🦅 IRANLORE | ایران‌نامه
✦
✦
✦
✦
دوره تاریخی (اشکانیان و ساسانیان)

پادشاهی اردشیر شیروی

❖
40 بیت در این گفتار
برای مشاهده شناسنامه، معنی و هم‌پُرسی با سیمرغ روی هر بیت کلیک کنید
بخش ۲ - نامهٔ گراز به پیروز خسرو، کشتن اردشیر در شب مستی و تاختن سپاه روم به طیسفون
چون خبر مرگ شیرویه به گراز در دیار روم رسید، آگاه گشت که تاج و تخت ساسانی اینک به اردشیر خردسال رسیده است. گراز در ظاهر بر روزگار خسروپرویز اندوه گسست، اما در نهان دلی پر از کینه و آز داشت. او نوندی تیزتک به نزد پیروز خسرو —دستور و گنجور شاه جوان— فرستاد و او را برانگیخت تا اردشیر را از میان بردارد و راه را برای فرمانروایی جدید بگشاید، و تهدید کرد که اگر این راز فاش شود، لشکری بی‌شمار از روم خواهد آورد که روزگارش را تیره کند.

پیروز خسرو که دلی ناپاک و خردمندیِ اندک داشت، فریب گراز را خورد و نقشه شوم را پذیرفت. شبی در کاخ شاهی، اردشیر مجلسی از بزم و می گسترد. می جام‌به‌جام گردانده شد و چون پاسی از شب گذشت، یاران و رامشگران شاه از مستی بیهوش گشتند. پیروز خسرو بداندیش، دیگران را از پیشگاه شاه راند تا تنها خود و اردشیر در ایوان ماندند. جفاپیشه فرصت را غنیمت شمرده، بر سر شاه خردسال پرید و لب و دهان او را آن‌قدر فشرد تا اردشیر بی‌جان گشت. با کشته شدن شهریار، پیروز خسرو کاخ را به تصرف خود درآورد و پیکی تیزرو نزد گراز فرستاد. گراز با شنیدن خبرِ مرگ اردشیر، جانِ تاریکش به روشنی گرایید و سپاهی بیکران گرد آورد و چون بادِ خزان به سوی طیسفون تاخت تا تاج‌وتخت ساسانیان را به چنگ آورد.
#1
پس آگاهی آمد به نزد گراز
✦
که زو بود خسرو به گرم و گداز
#2
فرستاد گوینده‌ای را ز روم
✦
که در خاک شد تاج شیروی شوم
#3
که جانش به دوزخ گرفتار باد
✦
سر دخمهٔ او نگون سار باد
#4
که دانست هرگز که سرو بلند
✦
به باغ از گیا یافت خواهد گزند
#5
چو خسرو که چشم و دل روزگار
✦
نبیند چنو نیز یک شهریار
#6
چو شیروی را شهریاری دهد
✦
همه شهر ایران به خواری دهد
#7
چنو رفت شد تاجدار اردشیر
✦
بدو شادمان جان برنا و پیر
#8
مرا گر ز ایران رسد هیچ بهر
✦
نخواهم که بر وی رسد باد شهر
#9
نبودم من آگه که پرویز شاه
✦
به گفتار آن بدتنان شد تباه
#10
بیایم کنون با سپاهی گران
✦
ز روم و ز ایران گزیده سران
#11
ببینیم تا کیست این کدخدای
✦
که باشد پسندش بدین گونه رای
#12
چنان برکنم بیخ او را ز بن
✦
کزان پس نراند ز شاهی سخن
#13
نوندی برافگند پویان به راه
✦
به نزدیک پیران ایران سپاه
#14
دگرگونه آهنگ بدکامه کرد
✦
به پیروز خسرو یکی نامه کرد
#15
که شد تیره این تخت ساسانیان
✦
جهانجوی باید که بندد میان
#16
توانی مگر چاره‌ای ساختن
✦
ز هرگونه اندیشه انداختن
#17
بجویی بسی یار برنا و پیر
✦
جهان را بپردازی از اردشیر
#18
ازان پس بیابی همه کام خویش
✦
شوی ایمن و شاد زارام خویش
#19
گر ایدون که این راز بیرون دهی
✦
همی خنجر کینه را خون دهی
#20
من از روم چندان سپاه آورم
✦
که گیتی به چشمت سیاه آورم
#21
به ژرفی نگه‌دار گفتار من
✦
مبادا که خوار آیدت کار من
#22
چو پیروز خسرو چنان نامه دید
✦
همه پیش و پس رای خودکامه دید
#23
دل روشن نامور شد تباه
✦
که تا چون کند بد بدان زادشاه
#24
ورا خواندی هر زمان اردشیر
✦
که گوینده مردی بد و یادگیر
#25
برآسای دستور بودی ورا
✦
همان نیز گنجور بودی ورا
#26
بیامد شبی تیره گون بار یافت
✦
می روشن و چرب گفتار یافت
#27
نشسته به ایوان خویش اردشیر
✦
تنی چند با او ز برنا و پیر
#28
چو پیروز خسرو بیامد برش
✦
تو گفتی ز گردون برآمد سرش
#29
بفرمود تا برکشیدند رود
✦
شد ایوان پر از بانگ رود و سرود
#30
چو نیمی شب تیره اندرکشید
✦
سپهبد می یک منی در کشید
#31
شده مست یاران شاه اردشیر
✦
نماند ایچ رامشگر و یادگیر
#32
بد اندیش یاران او را براند
✦
جز از شاه و پیروز خسرو نماند
#33
جفا پیشه از پیش خانه بجست
✦
لب شاه بگرفت ناگه به دست
#34
همی‌داشت تا شد تباه اردشیر
✦
همه کاخ شد پر ز شمشیر و تیر
#35
همه یار پیروز خسرو شدند
✦
اگر نو جهانجوی اگر گو بدند
#36
هیونی برافگند نزد گراز
✦
یکی نامه‌ای نیز با آن دراز
#37
فرستاده چون شد به نزدیک او
✦
چو خورشید شد جان تاریک اوی
#38
بیاورد زان بوم چندان سپاه
✦
که بر مور و بر پشه بر بست راه
#39
همی‌تاخت چون باد تا طیسفون
✦
سپاهش همه دست شسته به خون
#40
ز لشکر نیارست دم زد کسی
✦
نبد خود دران شهر مردم بسی

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.
پیشنهادهای خوانش: