سرگذشت و جایگاه در حماسه

جاماسپ، وزیر فرزانه، ستاره‌شناس و پیشگوی بزرگ دربار گشتاسپ‌شاه. او دارندهٔ دانش نهان و رازدار شاهنشاه بود. در واپسین روزهای زندگی گشتاسپ، شاه کلید گنجینه‌ها و وصایای جانشینی بهمن را به او سپرد تا بزرگان ایران را در گردن نهادن به پادشاهی بهمن هدایت کند.

نمونه ابیات شاهنامه در پیوند با این موجودیت (40)

بخواند آن زمان پیر جاماسپ را / کجا راهبر بود گشتاسپ را

معنی: در آن هنگام جاماسپ پیر را فراخواند که راهنما و مشاور گشتاسپ بود.

پادشاهی گشتاسپ صد و بیست سال بود • بخش ۶ - سخن دقیقی: رسیدن نامهٔ ارجاسپ به گشتاسپ و مشورت با جاماسپ و زریر بیت #23725

جهانجوی گفتا به فرخ زریر / به فرخنده جاماسپ و پور دلیر

معنی: گشتاسپ به زریر خجسته، جاماسپ نیک‌بختی و فرزند دلیرش گفت:

پادشاهی گشتاسپ صد و بیست سال بود • بخش ۶ - سخن دقیقی: رسیدن نامهٔ ارجاسپ به گشتاسپ و مشورت با جاماسپ و زریر بیت #23733

زریر گرانمایه و اسفندیار / چو جاماسپ دستور ناباک‌دار

معنی: زریر ارجمند و اسفندیار فرخنده به همراه جاماسپ، دستور دانا و بی‌پروای شاه،

پادشاهی گشتاسپ صد و بیست سال بود • بخش ۷ - سخن دقیقی: پاسخ تند گشتاسپ به ارجاسپ و تهدید به لشکرکشی بیت #23751

ز دانا سپهبد زریر سوار / ز جاماسپ و ز فرخ اسفندیار

معنی: از کار آن سپهبد دانای سوار یعنی زریر، و از جاماسپ خردمند و اسفندیار فرخنده خشنود شد،

پادشاهی گشتاسپ صد و بیست سال بود • بخش ۷ - سخن دقیقی: پاسخ تند گشتاسپ به ارجاسپ و تهدید به لشکرکشی بیت #23756

بخواند او گرانمایه جاماسپ را / کجا رهنمون بود گشتاسپ را

معنی: او جاماسپ گران‌قدر را که راهنما و مشاور گشتاسپ بود به نزد خویش فراخواند.

پادشاهی گشتاسپ صد و بیست سال بود • بخش ۱۰ - سخن دقیقی: پیش‌گویی جاماسپ دربارهٔ نبرد و سرنوشت پهلوانان ایران بیت #23852

سر موبدان بودو شاه ردان / چراغ بزرگان و اسپهبدان

معنی: جاماسپ سرکردهٔ موبدان، سرور دانایان و روشنایی‌بخش بزرگان و فرماندهان سپاه بود.

پادشاهی گشتاسپ صد و بیست سال بود • بخش ۱۰ - سخن دقیقی: پیش‌گویی جاماسپ دربارهٔ نبرد و سرنوشت پهلوانان ایران بیت #23853

چنان پاک تن بود و تابنده جان / که بودی بر او آشکارا نهان

معنی: تن او چنان پاک و جانش چنان تابنده بود که رازهای نهان بر او آشکار می‌گشت.

پادشاهی گشتاسپ صد و بیست سال بود • بخش ۱۰ - سخن دقیقی: پیش‌گویی جاماسپ دربارهٔ نبرد و سرنوشت پهلوانان ایران بیت #23854

ستاره‌شناس و گرانمایه بود / ابا او به دانش کرا پایه بود

معنی: او ستاره‌شناسی والامقام بود و هیچ‌کس در دانش و دانایی به پایگاه او نمی‌رسید.

پادشاهی گشتاسپ صد و بیست سال بود • بخش ۱۰ - سخن دقیقی: پیش‌گویی جاماسپ دربارهٔ نبرد و سرنوشت پهلوانان ایران بیت #23855

بپرسید ازو شاه و گفتا خدای / ترا دین به داد و پاکیزه رای

معنی: شاه از او پرسش کرد و گفت: «پروردگار به تو دین راستین و اندیشه‌ای پاک عطا کرده است.»

پادشاهی گشتاسپ صد و بیست سال بود • بخش ۱۰ - سخن دقیقی: پیش‌گویی جاماسپ دربارهٔ نبرد و سرنوشت پهلوانان ایران بیت #23856

چو تو نیست اندر جهان هیچ کس / جهاندار دانش ترا داد و بس

معنی: «در سرتاسر جهان هیچ‌کس مانند تو نیست و آفریدگار جهان دانش پیشگویی را تنها به تو بخشیده است.»

پادشاهی گشتاسپ صد و بیست سال بود • بخش ۱۰ - سخن دقیقی: پیش‌گویی جاماسپ دربارهٔ نبرد و سرنوشت پهلوانان ایران بیت #23857

ببایدت کردن ز اختر شمار / بگویی همی مر مرا روی کار

معنی: «باید گردش ستارگان را برشماری و حقیقتِ سرنوشت این نبرد را برای من بازگویی،»

پادشاهی گشتاسپ صد و بیست سال بود • بخش ۱۰ - سخن دقیقی: پیش‌گویی جاماسپ دربارهٔ نبرد و سرنوشت پهلوانان ایران بیت #23858

نیامد خوش آن پیر جاماسپ را / به روی دژم گفت گشتاسپ را

معنی: این سخن به دل جاماسپ پیر خوش نیامد و با چهره‌ای اندوهگین و گرفته به گشتاسپ گفت:

پادشاهی گشتاسپ صد و بیست سال بود • بخش ۱۰ - سخن دقیقی: پیش‌گویی جاماسپ دربارهٔ نبرد و سرنوشت پهلوانان ایران بیت #23860

که میخواستم کایزد دادگر / ندادی مرا این خرد وین هنر

معنی: «کاش ایزد دادگر این خرد و هنر پیشگویی را به من نداده بود!»

پادشاهی گشتاسپ صد و بیست سال بود • بخش ۱۰ - سخن دقیقی: پیش‌گویی جاماسپ دربارهٔ نبرد و سرنوشت پهلوانان ایران بیت #23861

مرا گر نبودی خرد شهریار / نکردی زمن بودنی خواستار

معنی: «اگر مرا دانایی نبود ای شهریار، از من بازگوکردن سرنوشتِ مقدرشده را نمی‌خواستی.»

پادشاهی گشتاسپ صد و بیست سال بود • بخش ۱۰ - سخن دقیقی: پیش‌گویی جاماسپ دربارهٔ نبرد و سرنوشت پهلوانان ایران بیت #23862

مگر با من از داد پیمان کند / که نه بد کند خود نه فرمان کند

معنی: «مگر آنکه پادشاه با من پیمان دادگری ببندد که نه خود به من بدی کند و نه فرمان به بدی دهد.»

پادشاهی گشتاسپ صد و بیست سال بود • بخش ۱۰ - سخن دقیقی: پیش‌گویی جاماسپ دربارهٔ نبرد و سرنوشت پهلوانان ایران بیت #23863

خردمند گفت ای گرانمایه شاه / همیشه بتو تازه بادا کلاه

معنی: مرد فرزانه گفت: «ای شاه گران‌قدر، تاج پادشاهی‌ات همواره شاداب و برپا باد!»

پادشاهی گشتاسپ صد و بیست سال بود • بخش ۱۰ - سخن دقیقی: پیش‌گویی جاماسپ دربارهٔ نبرد و سرنوشت پهلوانان ایران بیت #23868

بیاید پس آنگاه فرزند من / ببسته میان را جگر بند من

معنی: «سپس فرزند من [گرامی]، که پارهٔ تن من است، کمر به کین‌خواهی برمی‌بندد،»

پادشاهی گشتاسپ صد و بیست سال بود • بخش ۱۰ - سخن دقیقی: پیش‌گویی جاماسپ دربارهٔ نبرد و سرنوشت پهلوانان ایران بیت #23888

به جاماسپ گفت ار چنینست کار / به هنگام رفتن سوی کارزار

معنی: او به جاماسپ گفت: اگر هنگام رفتن به میدان جنگ، کار بدین گونه مقدر شده است،

پادشاهی گشتاسپ صد و بیست سال بود • بخش ۱۰ - سخن دقیقی: پیش‌گویی جاماسپ دربارهٔ نبرد و سرنوشت پهلوانان ایران بیت #23955

بدادش بسی پند و بشنید شاه / چو خورشید گون گشت بر شد به گاه

معنی: جاماسپ اندرزهای فراوانی به شاه داد و گشتاسپ شنید؛ چون خورشید درخشان طلوع کرد و روز شد، شاه بر تخت پادشاهی نشست.

پادشاهی گشتاسپ صد و بیست سال بود • بخش ۱۰ - سخن دقیقی: پیش‌گویی جاماسپ دربارهٔ نبرد و سرنوشت پهلوانان ایران بیت #23968

بیامد سر سروران سپاه / پسر تهم جاماسپ دستور شاه

معنی: سپس سالار و سرور بزرگان سپاه، فرزند جاماسپ دلاور که وزیر و مشاور شاه بود، به میدان آمد.

پادشاهی گشتاسپ صد و بیست سال بود • بخش ۱۳ - سخن دقیقی: نبردهای گرامی و بستور و نیوزار و افتادن درفش کاویان بیت #24038

دریغ آن نبرده سوار هژبر / که بازش ندید آن خردمند پیر

معنی: دریغ از آن سوار دلاور چون شیر که پدر پیر و خردمندش (جاماسپ) دیگر او را ندید!

پادشاهی گشتاسپ صد و بیست سال بود • بخش ۱۳ - سخن دقیقی: نبردهای گرامی و بستور و نیوزار و افتادن درفش کاویان بیت #24061

ز پس گفت داننده جاماسپ را / چه گویم کنون شاه لهراسپ را

معنی: سپس به جاماسپِ دانا گفت: اکنون به شاه لهراسپ چه بگویم؟

پادشاهی گشتاسپ صد و بیست سال بود • بخش ۱۴ - سخن دقیقی: رزم زریر، کشته شدن او به دست بیدرفش و سوگ گشتاسپ بیت #24144

بفرمود تا بر در گنبدش / بدادند جاماسپ را موبدش

معنی: فرمان داد تا جاماسپ، موبد دانای خویش را بر درگاه گنبد آن آتشکده گماشتند.

پادشاهی گشتاسپ صد و بیست سال بود • بخش ۲۰ - سخن دقیقی: بازگشت گشتاسپ، بخشش همای به اسفندیار و تعقیب ارجاسپ بیت #24346

ازان دشت آواز کردش کسی / که جاماسپ را کرد خسرو گسی

معنی: از میان دشت آوازی به گوشش رسید که گشتاسپ‌شاه جاماسپ را به سوی او فرستاده است.

پادشاهی گشتاسپ صد و بیست سال بود • بخش ۲۳ - سخن دقیقی: فراخواندن اسفندیار به درگاه و بازگشت او با جاماسپ بیت #24434

چراغ جهان بود دستور شاه / فرستادهٔ شاه زی پور شاه

معنی: آن گرد از آمدن جاماسپ بود؛ چراغ جهان و فرستاده شاه به سوی پسرش.

پادشاهی گشتاسپ صد و بیست سال بود • بخش ۲۳ - سخن دقیقی: فراخواندن اسفندیار به درگاه و بازگشت او با جاماسپ بیت #24450

پذیره شدش گرد فرزند شاه / همی بود تا او بیامد ز راه

معنی: فرزند اسفندیار به پیشواز او شتافت و به انتظار ایستاد تا او از راه برسد.

پادشاهی گشتاسپ صد و بیست سال بود • بخش ۲۳ - سخن دقیقی: فراخواندن اسفندیار به درگاه و بازگشت او با جاماسپ بیت #24452

ز بارهٔ چمنده فرود آمدند / گو پیر هر دو پیاده شدند

معنی: از اسبان بادپا فرود آمدند و پیر فرزانه و جوانان هر دو پیاده گام برداشتند.

پادشاهی گشتاسپ صد و بیست سال بود • بخش ۲۳ - سخن دقیقی: فراخواندن اسفندیار به درگاه و بازگشت او با جاماسپ بیت #24453

خردمند گفتا درستست و شاد / برش را ببوسید و نامه بداد

معنی: جاماسپ خردمند گفت: شاه تندرست و شادکام است؛ سپس سینه اسفندیار را بوسید و نامه شاه را داد.

پادشاهی گشتاسپ صد و بیست سال بود • بخش ۲۳ - سخن دقیقی: فراخواندن اسفندیار به درگاه و بازگشت او با جاماسپ بیت #24455

درست از همه کارش آگاه کرد / که مر شاه را دیو بی‌راه کرد

معنی: او اسفندیار را از همه حقیقت آگاه ساخت و گفت که دیو، شاه را منحرف و گمراه کرده است.

پادشاهی گشتاسپ صد و بیست سال بود • بخش ۲۳ - سخن دقیقی: فراخواندن اسفندیار به درگاه و بازگشت او با جاماسپ بیت #24456

خردمند را گفتش اسفندیار / چه بینی مرا اندرین روی کار

معنی: اسفندیار به جاماسپ خردمند گفت: مصلحت من را در این کار چه می‌بینی؟

پادشاهی گشتاسپ صد و بیست سال بود • بخش ۲۳ - سخن دقیقی: فراخواندن اسفندیار به درگاه و بازگشت او با جاماسپ بیت #24457

یکی چاره‌ساز ای خردمند پیر / نیابد چنین ماند بر خیره خیر

معنی: ای پیر خردمند، تدبیری کن؛ که نمی‌توان این‌چنین بی‌هدف معطل ماند.

پادشاهی گشتاسپ صد و بیست سال بود • بخش ۲۳ - سخن دقیقی: فراخواندن اسفندیار به درگاه و بازگشت او با جاماسپ بیت #24460

خردمند گفت ای شه پهلوان / به دانندگی پیر و بختت جوان

معنی: جاماسپ گفت: ای شاه پهلوان که در دانایی چون پیران و در بخت و اقبال جوانی!

پادشاهی گشتاسپ صد و بیست سال بود • بخش ۲۳ - سخن دقیقی: فراخواندن اسفندیار به درگاه و بازگشت او با جاماسپ بیت #24461

برین بر نهادند و گشتند باز / فرستاده و پور خسرو نیاز

معنی: بر این تصمیم اتفاق کردند و فرستاده و شاهزاده با هم بازگشتند.

پادشاهی گشتاسپ صد و بیست سال بود • بخش ۲۳ - سخن دقیقی: فراخواندن اسفندیار به درگاه و بازگشت او با جاماسپ بیت #24464

یکی جای خوبش فرود آورید / به کف بر گرفتند هر دو نبید

معنی: اسفندیار جاماسپ را در منزلگاهی خوش فرود آورد و هر دو جام شراب به دست گرفتند.

پادشاهی گشتاسپ صد و بیست سال بود • بخش ۲۳ - سخن دقیقی: فراخواندن اسفندیار به درگاه و بازگشت او با جاماسپ بیت #24465

جهاندیده جاماسپ را پیش خواند / ز اختر فراوان سخنها براند

معنی: جاماسپِ جهاندیده را به نزد خویش فراخواند و از اختران و طالع روزگار سخن‌ها گفت.

پادشاهی گشتاسپ صد و بیست سال بود • بخش ۲۹ - گریز و محاصرهٔ گشتاسپ بر کوه، پشیمانی از بند اسفندیار و رفتن جاماسپ به دژ گنبدان بیت #24713

چو بشنید جاماسپ بر پای خاست / بدو گفت کای خسرو داد و راست

معنی: چون جاماسپ این سخن بشنید، بر پای خاست و گفت ای خسرو دادگر و راست‌کردار!

پادشاهی گشتاسپ صد و بیست سال بود • بخش ۲۹ - گریز و محاصرهٔ گشتاسپ بر کوه، پشیمانی از بند اسفندیار و رفتن جاماسپ به دژ گنبدان بیت #24716

بدو گفت جاماسپ کای شهریار / سخن بشنو از من یکی هوشیار

معنی: جاماسپ به او گفت ای شهریار، این سخن هوشمندانه را از من بشنو.

پادشاهی گشتاسپ صد و بیست سال بود • بخش ۲۹ - گریز و محاصرهٔ گشتاسپ بر کوه، پشیمانی از بند اسفندیار و رفتن جاماسپ به دژ گنبدان بیت #24720

به جاماسپ گفت ای خردمند مرد / مرا بود ازان کار دل پر ز درد

معنی: به جاماسپ گفت ای مرد دانشمند، دل من خود از آن کار پر از درد و پشیمانی بود.

پادشاهی گشتاسپ صد و بیست سال بود • بخش ۲۹ - گریز و محاصرهٔ گشتاسپ بر کوه، پشیمانی از بند اسفندیار و رفتن جاماسپ به دژ گنبدان بیت #24724

بدو گفت جاماسپ کای شهریار / منم رفتنی کاین سخن نیست خوار

معنی: جاماسپ به او گفت ای شهریار، این منم که خواهم رفت، چرا که این سخن و کار خوار و ناچیز نیست.

پادشاهی گشتاسپ صد و بیست سال بود • بخش ۲۹ - گریز و محاصرهٔ گشتاسپ بر کوه، پشیمانی از بند اسفندیار و رفتن جاماسپ به دژ گنبدان بیت #24729

به جاماسپ شاه جهاندار گفت / که با تو همیشه خرد باد جفت

معنی: شاهِ جهاندار به جاماسپ گفت که خرد همواره قرین و جفت تو باد.

پادشاهی گشتاسپ صد و بیست سال بود • بخش ۲۹ - گریز و محاصرهٔ گشتاسپ بر کوه، پشیمانی از بند اسفندیار و رفتن جاماسپ به دژ گنبدان بیت #24730