بخش ۵ - رفتن بدخواهان نزد شیرویه، کشتن خسرو پرویز به دست مهرهرمزد و کشتار فرزندان دربند
#1
هر آنکس که بد کرد با شهریار
✦
شب و روز ترسان بد از روزگار
#2
چو شیروی ترسنده و خام بود
✦
همان تخت پیش اندرش دام بود
#3
بدانست اختر شمر هرک دید
✦
که روز بزرگان نخواهد رسید
#4
برفتند هرکس که بد کرده بود
✦
بدان کار تاب اندر آورده بود
#5
ز درگاه یکسر به نزد قباد
✦
از آن کار بیداد کردند یاد
#6
که یک بار گفتیم و این دیگرست
✦
تو را خود جزین داوری درسرست
#7
نشسته به یک شهر بی بر دو شاه
✦
یکی گاه دارد یکی زیرگاه
#8
چو خویشی فزاید پدر با پسر
✦
همه بندگان راببرند سر
#9
نییم اندرین کار همداستان
✦
مزن زین سپس پیش ما داستان
#10
بترسید شیروی و ترسنده بود
✦
که در چنگ ایشان یکی بنده بود
#11
چنین داد پاسخ که سرسوی دام
✦
نیارد مگر مردم زشت نام
#12
شما را سوی خانه باید شدن
✦
بران آرزو رای باید زدن
#13
به جویید تا کیست اندر جهان
✦
که این رنج بر ما سرآرد نهان
#14
کشنده همی‌جست بدخواه شاه
✦
بدان تا کنندش نهانی تباه
#15
کس اندر جهان زهرهٔ آن نداشت
✦
زمردی همان بهرهٔ آن نداشت
#16
که خون چنان خسروی ریختی
✦
همی‌کوه در گردن آویختی
#17
ز هر سو همی‌جست بدخواه شاه
✦
چنین تا بدیدند مردی به راه
#18
دو چشمش کبود و در خساره زرد
✦
تنی خشک و پر موی و رخ لاژورد
#19
پر از خاک پای و شکم گرسنه
✦
تن مرد بیدادگر برهنه
#20
ندانست کس نام او در جهان
✦
میان کهان و میان مهان
#21
بر زاد فرخ شد این مرد زشت
✦
که هرگز مبیناد خرم بهشت
#22
بدو گفت کاین رزم کارمنست
✦
چو سیرم کنی این شکار منست
#23
بدو گفت روگر توانی بکن
✦
وزین بیش مگشای لب بر سخن
#24
یکی کیسه دینار دادم تو را
✦
چو فرزند او یار دادم تو را
#25
یکی خنجری تیز دادش چوآب
✦
بیامد کشنده سبک پرشتاب
#26
چو آن بدکنش رفت نزدیک شاه
✦
ورا دیده پابند در پیش گاه
#27
بلرزید خسرو چو او را بدید
✦
سرشکش ز مژگان به رخ برچکید
#28
بدو گفت کای زشت نام تو چیست
✦
که زاینده را بر تو باید گریست
#29
مرا مِهرهرمزد خوانند گفت
✦
غریبم بدین شهر بی‌یار و جفت
#30
چنین گفت خسرو که آمد زمان
✦
بدست فرومایهٔ بدگمان
#31
به مردم نماند همی‌چهراو
✦
به گیتی نجوید کسی مهر او
#32
یکی ریدکی پیش او بد بپای
✦
بریدک چنین گفت کای رهنمای
#33
بروتشت آب آر و مشک و عبیر
✦
یکی پاک ترجامهٔ دلپذیر
#34
پرستنده بشنید آواز اوی
✦
ندانست کودک همی راز اوی
#35
ز پیشش بیامد پرستار خرد
✦
یکی تشت زرین بر شاه برد
#36
ابا جامه و آبدستان وآب
✦
همی‌کرد خسرو ببردن شتاب
#37
چو برسم بدید اندر آمد بواژ
✦
نه گاه سخن بود و گفتار ژاژ
#38
چو آن جامه‌ها را بپوشید شاه
✦
به زمزم همی توبه کرد از گناه
#39
یکی چادر نو به سر در کشید
✦
بدان تا رخ جان ستان راندید
#40
بشد مهر هرمزد خنجر بدست
✦
در خانهٔ پادشا راببست
#41
سبک رفت و جامه ازو در کشید
✦
جگرگاه شاه جهان بر درید
#42
بپیچید و بر زد یکی سرد باد
✦
به زاری بران جامه بر جان بداد
#43
برین گونه گردد جهان جهان
✦
همی راز خویش از تو دارد نهان
#44
سخن سنج بی‌رنج گر مرد لاف
✦
نبیند ز کردار او جز گزاف
#45
اگر گنج داری و گر گُرم و رنج
✦
نمانی همی در سرای سپنج
#46
بی‌آزاری و راستی برگزین
✦
چو خواهی که یابی به داد آفرین
#47
چو آگاهی آمد به بازار و راه
✦
که خسرو بران گونه برشد تباه
#48
همه بدگمانان به زندان شدند
✦
به ایوان آن مستمندان شدند
#49
گرامی ده و پنج فرزند بود
✦
به ایوان شاه آنک دربند بود
#50
به زندان بکشتندشان بی‌گناه
✦
بدانگه که برگشته شد بخت شاه
#51
جهاندار چیزی نیارست گفت
✦
همی‌داشت آن انده اندر نهفت
#52
چو بشنید شیرویه چندی گریست
✦
از آن پس نگهبان فرستاد بیست
#53
بدان تا زن و کودکانشان نگاه
✦
بدارد پس از مرگ آن کشته شاه
#54
شد آن پادشاهی و چندان سپاه
✦
بزرگی و مردی و آن دستگاه
#55
که کس را ز شاهنشهان آن نبود
✦
نه از نامداران پیشین شنود
#56
یکی گشت با آنک نانی فراخ
✦
نیابد نبیند برو بوم و کاخ
#57
خردمند گوید نیارد بها
✦
هر آنکس که ایمن شد از اژدها
#58
جهان رامخوان جز دلاور نهنگ
✦
بخاید به دندان چو گیرد به چنگ
#59
سرآمد کنون کار پرویز شاه
✦
شد آن نامور تخت و گنج و سپاه
شناسنامه و تفسیر بیت
ترجمه انگلیسی:
معنی روان:
ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.