سرگذشت و جایگاه در حماسه

پهلوان گرد و نامدار ایرانی، یکی از هفت یلی که رستم برای آراستن لشکر و همراهی در سفر نهانی توران برگزید.

نمونه ابیات شاهنامه در پیوند با این موجودیت (21)

بخواند آن زمان شاه فرهاد را / گرایندهٔ تیغ پولاد را

معنی: در آن هنگام شاه، فرهاد را فراخواند؛ پهلوانی که دارنده و چرخانندهٔ تیغ پولادین بود.

پادشاهی کی‌کاووس و رفتن او به مازندران • بخش ۱۲ - نامهٔ تهدیدآمیز کاووس به شاه مازندران و فرستادن فرهاد بیت #5239

گزین بزرگان آن شهر بود / ز بی‌کاری و رنج بی‌بهر بود

معنی: او از برگزیدگان بزرگان آن دیار بود و از کاهلی و رنج برکنار.

پادشاهی کی‌کاووس و رفتن او به مازندران • بخش ۱۲ - نامهٔ تهدیدآمیز کاووس به شاه مازندران و فرستادن فرهاد بیت #5240

بدو گفت کاین نامهٔ پندمند / ببر سوی آن دیو جسته ز بند

معنی: کاووس به او گفت: «این نامهٔ پندآموز را نزد آن دیوی که از بند رسته ببر.»

پادشاهی کی‌کاووس و رفتن او به مازندران • بخش ۱۲ - نامهٔ تهدیدآمیز کاووس به شاه مازندران و فرستادن فرهاد بیت #5241

چو از شاه بشنید فرهاد گرد / زمین را ببوسید و نامه ببرد

معنی: چو فرهاد دلاور این سخن از شاه بشنید، زمین را ببوسید و نامه را برگرفت.

پادشاهی کی‌کاووس و رفتن او به مازندران • بخش ۱۲ - نامهٔ تهدیدآمیز کاووس به شاه مازندران و فرستادن فرهاد بیت #5242

پذیره شدندش پر از چین به روی / سخنشان نرفت ایچ بر آرزوی

معنی: با چهره‌هایی پر از چین و خشمگین به پیشوازش آمدند و سخنشان هیچ بویی از آرزو و دلگرمی نداشت.

پادشاهی کی‌کاووس و رفتن او به مازندران • بخش ۱۲ - نامهٔ تهدیدآمیز کاووس به شاه مازندران و فرستادن فرهاد بیت #5251

یکی دست بگرفت و بفشاردش / پی و استخوانها بیازاردش

معنی: یکی از دیوان دست فرهاد را بگرفت و چنان بفشرد که پی و استخوان‌هایش به درد آمد.

پادشاهی کی‌کاووس و رفتن او به مازندران • بخش ۱۲ - نامهٔ تهدیدآمیز کاووس به شاه مازندران و فرستادن فرهاد بیت #5252

نگشت ایچ فرهاد را روی زرد / نیامد برو رنج بسیار و درد

معنی: اما چهرهٔ فرهاد هیچ زرد نگشت و درد و رنجی بر او پدیدار نشد.

پادشاهی کی‌کاووس و رفتن او به مازندران • بخش ۱۲ - نامهٔ تهدیدآمیز کاووس به شاه مازندران و فرستادن فرهاد بیت #5253

ببردند فرهاد را نزد شاه / ز کاووس پرسید و ز رنج راه

معنی: فرهاد را به نزد شاه بردند؛ شاه از کاووس و رنج راه جویا شد.

پادشاهی کی‌کاووس و رفتن او به مازندران • بخش ۱۲ - نامهٔ تهدیدآمیز کاووس به شاه مازندران و فرستادن فرهاد بیت #5254

پس آن نامه بنهاد پیش دبیر / می و مشک انداخته پر حریر

معنی: پس فرهاد آن نامه را که بر حریری معطر به می و مشک نگاشته شده بود، پیش روی دبیر نهاد.

پادشاهی کی‌کاووس و رفتن او به مازندران • بخش ۱۲ - نامهٔ تهدیدآمیز کاووس به شاه مازندران و فرستادن فرهاد بیت #5255

چو بشنید فرهاد ازو داوری / بلندی و تندی و کندآوری

معنی: چون فرهاد سخنان خودخواهانه، تند و غرورآمیز او را شنید،

پادشاهی کی‌کاووس و رفتن او به مازندران • بخش ۱۳ - پاسخ گستاخانهٔ شاه مازندران و تصمیم رستم برای بردن پیام تهدیدآمیز بیت #5267

بکوشید تا پاسخ نامه یافت / عنان سوی سالار ایران شتافت

معنی: تلاش کرد تا پاسخ نامه را دریافت کند و بی‌درنگ به سوی پادشاه ایران شتافت.

پادشاهی کی‌کاووس و رفتن او به مازندران • بخش ۱۳ - پاسخ گستاخانهٔ شاه مازندران و تصمیم رستم برای بردن پیام تهدیدآمیز بیت #5268

بیامد بگفت آنچ دید و شنید / همه پردهٔ رازها بردرید

معنی: فرهاد آمد و هر آنچه را دیده و شنیده بود بازگو کرد و پرده از رازها برداشت.

پادشاهی کی‌کاووس و رفتن او به مازندران • بخش ۱۳ - پاسخ گستاخانهٔ شاه مازندران و تصمیم رستم برای بردن پیام تهدیدآمیز بیت #5269

جهاندار مر پهلوان را بخواند / همه گفت فرهاد با او براند

معنی: پادشاه جهان (کاووس) رستم پهلوان را فراخواند و فرهاد همه سخنان را برای رستم نیز بازگو کرد.

پادشاهی کی‌کاووس و رفتن او به مازندران • بخش ۱۳ - پاسخ گستاخانهٔ شاه مازندران و تصمیم رستم برای بردن پیام تهدیدآمیز بیت #5272

برآمد ز ایران سپه بوق و کوس / برون رفت گرگین و فرهاد و طوس

معنی: از سپاه ایران بانگ بوق و کوس برخاست و پهلوانانی چون گرگین و فرهاد و طوس به میدان تاختند.

رزم کاووس با شاه هاماوران • بخش ۱ - لشکرکشی کاووس به باختر، نبرد در بربرستان و آغاز جنگ هاماوران بیت #5561

بیفگند و فرهاد دستش ببست / گرفتار شد نامبردار شست

معنی: رستم او را به خاک افکند و فرهاد دستانش را ببست؛ بدین گونه آن شاه نامدار به بند درآمد.

رزم کاووس با شاه هاماوران • بخش ۵ - نبرد رستم با سپاه سه کشور، اسارت شاهان و آزادی کاووس بیت #5781

چو بهرام و چون زنگهٔ شادروان / چو فرهاد و برزین جنگ‌آوران

معنی: و نیز بهرام و زنگه شاوران، و فرهاد و برزین جنگاور،

رزم کاووس با شاه هاماوران • بخش ۱۱ - نبرد هفت یل با افراسیاب، کشتن الکوس توسط رستم و شکست تورانیان بیت #6053

چو طوس و چو گودرز کشواد و گیو / چو گرگین و بهرام و فرهاد نیو

معنی: چون طوس و گودرز کشواد و گیو و گرگین و بهرام و فرهاد دلاور.

سهراب • بخش ۸ - نامهٔ گژدهم به کاووس از زور سهراب، ترک دژ و رای بر خواندن رستم بیت #6440

چو طوس و چو گودرز و گیو دلیر / چو شاپور و فرهاد و رهام شیر

معنی: پهلوانانی چون طوس و گودرز و گیو دلیر و شاپور و فرهاد و رهام شیردل،

داستان سیاوش • بخش ۱۴ - خبر قتل سیاوش، سوگ کاووس و رستم، کشتن سودابه و آغاز کین با سر بریدن ورازاد و سرخه بیت #9785

چو فرهاد و شیدوش و گرگین و گیو / چو بهرام و رهام و شاپور نیو

معنی: همچنین پهلوانانی چون فرهاد، شیدوش، گرگین، گیو، بهرام، رهام و شاپور نبردآزما آمدند،

داستان سیاوش • بخش ۱۴ - خبر قتل سیاوش، سوگ کاووس و رستم، کشتن سودابه و آغاز کین با سر بریدن ورازاد و سرخه بیت #9819

چنان دان که آن شهره فرهاد راست / که گویی مگر با سپهرست راست

معنی: «بدان که آن درفش متعلق به فرهاد نامدار است که گویی قامتش با آسمان هم‌سری می‌کند.»

گفتار اندر داستان فرود سیاوش • بخش ۵ - رسیدن سپاه زرین ایران بر تیغ کوه، شناساندن درفش پهلوانان به فرود و شادمانی او بیت #11487

چو فرهاد و رهام گرد دلیر / چو اشکش که صید آورد نره شیر

معنی: همچنین فرهاد و رُهامِ پهلوان دلیر و اشکِش که شیرِ نر را شکار می‌سازد.

داستان بیژن و منیژه • بخش ۸ - پیام گرگین به رستم، بخشایش کیخسرو و تدبیر نهانی رفتن به توران با گنج و هفت یل بیت #16591