🦅 IRANLORE | ایران‌نامه
✦
✦
✦
✦
دوره پهلوانی (کیانیان)

پادشاهی کی‌کاووس و رفتن او به مازندران

❖
36 بیت در این گفتار
برای مشاهده شناسنامه، معنی و هم‌پُرسی با سیمرغ روی هر بیت کلیک کنید
بخش ۱۲ - نامهٔ تهدیدآمیز کاووس به شاه مازندران و فرستادن فرهاد
پس از پیروزی‌های شگفت‌انگیز رستم و رهایی سپاه ایران از بند طلسم، کی‌کاووس‌شاه بر حریری سپید نامه‌ای پرشور و آکنده از بیم و امید بنگاشت. دبیری خردمند کلک بر کاغذ راند و نخست به ستایش دادگر جهان‌آفرین پرداخت؛ خدایی که خرد، سپهر گردان، مهر و خشم را پدید آورد و به آدمی توان نیک و بد بخشید. کاووس در این نامه شاه مازندران را هشدار داد که سرنوشت شوم دیوان و جادوان را عبرت خویش سازد، تاج مازندران را بر جای نهد و چون کهتران به درگاه کیانی آید تا باژ و ساو پردازد؛ چرا که هیچ نیرویی را توان ایستادگی در برابر چنگال فولادین رستم نیست. کاووس افزود که اگر فرمان نبرد، سرنوشتی چون ارژنگ‌دیو و دیو سپید در انتظارش خواهد بود.

پس شاه کاووس، فرهاد—پهلوان تیغ‌زن و از بزرگان ایران—را فراخواند و این نامهٔ پندآمیز و تند را به او سپرد تا به دیار دیوان ببرد. فرهاد بر خاک افتاد، نامه بگرفت و به سوی سرزمین مازندران شتافت؛ دیاری که سوارانش به سختی و سنگ‌دلی نامور بودند. چون خبر آمدن فرستادهٔ کاووس به شاه مازندران رسید، او سپاهی از گردان و شیران مازندران برگزید تا به پیشواز روند. شاه مازندران به دیوان گفت که باید رفتار پلنگان در پیش گیرند و دل فرستادهٔ هوشمند را بفشارند.

دیوان با چهره‌هایی درهم‌کشیده و خشمگین به پیشواز فرهاد آمدند. یکی از دیوان نیرومند دست فرهاد را در دست گرفت و چنان بفشرد که استخوان‌هایش زیر فشار تیر کشید، اما فرهادِ پولادوند رخ زرد نکرد و هیچ دردی بر چهره نیاورد. سپس فرهاد را به درگاه شاه مازندران بردند. شاه از کاووس و رنج راه پرسید و فرهاد نامهٔ عطرآگین بر حریر سپید را پیش دبیر نهاد.

چون نامه خوانده شد و شاه مازندران از کشته‌شدن ارژنگ‌دیو، دیو سپید، پولاد غندی و بید‌دیو به دست رستم آگاه گشت، دیدگانش پر از خون شد و دلش از غریو بیم به لرزه درآمد. او در پنهان با خویش گفت که خورشید غروب خواهد کرد و جهان روی آرامش نخواهد دید، چرا که رستم تا زنده است جهان را آسوده نخواهد گذاشت. بدین‌سان، شاه مازندران در سوگ سرکردگان خویش فرو رفت و اشک خونین بر رخسار جاری ساخت.
#1
یکی نامه‌ای بر حریر سپید
✦
بدو اندرون چند بیم و امید
#2
دبیری خردمند بنوشت خوب
✦
پدید آورید اندرو زشت و خوب
#3
نخست آفرین کرد بر دادگر
✦
کزو دید پیدا به گیتی هنر
#4
خرد داد و گردان سپهر آفرید
✦
درشتی و تندی و مهر آفرید
#5
به نیک و به بد دادمان دستگاه
✦
خداوند گردنده خورشید و ماه
#6
اگر دادگر باشی و پاک دین
✦
ز هر کس نیابی به جز آفرین
#7
وگر بدنشان باشی و بدکنش
✦
ز چرخ بلند آیدت سرزنش
#8
جهاندار اگر دادگر باشدی
✦
ز فرمان او کی گذر باشدی
#9
سزای تو دیدی که یزدان چه کرد
✦
ز دیو و ز جادو برآورد گرد
#10
کنون گر شوی آگه از روزگار
✦
روان و خرد بادت آموزگار
#11
همانجا بمان تاج مازندران
✦
بدین بارگاه آی چون کهتران
#12
که با چنگ رستم ندارید تاو
✦
بده زود بر کام ما باژ و ساو
#13
وگر گاه مازندران بایدت
✦
مگر زین نشان راه بگشایدت
#14
وگرنه چو ارژنگ و دیو سپید
✦
دلت کرد باید ز جان ناامید
#15
بخواند آن زمان شاه فرهاد را
✦
گرایندهٔ تیغ پولاد را
#16
گزین بزرگان آن شهر بود
✦
ز بی‌کاری و رنج بی‌بهر بود
#17
بدو گفت کاین نامهٔ پندمند
✦
ببر سوی آن دیو جسته ز بند
#18
چو از شاه بشنید فرهاد گرد
✦
زمین را ببوسید و نامه ببرد
#19
به شهری کجا سست پایان بدند
✦
سواران پولادخایان بدند
#20
هم آنکس که بودند پا از دوال
✦
لقبشان چنین بود بسیار سال
#21
بدان شهر بد شاه مازندران
✦
هم آنجا دلیران و کندآوران
#22
چو بشنید کز نزد کاووس شاه
✦
فرستاده‌ای باهش آمد ز راه
#23
پذیره شدن را سپاه گران
✦
دلیران و شیران مازندران
#24
ز لشکر یکایک همه برگزید
✦
ازیشان هنر خواست کاید پدید
#25
چنین گفت کامروز فرزانگی
✦
جدا کرد نتوان ز دیوانگی
#26
همه راه و رسم پلنگ آورید
✦
سر هوشمندان به چنگ آورید
#27
پذیره شدندش پر از چین به روی
✦
سخنشان نرفت ایچ بر آرزوی
#28
یکی دست بگرفت و بفشاردش
✦
پی و استخوانها بیازاردش
#29
نگشت ایچ فرهاد را روی زرد
✦
نیامد برو رنج بسیار و درد
#30
ببردند فرهاد را نزد شاه
✦
ز کاووس پرسید و ز رنج راه
#31
پس آن نامه بنهاد پیش دبیر
✦
می و مشک انداخته پر حریر
#32
چو آگه شد از رستم و کار دیو
✦
پر از خون شدش دیده دل پرغریو
#33
به دل گفت پنهان شود آفتاب
✦
شب آید بود گاه آرام و خواب
#34
ز رستم نخواهد جهان آرمید
✦
نخواهد شدن نام او ناپدید
#35
غمی گشت از ارژنگ و دیو سپید
✦
که شد کشته پولاد غندی و بید
#36
چو آن نامهٔ شاه یکسر بخواند
✦
دو دیده به خون دل اندر نشاند

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.
پیشنهادهای خوانش: