سرگذشت و جایگاه در حماسه

دارا (دارای داراب)، آخرین پادشاه کیانی از دودمان داراب که در نبرد با اسکندر به خیانت دو تن از دستوران خویش (جانوسیار و ماهیار) زخمی مهلک برداشت. او در واپسین لحظات زندگی بر بالین اسکندر وصیت کرد که دخترش روشنک به همسری اسکندر درآید. اسکندر او را با آیین شهریاران به خاک سپرد و وصیتش را به کار بست.

نمونه ابیات شاهنامه در پیوند با این موجودیت (40)

چو دارا به دل سوک داراب داشت / به خورشید تاج مهی برفراشت

معنی: چون اندوه و سوگ درگذشت داراب در دل دارا فرو نشست، تاج پادشاهی را بر سر نهاد و بر تخت نشست.

پادشاهی دارای داراب چهارده سال بود • بخش ۱ - نشستن دارا بر تخت پس از سوگ داراب، خطابهٔ قهر و نامه‌های خنجرآسا، گشادن گنج و بنای نوشاد بیت #28588

یکی مرد بد تیز و برنا و تند / شده با زبان و دلش تیغ کند

معنی: او شهریاری جوان، تیز و قاطع بود که زبان و دلش از هر شمشیر برانی تیزتر می‌نمود.

پادشاهی دارای داراب چهارده سال بود • بخش ۱ - نشستن دارا بر تخت پس از سوگ داراب، خطابهٔ قهر و نامه‌های خنجرآسا، گشادن گنج و بنای نوشاد بیت #28589

یکی نامه بنوشت فرخ دبیر / ز دارای داراب بن اردشیر

معنی: دبیر فرخنده نامه‌ای از سوی دارا فرزند داراب فرزند اردشیر به نگارش درآورد.

پادشاهی دارای داراب چهارده سال بود • بخش ۱ - نشستن دارا بر تخت پس از سوگ داراب، خطابهٔ قهر و نامه‌های خنجرآسا، گشادن گنج و بنای نوشاد بیت #28598

ز نزدیک دارا بیامد به روم / کجا باژ خواهد ز آباد بوم

معنی: او از نزد دارا به روم آمد تا باژ و مالیات دیرین آن سرزمین آباد را مطالبه کند.

پادشاهی دارای داراب چهارده سال بود • بخش ۲ - مرگ فیلقوس، پند ارسطو به سکندر، رد باژ دارا، فتح مصر و لشکرکشیدن دارا بر فرات بیت #28629

بدو گفت رو پیش دارا بگوی / که از باژ ما شد کنون رنگ و بوی

معنی: سکندر به فرستاده گفت: برو به دارا بگو که اکنون رنگ و بوی آن باژِ گذشته از بین رفته است.

پادشاهی دارای داراب چهارده سال بود • بخش ۲ - مرگ فیلقوس، پند ارسطو به سکندر، رد باژ دارا، فتح مصر و لشکرکشیدن دارا بر فرات بیت #28631

چو بشنید دارا که لشکر ز روم / بجنبید و آمد برین مرز و بوم

معنی: چون دارا شنید که سپاه روم به حرکت درآمده و به سوی مرزهای ایران آمده است...

پادشاهی دارای داراب چهارده سال بود • بخش ۲ - مرگ فیلقوس، پند ارسطو به سکندر، رد باژ دارا، فتح مصر و لشکرکشیدن دارا بر فرات بیت #28652

جهاندار دارا سپه برگرفت / جهان چادر قیر بر سرگرفت

معنی: داراشاه جهان‌دار سپاه خود را حرکت داد و جهان چادر سیاه‌رنگ قیرگون بر سر کشید.

پادشاهی دارای داراب چهارده سال بود • بخش ۴ - نبرد یک‌هفتهٔ اسکندر و دارا، گریز سپاه ایران و پیروزی بر لب رود بیت #28736

بیاورد لشکر ز رود فرات / به هامون سپه بیش بود از نبات

معنی: دارا لشکر خویش را از رود فرات گذرانید و در دشت هامون، سپاهش از سبزه و گیاه نیز افزون‌تر بود.

پادشاهی دارای داراب چهارده سال بود • بخش ۴ - نبرد یک‌هفتهٔ اسکندر و دارا، گریز سپاه ایران و پیروزی بر لب رود بیت #28737

چو دارا ز پیش سکندر برفت / به هر سو سواران فرستاد تفت

معنی: چون دارا از برابر سکندر عقب نشست، شتابان سوارانی به هر سو فرستاد.

پادشاهی دارای داراب چهارده سال بود • بخش ۵ - شکست دارا در نبرد سه‌روزه، امان سکندر و برانگیختن ایرانیان در اصطخر بیت #28756

از ایران سران و مهان را بخواند / درم داد و روزی دهان را بخواند

معنی: بزرگان و سران ایران را فراخواند و درم و مستمری داد و لشکر را گرد آورد.

پادشاهی دارای داراب چهارده سال بود • بخش ۵ - شکست دارا در نبرد سه‌روزه، امان سکندر و برانگیختن ایرانیان در اصطخر بیت #28757

سر ماه را لشکر آباد کرد / سر نامداران پر از باد کرد

معنی: سر ماه لشکری آراسته ساخت و سر نامداران را از شور و غرور پر کرد.

پادشاهی دارای داراب چهارده سال بود • بخش ۵ - شکست دارا در نبرد سه‌روزه، امان سکندر و برانگیختن ایرانیان در اصطخر بیت #28758

دگر باره از آب زان سو گذشت / بیاراست لشکر بران پهن دشت

معنی: دگربار از آب گذشت و لشکر را در آن دشت وسیع آراست.

پادشاهی دارای داراب چهارده سال بود • بخش ۵ - شکست دارا در نبرد سه‌روزه، امان سکندر و برانگیختن ایرانیان در اصطخر بیت #28759

فراوان ز ایرانیان کشته شد / جهانگیر را روز برگشته شد

معنی: فراوان از ایرانیان کشته شدند و روزگار بر آن پادشاه جهانگیر برگشت.

پادشاهی دارای داراب چهارده سال بود • بخش ۵ - شکست دارا در نبرد سه‌روزه، امان سکندر و برانگیختن ایرانیان در اصطخر بیت #28763

پر از درد برگشت ز آوردگاه / چو یاری ندادش خداوند ماه

معنی: دارا پر از درد از رزمگاه برگشت، چرا که خداوند ماه او را یاری نداد.

پادشاهی دارای داراب چهارده سال بود • بخش ۵ - شکست دارا در نبرد سه‌روزه، امان سکندر و برانگیختن ایرانیان در اصطخر بیت #28764

جهاندار دارا به جهرم رسید / که آنجا بدی گنجها را کلید

معنی: دارا پادشاه جهان به جهرم رسید، جائی که کلید گنج‌های کیانی بود.

پادشاهی دارای داراب چهارده سال بود • بخش ۵ - شکست دارا در نبرد سه‌روزه، امان سکندر و برانگیختن ایرانیان در اصطخر بیت #28774

همه مهتران پیش باز آمدند / پر از درد و گرم و گداز آمدند

معنی: همه مهتران به پیشواز آمدند، در حالی که پر از درد و سوز و گداز بودند.

پادشاهی دارای داراب چهارده سال بود • بخش ۵ - شکست دارا در نبرد سه‌روزه، امان سکندر و برانگیختن ایرانیان در اصطخر بیت #28775

ز جهرم بیامد به شهر صطخر / که آزادگان را بران بود فخر

معنی: از جهرم به شهر اصطخر آمد، شهری که فخر و افتخار آزادگان بود.

پادشاهی دارای داراب چهارده سال بود • بخش ۵ - شکست دارا در نبرد سه‌روزه، امان سکندر و برانگیختن ایرانیان در اصطخر بیت #28778

فرستاده‌ای رفت بر هر سوی / به هر نامداری و هر پهلوی

معنی: فرستاده‌ای به هر سو رفت، به نزد هر نامدار و پهلوانی.

پادشاهی دارای داراب چهارده سال بود • بخش ۵ - شکست دارا در نبرد سه‌روزه، امان سکندر و برانگیختن ایرانیان در اصطخر بیت #28779

سپاه انجمن شد به ایوان شاه / نهادند زرین یکی زیرگاه

معنی: سپاه در ایوان شاه گرد آمدند و تختی زرین نهادند.

پادشاهی دارای داراب چهارده سال بود • بخش ۵ - شکست دارا در نبرد سه‌روزه، امان سکندر و برانگیختن ایرانیان در اصطخر بیت #28780

چو دارا بران کرسی زر نشست / برفتند گردان خسروپرست

معنی: چون دارا بر آن کرسی زرین نشست، گردانِ شاه‌پرست پیش آمدند.

پادشاهی دارای داراب چهارده سال بود • بخش ۵ - شکست دارا در نبرد سه‌روزه، امان سکندر و برانگیختن ایرانیان در اصطخر بیت #28781

به ایرانیان گفت کای مهتران / خردمند و شیران و جنگاوران

معنی: به ایرانیان گفت ای مهتران و خردمندان و شیران جنگاور!

پادشاهی دارای داراب چهارده سال بود • بخش ۵ - شکست دارا در نبرد سه‌روزه، امان سکندر و برانگیختن ایرانیان در اصطخر بیت #28782

ببینید تا رای پیکار چیست / همی گفت با درد و چندی گریست

معنی: ببینید چاره و رای نبرد چیست! این را می‌گفت و از سر درد می‌گریست.

پادشاهی دارای داراب چهارده سال بود • بخش ۵ - شکست دارا در نبرد سه‌روزه، امان سکندر و برانگیختن ایرانیان در اصطخر بیت #28783

چنین گفت کامروز مردن به نام / به از زنده دشمن بدو شادکام

معنی: چنین گفت که امروز مردن به نام نیکی، بهتر از آن است که زنده باشیم و دشمن شادکام باشد.

پادشاهی دارای داراب چهارده سال بود • بخش ۵ - شکست دارا در نبرد سه‌روزه، امان سکندر و برانگیختن ایرانیان در اصطخر بیت #28784

نیاکان و شاهان ما تا بدند / به هر سال باژی همی بستدند

معنی: نیاکان و پادشاهان ما تا زنده بودند، هر سال باژ و خراج می‌ستاندند.

پادشاهی دارای داراب چهارده سال بود • بخش ۵ - شکست دارا در نبرد سه‌روزه، امان سکندر و برانگیختن ایرانیان در اصطخر بیت #28785

مرا گر شوید اندرین یارمند / بگردانم این رنج و درد و گزند

معنی: اگر در این کار یاور من باشید، این رنج و درد و آسیب را برمی‌گردانم.

پادشاهی دارای داراب چهارده سال بود • بخش ۵ - شکست دارا در نبرد سه‌روزه، امان سکندر و برانگیختن ایرانیان در اصطخر بیت #28790

همی گفت گریان و دل پر ز درد / دو رخساره زرد و دو لب لاژورد

معنی: این را گریان و با دلی پردرد می‌گفت، در حالی که رخساره‌اش زرد و لب‌هایش کبود بود.

پادشاهی دارای داراب چهارده سال بود • بخش ۵ - شکست دارا در نبرد سه‌روزه، امان سکندر و برانگیختن ایرانیان در اصطخر بیت #28796

سلیح و درم داد لشکرش را / همان نامداران کشورش را

معنی: دارا به سپاهیان و نامداران کشورش سلاح و پول فراوان بخشید.

پادشاهی دارای داراب چهارده سال بود • بخش ۵ - شکست دارا در نبرد سه‌روزه، امان سکندر و برانگیختن ایرانیان در اصطخر بیت #28801

سکندر چو از کارش آگاه شد / که دارا به تخت افسر ماه شد

معنی: چون سکندر مطلع شد که دارا دوباره بر تخت شاهی نشسته و تاج بر سر نهاده است،

پادشاهی دارای داراب چهارده سال بود • بخش ۶ - شکست سوم دارا، زنهار سکندر در اصطخر و رای مهتران به نامه و مدارا بیت #28802

سپه را میان و کرانه نبود / همان بخت دارا جوانه نبود

معنی: سپاه سکندر چنان بی‌کران بود که ابتدا و انتها نداشت، و بخت و اقبال دارا نیز دیگر رو به افول بود.

پادشاهی دارای داراب چهارده سال بود • بخش ۶ - شکست سوم دارا، زنهار سکندر در اصطخر و رای مهتران به نامه و مدارا بیت #28804

پذیره شدن را بیاراست شاه / بیاورد ز اصطخر چندان سپاه

معنی: دارا برای پیشواز و نبرد با او آماده شد و از اصطخر چنان سپاه عظیمی آورد،

پادشاهی دارای داراب چهارده سال بود • بخش ۶ - شکست سوم دارا، زنهار سکندر در اصطخر و رای مهتران به نامه و مدارا بیت #28805

سیم ره به دارا درآمد شکست / سکندر میان تاختن را ببست

معنی: برای سومین بار شکست بر دارا فرود آمد و سکندر میانِ نبرد را برای تاختن محکم بست.

پادشاهی دارای داراب چهارده سال بود • بخش ۶ - شکست سوم دارا، زنهار سکندر در اصطخر و رای مهتران به نامه و مدارا بیت #28811

جهاندار لشکر به کرمان کشید / همی از بد دشمنان جان کشید

معنی: دارا سپاهش را به سوی کرمان کشید تا جان خود را از بدی و کینه دشمنان برهاند.

پادشاهی دارای داراب چهارده سال بود • بخش ۶ - شکست سوم دارا، زنهار سکندر در اصطخر و رای مهتران به نامه و مدارا بیت #28812

چو دارا ز ایران به کرمان رسید / دو بهر از بزرگان لشکر ندید

معنی: چون دارا از ایران به کرمان رسید، دید دو سوم از بزرگان سپاهش نابود شده‌اند.

پادشاهی دارای داراب چهارده سال بود • بخش ۶ - شکست سوم دارا، زنهار سکندر در اصطخر و رای مهتران به نامه و مدارا بیت #28822

بزرگان فرزانه را گرد کرد / کسی را که با او بد اندر نبرد

معنی: دارا بزرگانِ خردمند و کسانی را که همراهش در جنگ بودند، گرد آورد.

پادشاهی دارای داراب چهارده سال بود • بخش ۶ - شکست سوم دارا، زنهار سکندر در اصطخر و رای مهتران به نامه و مدارا بیت #28824

چنین گفت دارا که هم بی‌گمان / ز ما بود بر ما بد آسمان

معنی: دارا گفت: «بی‌گمان، این رنج و مصیبتی که از آسمان بر ما آمد، نتیجهٔ رفتار خود ما بود.»

پادشاهی دارای داراب چهارده سال بود • بخش ۶ - شکست سوم دارا، زنهار سکندر در اصطخر و رای مهتران به نامه و مدارا بیت #28826

از ایشان چو بشنید فرمان گزید / چنان کز دل شهریاران سزید

معنی: چون دارا پند بزرگان را شنید، پیشنهاد آنان را پذیرفت، همان‌گونه که شایستهٔ دلِ شهریاران بود.

پادشاهی دارای داراب چهارده سال بود • بخش ۶ - شکست سوم دارا، زنهار سکندر در اصطخر و رای مهتران به نامه و مدارا بیت #28846

چو نزدیک شد روی دارا بدید / پر از خون بر و روی چون شنبلید

معنی: چون نزدیک آمد، چهره دارا را دید که سینه و رویش پر از خون و چون گل شنبلید زرد شده است.

پادشاهی دارای داراب چهارده سال بود • بخش ۹ - رسیدن اسکندر به دارای مجروح، اندرز و مرگ او، دخمهٔ شاهانه و دار کردن خائنان بیت #28913

چو بشنید دارا به آواز گفت / که همواره با تو خرد باد جفت

معنی: چون دارا این را شنید، نالان گفت: «همواره خرد قرین و همراه تو باد!»

پادشاهی دارای داراب چهارده سال بود • بخش ۹ - رسیدن اسکندر به دارای مجروح، اندرز و مرگ او، دخمهٔ شاهانه و دار کردن خائنان بیت #28926

چو دارا بدید آن ز دل درد او / روان اشک خونین رخ زرد او

معنی: چون دارا درد درونی او، اشک خونین روان و رخ زردش را دید...

پادشاهی دارای داراب چهارده سال بود • بخش ۹ - رسیدن اسکندر به دارای مجروح، اندرز و مرگ او، دخمهٔ شاهانه و دار کردن خائنان بیت #28945

زبان تیز دارا بدو برگشاد / همی کرد سرتاسر اندرز یاد

معنی: دارا زبان گویا و فصیح خویش را گشود و سرتاسر اندرزهای خود را یادآور شد.

پادشاهی دارای داراب چهارده سال بود • بخش ۹ - رسیدن اسکندر به دارای مجروح، اندرز و مرگ او، دخمهٔ شاهانه و دار کردن خائنان بیت #28950