🦅 IRANLORE | ایران‌نامه
✦
✦
✦
✦
دوره تاریخی (اشکانیان و ساسانیان)

پادشاهی قباد چهل و سه سال بود

❖
209 بیت در این گفتار
برای مشاهده شناسنامه، معنی و هم‌پُرسی با سیمرغ روی هر بیت کلیک کنید
بخش ۱ - پادشاهی قباد چهل و سه سال بود
چون قبادِ فرخ‌پی بر تخت کیانی برآمد، نخست تاج بزرگی بر سر نهاد و دارالسلطنه را از اصطخر به طیسفون منتقل ساخت. او بر اورنگ پادشاهی خطبه‌ای بس نغز در حکمت، دادگری، خویشتن‌داری و نکوهش آز و شتاب‌زدگی ایراد کرد و درهای بارگاه خویش را بر روی برنا و پیر گشود. با این همه، قباد در نوجوانی (شانزده‌سالگی) به شاهی رسیده بود و سالار کهن‌سال، سوفزای، تمامی زمام امور گیتی، لشکر و گنجینه را در دست داشت، به گونه‌ای که شاه جز نامی از شهریاری نداشت. پس از سال‌ها، چون قباد به ۲۳ سالگی رسید، سوفزای از وی دستوری یافت و با کوس و لشکری آراسته راهی مقر خویش در شیراز شد و با شکوه و خراج‌ستانی بی‌پایان در پارس فرمان راند.

بداندیشان و رازداران قباد، دلِ جوانِ شاه را بر سوفزای گران کردند و هشدار دادند که فرمانروای واقعی ایران سوفزای است و شاهی قباد تنها نامی بیش نیست. قباد که نبرد مستقیم را صواب نمی‌دید، شاپور رازی را از ری فراخواند. شاپورنامه‌ای تند و سرزنش‌آمیز به سوفزای نوشت و با لشکری گران به شیراز شتافت. سوفزای با خواندن نامه غمگین شد و رنج‌ها و دلاوری‌های خویش را در رهانیدن قباد از بند هیتالیان یادآور شد، اما از روی مردانگی و وفاداری، تن به بند سپرد و با شاپور به طیسفون آمد. قباد او را به زندان افکند و چندی بعد به وسوسه موبدان و بدخواهان، فرمان به قتل آن سپهسالار فرزانه داد.

کشته شدن سوفزای، موجی از خشم و سوگ در سراسر ایران برانگیخت. مردم و بزرگان بر قباد شوریدند، او را از تخت فرود آورده و در بند آهن کشیدند و برادر کوچک‌ترش جاماسب را بر تخت نشاندند. دادار چنان تقدیر کرد که قبادِ دربند را به دستِ زرمهر، فرزندِ خردمند و یزدان‌پرستِ همان سوفزایِ مقتول سپردند. زرمهر بر خلاف انتظار، کینه پدر را در دل نپروراند و به شاه وفادار ماند؛ او بند از پای قباد برگشاد و شبی تاریک، همراه شاه و پنج یار وفادار به سوی قلمرو هیتالیان گریختند.

در راه اهواز، آنان در خان دهقانی والاتبار فرود آمدند. قباد دل در گرو دخترِ ماهرو و خردمندِ دهقان بست و او را به زنی خواست و انگشتریِ گرانبهای خویش را به یادگار به او داد. سپس به دربار شاه هیتال رفت و با پیمان دوستی، لشکری سی‌هزار نفره از سواران جنگجو گرفت. هنگام بازگشت به اهواز، مژده رسید که آن بانوی دهقان پسری خجسته به دنیا آورده است؛ قباد او را «کسری» نامید و دهقان فاش ساخت که نژادشان به فریدونِ گرد می‌رسد. با شنیدن خبر بازگشت قباد با سپاه هیتالی، بزرگان ایران و جاماسب پیشمان شده و به پیشواز شاه آمدند. قباد از گناهانشان گذشت، جاماسب را نواخت و دگربار بر تخت شاهنشاهی نشست. او کسری را به فرهنگبانان سپرد، به روم لشکر کشید و پیروز شد، شهرها و بیمارستان‌ها (چون حلوان و مییافارقین) بنیاد نهاد، آتشکده‌ها برافروخت و آیین سده و نوروز را آبادان ساخت.

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.
پیشنهادهای خوانش: