🦅 IRANLORE | ایران‌نامه
✦
✦
✦
✦
دوره تاریخی (اشکانیان و ساسانیان)

پادشاهی هرمزد دوازده سال بود

❖
192 بیت در این گفتار
برای مشاهده شناسنامه، معنی و هم‌پُرسی با سیمرغ روی هر بیت کلیک کنید
بخش ۳ - داد هرمز، تاختن ساوه شاه و روم و خزر، پیشگویی مهران ستاد و آمدن بهرام چوبینه
چون هرمز بر اورنگ شهریاری استوار گشت، آیین دادگری و خشم بی‌پردای خویش را آشکار ساخت. او که هرگونه سرکشی را به سختی کیفر می‌داد، نادانی و خوی بد را مایه تباهی روزگار می‌دانست. هر سال دو ماه به اصطخرِ خرم و خوش‌هوا می‌رفت و بانگ برمی‌داشت که هیچ سپاهی و سواری حق ندارد بر کشتزار دهقانان بتازد یا بار و بر درختان کس فرود آورد؛ وگرنه گوش و دم اسب او بریده شود و سر دزد بر دار رود. در این میان، او را فرزندی بود خردمند و خوبروی به نام خسرو که او را پرویز می‌خواندند و شاه را دمی بی‌دیدار او شادمانی نبود.

روزی اسب سیاه و تیزپای خسرو از آخور بگسست و به کشتزار دهقانی بینوا درآمد. موکل و بازرس شاه، بیدادِ رفته بر کشتزار را بر هرمز بازگفت. هرمزِ دادگر بی هیچ درنگ فرمان داد تا تاوان خسارت دهقان از گنج خسرو پرداخت شود و دم و گوش اسب شاهزاده را ببرند. خسرو میانجیگران فرستاد تا پدر را بر سر مهر آورد، اما هرمز خشمگینانه پافشاری کرد تا فرمان دادگسترانه اجرا شود و دم و گوش اسب خنگ جدا گشت و تاوان دهقان به تمامی داده شد.

در نخچیرگاهی دیگر، سواری گران‌مایه خروشه‌ای چند غوره از رز دهقانی برداشت. دهقان نالید و سوار از بیم دادگریِ سخت‌گیرانه شاه، کمر زرین و گوهرپیکر خویش را به دهقان بخشید تا راز این دست‌درازی پنهان ماند. هرمز شهریاری بود نستوه و دادجوی که هرگز از رزم شکن ندیده بود، اما چون ده سال از پادشاهی‌اش گذشت، روزگار چهره تیره خویش را بنمود.

از جاده هری، ساوه شاه با چهارصد هزار سپاهی، هزار و دویست پیل جنگی و کوس و درفش بر ایران‌زمین تاخت، چندان که دشت و کوهستان ناپدید گشت. ساوه شاه نامه‌ای درشت به هرمز نوشت و خواستار تسلیم و آماده‌سازی خواربار برای لشکرش شد. از سوی دیگر، قیصر روم با صد هزار سوار جنگ‌آور شهریارِ پیشین را یاد آورد و به مرزها هجوم آورد؛ و از راه خزر نیز لشکری بیکران به سالاری آل‌الدّال ار Armenia تا اردبیل را فرو گرفت و اعراب نیز بر کرانه‌های فرات تاختند.

هرمز بزرگان و موبدان را گرد آورد. موبدِ وزیر پیشنهاد کرد که با روم و خزر راه مدارا و جنگ پیموده شود و شهرها بازگردانده گردد تا خطر اصلی یعنی ساوه شاه دفع شود. خرادِ دلاور را به جنگ خزران فرستادند و او با پیروزی آنان را پس زد. سپس هرمز درباره ساوه شاه با پیرِ خردمند، مهران ستاد، که در کنج عزلت با زند و اوستا می‌زیست، مشورت کرد.

مهران ستاد کهنسال را با مهد به درگاه آوردند. پیر پیشگویی کرد که چون مادرِ هرمز (دختر خاتون و خاقان چین) به همسری نوشین‌روان درآمد، ستاره‌شمران اختر نوزاد را برخواندند و گفتند که پیری زشت‌روی، خشک‌اندام، درازبالا، با دماغی بزرگ و مویی چون مشک، به نام بهرام چوبینه از دژ بردع و اردبیل برخواهد خاست. این بهرام، اگرچه کهتر است، به دست خویش لشکر ساوه شاه را درهم خواهد شکست. مهران ستاد این سخن بگفت و جان به جان‌آفرین تسلیم کرد. هرمزِ شگفت‌زده، نشانی‌های بهرام چوبینه را بازجست و او را از بردع به درگاه خواند؛ چون بهرام بر شاه وارد گشت، هرمز نشانی‌های پیشگویی را در او دید، خندید و او را با گرامی‌داشت برکشید.

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.
پیشنهادهای خوانش: