه شد / که دارا به تخت افسر ماه شد

معنی: چون سکندر مطلع شد که دارا دوباره بر تخت شاهی نشسته و تاج بر سر نهاده است،

پادشاهی دارای داراب چهارده سال بود • بخش ۶ - شکست سوم دارا، زنهار سکندر در اصطخر و رای مهتران به نامه و مدارا بیت #28802

سپه برگرفت از عراق و براند / به رومی همی نام یزدان بخواند

معنی: سپاهی از خاک عراق برانگیخت و پیش تاخت، و رومیان نام یزدان را بر زبان جاری ساختند.

پادشاهی دارای داراب چهارده سال بود • بخش ۶ - شکست سوم دارا، زنهار سکندر در اصطخر و رای مهتران به نامه و مدارا بیت #28803

سیم ره به دارا درآمد شکست / سکندر میان تاختن را ببست

معنی: برای سومین بار شکست بر دارا فرود آمد و سکندر میانِ نبرد را برای تاختن محکم بست.

پادشاهی دارای داراب چهارده سال بود • بخش ۶ - شکست سوم دارا، زنهار سکندر در اصطخر و رای مهتران به نامه و مدارا بیت #28811

سکندر بیامد زی اصطخر پارس / که دیهیم شاهان بد و فخر پارس

معنی: سکندر وارد اصطخر پارس شد، جایی که تختگاه شاهان و مایه‌افتخار سرزمین پارس بود.

پادشاهی دارای داراب چهارده سال بود • بخش ۶ - شکست سوم دارا، زنهار سکندر در اصطخر و رای مهتران به نامه و مدارا بیت #28813

کرا مادر و خواهر و دختر است / همه پاک بر دست اسکندر است

معنی: «هر کس که مادر و خواهر و دختری داشت، همگی پاک به دست اسکندر افتاده‌اند.»

پادشاهی دارای داراب چهارده سال بود • بخش ۶ - شکست سوم دارا، زنهار سکندر در اصطخر و رای مهتران به نامه و مدارا بیت #28836

به نزدیک اسکندر آمد وزیر / که ای شاه پیروز و دانش‌پذیر

معنی: وزیر به نزد اسکندر آمد و گفت: «ای شاه پیروزمند و دانش‌پذیر!»

پادشاهی دارای داراب چهارده سال بود • بخش ۹ - رسیدن اسکندر به دارای مجروح، اندرز و مرگ او، دخمهٔ شاهانه و دار کردن خائنان بیت #28908

چو بشنید گفتار جانوشیار / سکندر چنین گفت با ماهیار

معنی: چون اسکندر سخن جانوشیار را شنید، به ماهیار چنین گفت:

پادشاهی دارای داراب چهارده سال بود • بخش ۹ - رسیدن اسکندر به دارای مجروح، اندرز و مرگ او، دخمهٔ شاهانه و دار کردن خائنان بیت #28910

برفتند هر دو به پیش اندرون / دل و جان رومی پر از خشم و خون

معنی: آن دو پیشاپیش براه افتادند و دل و جان اسکندر رومی پر از خشم و اندوه بود.

پادشاهی دارای داراب چهارده سال بود • بخش ۹ - رسیدن اسکندر به دارای مجروح، اندرز و مرگ او، دخمهٔ شاهانه و دار کردن خائنان بیت #28912

سکندر ز باره درآمد چو باد / سر مرد خسته به ران بر نهاد

معنی: اسکندر چون باد از اسب پیاده شد و سر شاه خسته و زخمی را بر ران خویش نهاد.

پادشاهی دارای داراب چهارده سال بود • بخش ۹ - رسیدن اسکندر به دارای مجروح، اندرز و مرگ او، دخمهٔ شاهانه و دار کردن خائنان بیت #28915

ز دیده ببارید چندی سرشک / تن خسته را دور دید از پزشک

معنی: اسکندر اشک فراوان از دیده فرو ریخت، زیرا تن زخمی او را از پزشک دور می‌دید.

پادشاهی دارای داراب چهارده سال بود • بخش ۹ - رسیدن اسکندر به دارای مجروح، اندرز و مرگ او، دخمهٔ شاهانه و دار کردن خائنان بیت #28918

سکندر ز دیده ببارید خون / بران شاه خسته به خاک اندرون

معنی: اسکندر بر آن شاه زخمی که بر خاک افتاده بود، اشک خونین بارید.

پادشاهی دارای داراب چهارده سال بود • بخش ۹ - رسیدن اسکندر به دارای مجروح، اندرز و مرگ او، دخمهٔ شاهانه و دار کردن خائنان بیت #28944

سکندر بدو گفت فرمان تراست / بگو آنچ خواهی که پیمان تراست

معنی: اسکندر به او گفت: «فرمان، فرمان توست؛ هر چه می‌خواهی بگو که با تو عهد می‌بندم.»

پادشاهی دارای داراب چهارده سال بود • بخش ۹ - رسیدن اسکندر به دارای مجروح، اندرز و مرگ او، دخمهٔ شاهانه و دار کردن خائنان بیت #28949

سکندر چو بر تخت بنشست گفت / که با جان شاهان خرد باد جفت

معنی: چون اسکندر بر تخت پادشاهی نشست، گفت که جان شاهان باید همواره با خرد همراه و قرین باشد.

پادشاهی اسکندر • بخش ۱ - نشستن اسکندر بر تخت، خطبهٔ داد و بخشودن باژ پنج‌ساله بیت #29041

چو اسکندر این نیکویها بگفت / دل پادشا گشت با داد جفت

معنی: چون اسکندر این سخنان نیکو را بر زبان آورد، دلِ شهریاری‌اش کاملاً با دادگری پیوند خورد.

پادشاهی اسکندر • بخش ۱ - نشستن اسکندر بر تخت، خطبهٔ داد و بخشودن باژ پنج‌ساله بیت #29050