بخش ۶ - دشنام شیروی، دفاع شیرین و نمودن روی در انجمن، و مرگ با زهر بر دخمهٔ خسرو

#1

چو آوردم این روز خسرو ببن

✦

ز شیروی و شیرین گشایم سخن

#2

چو پنجاه و سه روز بگذشت زین

✦

که شد کشته آن شاه با آفرین

#3

به شیرین فرستاد شیروی کس

✦

که ای نره جادوی بی‌دست رس

#4

همه جادویی دانی و بدخویی

✦

به ایران گنهکارتر کس تویی

#5

به تنبل همی‌داشتی شاه را

✦

به چاره فرود آوری ماه را

#6

بترس ای گنهکار و نزد من آی

✦

به ایوان چنین شاد و ایمن مپای

#7

برآشفت شیرین ز پیغام او

✦

وزان پرگنه زشت دشنام او

#8

چنین گفت کانکس که خون پدر

✦

بریزد مباداش بالا وبر

#9

نبینم من آن بدکنش را ز دور

✦

نه هنگام ماتم نه هنگام سور

#10

دبیری بیاورد انده بری

✦

همان ساخته پهلوی دفتری

#11

بدان مرد داننده اندرز کرد

✦

همه خواسته پیش او ارز کرد

#12

همی‌داشت لختی به صندوق زهر

✦

که زهرش نبایست جستن به شهر

#13

همی‌داشت آن زهر با خویشتن

✦

همی‌دوخت سرو چمن را کفن

#14

فرستاد پاسخ به شیروی باز

✦

که ای تاجور شاه گردن فراز

#15

سخنها که گفتی تو برگست و باد

✦

دل و جان آن بدکنش پست باد

#16

کجا در جهان جادویی جز بنام

✦

شنودست و بودست زان شادکام

#17

وگر شاه ازین رسم و اندازه بود

✦

که رای وی از جادوی تازه بود

#18

که جادو بدی کس به مشکوی شاه

✦

به دیده به دیدی همان روی شاه

#19

مرا از پی فرخی داشتی

✦

که شبگیر چون چشم بگماشتی

#20

ز مشکوی زرین مرا خواستی

✦

به دیدار من جان بیاراستی

#21

ز گفتار چونین سخن شرم دار

✦

چه بندی سخن کژ بر شهریار

#22

ز دادار نیکی دهش یاد کن

✦

به پیش کس اندر مگو این سخن

#23

ببردند پاسخ به نزدیک شاه

✦

بر آشفت شیروی زان بیگناه

#24

چنین گفت کز آمدن چاره نیست

✦

چو تو در زمانه سخن خواره نیست

#25

چو بشنید شیرین پراز درد شد

✦

بپیچید و رنگ رخش زرد شد

#26

چنین داد پاسخ که نزد تو من

✦

نیایم مگر با یکی انجمن

#27

که باشند پیش تو دانندگان

✦

جهاندیده و چیز خوانندگان

#28

فرستاد شیروی پنجاه مرد

✦

بیاورد داننده و سالخورد

#29

وزان پس بشیرین فرستاد کس

✦

که برخیز و پیش آی و گفتار بس

#30

چو شیرین شنید آن کبود و سیاه

✦

بپوشید و آمد به نزدیک شاه

#31

بشد تیز تا گلشن شادگان

✦

که با جای گوینده آزادگان

#32

نشست از پس پرده‌ای پادشا

✦

چناچون بود مردم پارسا

#33

به نزدیک او کس فرستاد شاه

✦

که از سوک خسرو برآمد دو ماه

#34

کنون جفت من باش تا برخوری

✦

بدان تا سوی کهتری ننگری

#35

بدارم تو را هم بسان پدر

✦

وزان نیز نامی‌تر و خوب‌تر

#36

بدو گفت شیرین که دادم نخست

✦

بده وانگهی جان من پیش تست

#37

وزان پس نیاسایم از پاسخت

✦

ز فرمان و رای و دل فرخت

#38

بدان گشت شیروی همداستان

✦

که برگوید آن خوب رخ داستان

#39

زن مهتر از پرده آواز داد

✦

که ای شاه پیروز بادی و شاد

#40

تو گفتی که من بد تن و جادوام

✦

ز پاکی و از راستی یک سوام

#41

بدو گفت که شیرویه بود این چنین

✦

ز تیزی جوانان نگیرند کین

#42

چنین گفت شیرین به آزادگان

✦

که بودند در گلشن شادگان

#43

چه دیدید ازمن شما از بدی

✦

ز تاری و کژی و نابخردی

#44

بسی سال بانوی ایران بدم

✦

بهر کار پشت دلیران بدم

#45

نجستم همیشه جز از راستی

✦

ز من دور بد کژی وکاستی

#46

بسی کس به گفتار من شهر یافت

✦

ز هر گونه‌ای از جهان بهر یافت

#47

به ایران که دید از بنه سایه‌ام

✦

وگر سایهٔ تاج و پیرایه‌ام

#48

بگوید هر آنکس که دید و شنید

✦

همه کار ازین پاسخ آمد پدید

#49

بزرگان که بودند در پیش شاه

✦

ز شیرین به خوبی نمودند راه

#50

که چون او زنی نیست اندر جهان

✦

چه در آشکار و چه اندر نهان

#51

چنین گفت شیرین که ای مهتران

✦

جهان گشته و کار دیده سران

#52

بسه چیز باشد زنان رابهی

✦

که باشند زیبای گاه مهی

#53

یکی آنک باشرم و باخواستست

✦

که جفتش بدو خانه آراستست

#54

دگرآنک فرخ پسر زاید او

✦

ز شوی خجسته بیفزاید او

#55

سه دیگر که بالا و رویش بود

✦

به پوشیدگی نیز مویش بود

#56

بدان گه که من جفت خسرو بدم

✦

به پیوستگی در جهان نو بدم

#57

چو بی‌کام و بی‌دل بیامد ز روم

✦

نشستن نبود اندرین مرز و بوم

#58

از آن پس بران کامگاری رسید

✦

که کس در جهان آن ندید و شنید

#59

وزو نیز فرزند بودم چهار

✦

بدیشان چنان شاد بد شهریار

#60

چو نستود و چون شهریار و فرود

✦

چو مردان شه آن تاج چرخ کبود

#61

ز جم و فریدون چو ایشان نزاد

✦

زبانم مباد ار بپیچم ز داد

#62

بگفت این و بگشاد چادر ز روی

✦

همه روی ماه و همه پشت موی

#63

سه دیگر چنین است رویم که هست

✦

یکی گر دروغست بنمای دست

#64

مرا از هنر موی بد در نهان

✦

که آن راندیدی کس اندر جهان

#65

نمودم همه پیشت این جادویی

✦

نه از تنبل و مکر وز بدخویی

#66

نه کس موی من پیش ازین دیده بود

✦

نه از مهتران نیز بشنیده بود

#67

ز دیدار پیران فرو ماندند

✦

خیو زیر لبها برافشاندند

#68

چو شیروی رخسار شیرین بدید

✦

روان نهانش ز تن برپرید

#69

ورا گفت جز تو نباید کسم

✦

چو تو جفت یابم به ایران بسم

#70

زن خوب رخ پاسخش داد باز

✦

که از شاه ایران نیم بی‌نیاز

#71

سه حاجت بخواهم چو فرمان دهی

✦

که بر تو بماناد شاهنشهی

#72

بدو گفت شیروی جانم توراست

✦

دگر آرزو هرچ خواهی رواست

#73

بدو گفت شیرین که هر خواسته

✦

که بودم بدین کشور آراسته

#74

ازین پس یکایک سپاری به من

✦

همه پیش این نامور انجمن

#75

بدین نامه اندر نهی خط خویش

✦

که بیزارم از چیز او کم و بیش

#76

بکرد آنچ فرمود شیروی زود

✦

زن از آرزوها چو پاسخ شنود

#77

به راه آمد از گلشن شادگان

✦

ز پیش بزرگان و آزادگان

#78

به خانه شد و بنده آزاد کرد

✦

بدان خواسته بنده را شاد کرد

#79

دگر هرچ بودش به درویش داد

✦

بدان کو ورا خویش بد بیش داد

#80

ببخشید چندی به آتشکده

✦

چه برجای و روز و جشن سده

#81

دگر بر کنامی که ویران شدست

✦

رباطی که آرام شیران بدست

#82

به مزد جهاندار خسرو بداد

✦

به نیکی روان ورا کرد شاد

#83

بیامد بدان باغ و بگشاد روی

✦

نشست از بر خاک بی‌رنگ و بوی

#84

همه بندگان را بر خویش خواند

✦

مران هر یکی رابه خوبی نشاند

#85

چنین گفت زان پس به بانگ بلند

✦

که هرکس که هست از شما ارجمند

#86

همه گوش دارید گفتار من

✦

نبیند کسی نیز دیدار من

#87

مگویید یک سر جز از راستی

✦

نیاید ز دانندگان کاستی

#88

که زان پس که من نزد خسرو شدم

✦

به مشکوی زرین او نوشدم

#89

سر بانوان بودم و فر شاه

✦

از آن پس چو پیدا شد از من گناه

#90

نباید سخن هیچ گفتن بروی

✦

چه روی آید اندر زنی چاره جوی

#91

همه یکسر از جای برخاستند

✦

زبانها به پاسخ بیاراستند

#92

که ای نامور بانوی بانوان

✦

سخن‌گوی و دانا و روشن روان

#93

به یزدان که هرگز تو راکس ندید

✦

نه نیز از پس پرده آوا شنید

#94

همانا ز هنگام هوشنگ باز

✦

چو تو نیز ننشست بر تخت ناز

#95

همه خادمان و پرستندگان

✦

جهانجوی و بیدار دل بندگان

#96

به آواز گفتند کای سرفراز

✦

ستوده به چین و به روم و طراز

#97

که یارد سخن گفتن از تو به بد

✦

بدی کردن از روی تو کی سزد

#98

چنین گفت شیرین که این بدکنش

✦

که چرخ بلندش کند سرزنش

#99

پدر را بکشت از پی تاج و تخت

✦

کزین پس مبیناد شادی و بخت

#100

مگر مرگ را پیش دیوار کرد

✦

که جان پدر را به تن خوار کرد

#101

پیامی فرستاد نزدیک من

✦

که تاریک شد جان باریک من

#102

بدان گفتم این بد که من زنده‌ام

✦

جهان آفرین را پرستنده‌ام

#103

پدیدار کردم همه راه خویش

✦

پراز درد بودم ز بدخواه خویش

#104

پس از مرگ من بر سر انجمن

✦

زبانش مگر بد سراید ز من

#105

ز گفتار او ویژه گریان شدند

✦

هم از درد پرویز بریان شدند

#106

برفتند گویندگان نزد شاه

✦

شنیده به گفتند زان بی‌گناه

#107

بپرسید شیروی کای نیک خوی

✦

سه دیگر چه چیز آمدت آرزوی

#108

فرستاد شیرین به شیروی کس

✦

که اکنون یکی آرزو ماند و بس

#109

گشایم در دخمهٔ شاه باز

✦

به دیدار او آمدستم نیاز

#110

چنین گفت شیروی کاین هم رواست

✦

بدیدار آن مهتر او پادشاست

#111

نگهبان در دخمه را باز کرد

✦

زن پارسا مویه آغاز کرد

#112

بشد چهر بر چهر خسرو نهاد

✦

گذشته سخنها برو کرد یاد

#113

هم آنگه زهر هلاهل بخورد

✦

ز شیرین روانش برآورد گرد

#114

نشسته بر شاه پوشیده روی

✦

به تن بریکی جامه کافور بوی

#115

به دیوار پشتش نهاد و بمرد

✦

بمرد و ز گیتی نشانش ببرد

#116

چو بشنید شیروی بیمار گشت

✦

ز دیدار او پر ز تیمار گشت

#117

بفرمود تا دخمه دیگر کنند

✦

ز مشک وز کافورش افسر کنند

#118

در دخمهٔ شاه کرد استوار

✦

برین بر نیامد بسی روزگار

#119

که شیروی را زهر دادند نیز

✦

جهان را ز شاهان پرآمد قفیز

#120

به شومی بزاد و به شومی بمرد

✦

همان تخت شاهی پسر را سپرد

#121

کسی پادشاهی کند هفت ماه

✦

بهشتم ز کافور یابد کلاه

#122

به گیتی بهی بهتر از گاه نیست

✦

بدی بتر از عمر کوتاه نیست

#123

کنون پادشاهی شاه اردشیر

✦

بگویم که پیش آمدم ناگزیر

پادشاهی شیرویه

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:

موجودیت‌های نام‌برده:

رهنما