سرگذشت و جایگاه در حماسه

گیو فرزند گودرز، پهلوان دلاور ایرانی که کی‌خسرو را در نوجوانی از توران به ایران بازآورد. او در کنار پدرش گودرز و پسرش بیژن بر درگاه شاه ایستاده و اندرزهای کی‌خسرو را می‌شنود.

نمونه ابیات شاهنامه در پیوند با این موجودیت (40)

چو طوس و چو گودرز کشواد و گیو / چو خراد و گرگین و رهام نیو

معنی: بزرگانی چون طوس، گودرز کشواد، گیو، خراد، گرگین و رهام دلاور...

پادشاهی کی‌کاووس و رفتن او به مازندران • بخش ۱ - وسوسهٔ دیو رامشگر و تصمیم کاووس برای لشکرکشی به مازندران و فراخواندن زال بیت #4634

بفرمود پس گیو را شهریار / دوباره ز لشکر گزیدن هزار

معنی: شهریار به گیو فرمان داد که دگربار هزار سوار برگزیده از لشکر جدا کند.

پادشاهی کی‌کاووس و رفتن او به مازندران • بخش ۳ - لشکرکشی کاووس به مازندران، غارت شهر و اسارت او به دست دیو سپید بیت #4759

کمر بست و رفت از بر شاه گیو / ز لشکر گزین کرد گردان نیو

معنی: گیو میان بست و از نزد شاه رفت و پهلوانان دلیر را از لشکر برگزید.

پادشاهی کی‌کاووس و رفتن او به مازندران • بخش ۳ - لشکرکشی کاووس به مازندران، غارت شهر و اسارت او به دست دیو سپید بیت #4764

چو از دژ رها کرد کاووس را / همان گیو و گودرز و هم طوس را

معنی: چون کاووس‌شاه را از دژ رها کرد و همچنین گیو و گودرز و طوس را آزاد ساخت،

رزم کاووس با شاه هاماوران • بخش ۵ - نبرد رستم با سپاه سه کشور، اسارت شاهان و آزادی کاووس بیت #5788

بدان‌گونه دیدند گردان نیو / که پیش تو آید گرانمایه گیو

معنی: پهلوانان دلاور چنین صلاح دیدند که گیو گران‌قدر خود به نزد تو آید.

سهراب • بخش ۹ - نامهٔ کاووس به رستم، شتاب گیو به زابل و درنگ سه روزهٔ تهمتن بیت #6461

به گیو آنگهی گفت برسان دود / عنان تگاور بباید بسود

معنی: سپس به گیو گفت: چون دود شتابان برو و عنان اسب تاخت‌وتازت را بکش.

سهراب • بخش ۹ - نامهٔ کاووس به رستم، شتاب گیو به زابل و درنگ سه روزهٔ تهمتن بیت #6465

بباید که نزدیک رستم شوی / به زابل نمانی و گر نغنوی

معنی: باید سریعاً نزد رستم برسی؛ در زابل نمان و حتی بخواب نرو.

سهراب • بخش ۹ - نامهٔ کاووس به رستم، شتاب گیو به زابل و درنگ سه روزهٔ تهمتن بیت #6466

اگر شب رسی روز را بازگرد / بگویش که تنگ اندرآمد نبرد

معنی: اگر شب به آنجا رسی، روز بازگرد و به او بگو که نبرد بسیار نزدیک شده است.

سهراب • بخش ۹ - نامهٔ کاووس به رستم، شتاب گیو به زابل و درنگ سه روزهٔ تهمتن بیت #6467

ازو نامه بستد به کردار آب / برفت و نجست ایچ آرام و خواب

معنی: گیو نامه را چون آب روان بگرفت و به راه افتاد و هیچ خواب و آرامی نجست.

سهراب • بخش ۹ - نامهٔ کاووس به رستم، شتاب گیو به زابل و درنگ سه روزهٔ تهمتن بیت #6469

پیاده شدش گیو و گردان بهم / هر آنکس که بودند از بیش و کم

معنی: گیو و تمام پهلوانان همراهش، از خرد و بزرگ، پیاده شدند.

سهراب • بخش ۹ - نامهٔ کاووس به رستم، شتاب گیو به زابل و درنگ سه روزهٔ تهمتن بیت #6472

ز اسپ اندرآمد گو نامدار / از ایران بپرسید وز شهریار

معنی: آن پهلوان نامدار از اسب فرود آمد و احوال ایران و پادشاه را جویا شد.

سهراب • بخش ۹ - نامهٔ کاووس به رستم، شتاب گیو به زابل و درنگ سه روزهٔ تهمتن بیت #6473

بگفت آنچ بشنید و نامه بداد / ز سهراب چندی سخن کرد یاد

معنی: گیو آنچه شنیده بود بازگفت و نامه را داد و سخنان بسیار از سهراب یاد کرد.

سهراب • بخش ۹ - نامهٔ کاووس به رستم، شتاب گیو به زابل و درنگ سه روزهٔ تهمتن بیت #6475

بباشیم یک روز و دم برزنیم / یکی بر لب خشک نم برزنیم

معنی: یک روز اینجا بمانیم و بیاساییم و لب خشکیده خود را به می تر کنیم،

سهراب • بخش ۹ - نامهٔ کاووس به رستم، شتاب گیو به زابل و درنگ سه روزهٔ تهمتن بیت #6484

به می دست بردند و مستان شدند / ز یاد سپهبد به دستان شدند

معنی: به می دست بردند و مست شدند و دستور سپهبد (کاووس) را در خانه زال از یاد بردند.

سهراب • بخش ۹ - نامهٔ کاووس به رستم، شتاب گیو به زابل و درنگ سه روزهٔ تهمتن بیت #6490

به روز چهارم برآراست گیو / چنین گفت با گرد سالار نیو

معنی: در روز چهارم گیو وسایل سفر را آماده کرد و به آن پهلوان و سالار دلاور (رستم) چنین گفت:

سهراب • بخش ۹ - نامهٔ کاووس به رستم، شتاب گیو به زابل و درنگ سه روزهٔ تهمتن بیت #6494

دگر روز فرمود تا گیو و طوس / ببستند شبگیر بر پیل کوس

معنی: روز بعد، پادشاه فرمان داد تا گیو و طوس هنگام سحر، طبل‌های جنگی را بر پشت پیل‌ها ببندند.

سهراب • بخش ۱۱ - رسیدن سپاه کاووس به در دژ، بیم هومان و بی‌پروایی سهراب و می نوشیدن او بیت #6583

چو برگشت رستم برِ شهریار / از ایران سپه گیو بد پاسدار

معنی: چون رستم به سوی پادشاه بازمی‌گشت، گیو نگهبان و پاسدار سپاه ایران بود.

سهراب • بخش ۱۲ - شب رفتن رستم با جامهٔ ترکان به بزم سهراب، کشتن ژنده‌رزم و گزارش برز او به کاووس بیت #6643

به ره بر گو پیلتن را بدید / بزد دست و گرز از میان برکشید

معنی: گیو در راه پهلوان پیلتن را دید، دست برد و گرز را از کمر کشید.

سهراب • بخش ۱۲ - شب رفتن رستم با جامهٔ ترکان به بزم سهراب، کشتن ژنده‌رزم و گزارش برز او به کاووس بیت #6644

یکی بر خروشید چون پیل مست / سپر بر سر آورد و بنمود دست

معنی: مانند فیلی مست بانگ برآورد، سپر بر سر گرفت و آماده نبرد شد.

سهراب • بخش ۱۲ - شب رفتن رستم با جامهٔ ترکان به بزم سهراب، کشتن ژنده‌رزم و گزارش برز او به کاووس بیت #6645

بدانست رستم کز ایران سپاه / به شب گیو باشد طلایه به راه

معنی: رستم دریافت که در آن شب تاریک، گیو طلایه‌دار و نگهبان سپاه ایران است.

سهراب • بخش ۱۲ - شب رفتن رستم با جامهٔ ترکان به بزم سهراب، کشتن ژنده‌رزم و گزارش برز او به کاووس بیت #6646

بخندید و زان پس فغان برکشید / طلایه چو آواز رستم شنید

معنی: رستم بخندید و نعره‌ای برآورد؛ چون طلایه‌دار صدای رستم را شنید،

سهراب • بخش ۱۲ - شب رفتن رستم با جامهٔ ترکان به بزم سهراب، کشتن ژنده‌رزم و گزارش برز او به کاووس بیت #6647

بیامد پیاده به نزدیک اوی / چنین گفت کای مهتر جنگجوی

معنی: پیاده به نزدیکی او آمد و گفت: ای سرور جنگجو!

سهراب • بخش ۱۲ - شب رفتن رستم با جامهٔ ترکان به بزم سهراب، کشتن ژنده‌رزم و گزارش برز او به کاووس بیت #6648

پیاده کجا بوده‌ای تیره شب / تهمتن به گفتار بگشاد لب

معنی: در این شب تاریک پیاده کجا بوده‌ای؟ رستم لب به سخن گشود.

سهراب • بخش ۱۲ - شب رفتن رستم با جامهٔ ترکان به بزم سهراب، کشتن ژنده‌رزم و گزارش برز او به کاووس بیت #6649

بگفتش به گیو آن کجا کرده بود / چنان شیرمردی که آزرده بود

معنی: رستم آنچه را انجام داده بود و اینکه چگونه آن شیرمرد (ژنده‌رزم) را از پای درآورده بود، برای گیو بازگفت.

سهراب • بخش ۱۲ - شب رفتن رستم با جامهٔ ترکان به بزم سهراب، کشتن ژنده‌رزم و گزارش برز او به کاووس بیت #6650

بدو گفت کان پور گودرز گیو / که خوانند گردان ورا گیو نیو

معنی: هجیر به او گفت: آن خیمه متعلق به گیو، فرزند گودرز است که پهلوانان او را گیوِ دلاور می‌خوانند.

سهراب • بخش ۱۳ - دیدن لشکرگاه ایران از بلندی، پرسش درفش‌ها از هجیر و نهفتن نشان رستم بیت #6707

هشیوار و ز تخمهٔ گیوگان / که بر درد و سختی نگردد ژگان

معنی: او خردمند و از نژادِ خاندانِ گیو است و در سختی و رنج، غمگین و پژمرده نمی‌شود.

سهراب • بخش ۱۳ - دیدن لشکرگاه ایران از بلندی، پرسش درفش‌ها از هجیر و نهفتن نشان رستم بیت #6720

وزان روی رستم سپه را بدید / سخن راند با گیو و گفت و شنید

معنی: از آن سو، رستم سپاه را دید و با گیو به گفت‌وگو و پرس‌وجو پرداخت.

سهراب • بخش ۱۶ - شب پیش از نبرد فردا: گزارش رستم از زور سهراب و وصیت به زواره بیت #6888

چنین گفت با رستم گرد گیو / کزین گونه هرگز ندیدیم نیو

معنی: گیو گرد به رستم گفت: ما هرگز پهلوانی این‌چنین دلاور و بی‌باک ندیده‌ایم.

سهراب • بخش ۱۶ - شب پیش از نبرد فردا: گزارش رستم از زور سهراب و وصیت به زواره بیت #6890

ز گردان ایران و گردنکشان / نیابد جز از گیو از او کس نشان

معنی: از میان گردان و پهلوانان ایران، هیچ‌کس به جز گیو نشان او را نخواهد یافت.

داستان سیاوش • بخش ۱۷ - خواب گودرز و بشارت سروش به کیخسرو، پذیرفتن گیو و عزیمت او به توران بیت #10218

پر اندیشه مر گیو را پیش خواند / وز آن خواب چندی سخنها براند

معنی: پر از اندیشه، گیو را به پیشگاه خواند و درباره آن خواب سخن‌ها گفت.

داستان سیاوش • بخش ۱۷ - خواب گودرز و بشارت سروش به کیخسرو، پذیرفتن گیو و عزیمت او به توران بیت #10224

نبیند کس او را ز گردان نیو / مگر نامور پور گودرز گیو

معنی: هیچ‌یک از پهلوانان او را نخواهد دید، مگر گیو، فرزند نامدار گودرز.

داستان سیاوش • بخش ۱۷ - خواب گودرز و بشارت سروش به کیخسرو، پذیرفتن گیو و عزیمت او به توران بیت #10232

بدو گفت گیو ای پدر بنده‌ام / بکوشم به رای تو تا زنده‌ام

معنی: گیو به او گفت: ای پدر، من بنده‌ام و تا زنده‌ام بر طبق رای تو می‌کوشم.

داستان سیاوش • بخش ۱۷ - خواب گودرز و بشارت سروش به کیخسرو، پذیرفتن گیو و عزیمت او به توران بیت #10240

بیامد کمربسته گیو دلیر / یکی بارکش بادپایی به زیر

معنی: گیو دلاور کمر بربسته آمد، در حالی که اسبی بادپا و بارکش زیر پا داشت.

داستان سیاوش • بخش ۱۷ - خواب گودرز و بشارت سروش به کیخسرو، پذیرفتن گیو و عزیمت او به توران بیت #10244

که گر گیو و خسرو به ایران شوند / زنان اندر ایران چه شیران شوند

معنی: زیرا اگر گیو و کیخسرو به ایران برسند، زن‌های ایرانی نیز همچون شیران جنگجو خواهند شد.

داستان سیاوش • بخش ۱۹ - گرفتن پیران به کمند گیو بر لب رود، هزیمت سپاه توران و سوراخ کردن گوش پیران بیت #10490

نشسته فرنگیس بر پاس گاه / به دیگر کران خفته بد گیو و شاه

معنی: فرنگیس بر پاسگاه بیدار نشسته بود و در آن سوی دیگر، گیو و کیخسرو خفته بودند.

داستان سیاوش • بخش ۱۹ - گرفتن پیران به کمند گیو بر لب رود، هزیمت سپاه توران و سوراخ کردن گوش پیران بیت #10496

دوان شد بر گیو و آگاه کرد / بران خفتگان خواب کوتاه کرد

معنی: شتابان به سوی گیو دوید و او را آگاه ساخت و خواب خفتگان را بر هم زد.

داستان سیاوش • بخش ۱۹ - گرفتن پیران به کمند گیو بر لب رود، هزیمت سپاه توران و سوراخ کردن گوش پیران بیت #10498

بدو گفت گیو ای مه بانوان / چرا رنجه کردی بدینسان روان

معنی: گیو به او گفت: ای مهتر بانوان، چرا جانت را این‌گونه آزرده می‌کنی؟

داستان سیاوش • بخش ۱۹ - گرفتن پیران به کمند گیو بر لب رود، هزیمت سپاه توران و سوراخ کردن گوش پیران بیت #10503

بدو گفت گیو ای شه سرفراز / جهان را به نام تو آمد نیاز

معنی: گیو به او گفت: ای شاه سرافراز، جهان نیازمند نام و وجود توست.

داستان سیاوش • بخش ۱۹ - گرفتن پیران به کمند گیو بر لب رود، هزیمت سپاه توران و سوراخ کردن گوش پیران بیت #10509

پدر پهلوانست و من پهلوان / به شاهی نپیچیم جان و روان

معنی: پدرم (گودرز) پهلوان است و من نیز پهلوانم؛ ما جان خویش را دریغ نمی‌داریم تا تو بر تخت شاهی بنشینی.

داستان سیاوش • بخش ۱۹ - گرفتن پیران به کمند گیو بر لب رود، هزیمت سپاه توران و سوراخ کردن گوش پیران بیت #10510

چو رعد بهاران بغرید گیو / ز سالار لشکر همی جست نیو

معنی: گیو مانند رعد بهاران به خروش آمد و از سپهسالار لشکر (پیران) هم‌نبرد دلاوری طلب کرد.

داستان سیاوش • بخش ۱۹ - گرفتن پیران به کمند گیو بر لب رود، هزیمت سپاه توران و سوراخ کردن گوش پیران بیت #10519