بخش ۴ - پادشاهی بلاش پیروز چهار سال بود | میز خوانش حماسه

#1

چو بنشست با سوگ ماهی بلاش

✦

سرش پر ز گرد و رخش پرخراش

#2

سپاه آمد و موبد موبدان

✦

هر آنکس که بود از رد و بخردان

#3

فراوان بگفتند با او ز پند

✦

سخنها که بودی ورا سودمند

#4

بران تخت شاهیش بنشاندند

✦

بسی زر و گوهر برافشاندند

#5

چو بنشست بر گاه گفت ای ردان

✦

بجویید رای و دل بخردان

#6

شما را بزرگیست نزدیک من

✦

چو روشن شود رای تاریک من

#7

به گیتی هر آنکس که نیکی کند

✦

بکوشد که تا رای ما نشکند

#8

هر آنکس کجا باشد او بدسگال

✦

که خواهد همی کار خود را همال

#9

نخستین به پندش توانگر کنم

✦

چو نپذیرد از خونش افسر کنم

#10

هرآنگه که زین لشکر دین‌پرست

✦

بنالد بر ما یکی زیردست

#11

دل مرد بیدادگر بشکنم

✦

همه بیخ و شاخش ز بن برکنم

#12

مباشید گستاخ با پادشا

✦

بویژه کسی کو بود پارسا

#13

که او گاه زهرست و گه پای‌زهر

✦

مجویید از زهر تریاک بهر

#14

ز گیتی تو خوشنودی شاه‌جوی

✦

مشو پیش تختش مگر تازه‌روی

#15

چو خشم آورد شاه پوزش گزین

✦

همی خوان به بیداد و دادآفرین

#16

هرآنگه که گویی که دانا شدم

✦

به هر دانشی بر توانا شدم

#17

چنان دان که نادان‌تری آن زمان

✦

مشو بر تن خویش بر بدگمان

#18

وگر کار بندید پند مرا

✦

سخن گفتن سودمند مرا

#19

ز شاهان داننده یابید گنج

✦

کسی را ز دانش ندیدم به رنج

#20

برو مهتران آفرین خواندند

✦

ز دانایی او فرو ماندند

#21

برفتند خشنود ز ایوان اوی

✦

به یزدان سپرده تن و جان اوی

#22

بدآنگه که پیروز شد سوی جنگ

✦

یکی پهلوان جست با رای و سنگ

#23

که باشد نگهبان تخت و کلاه

✦

بلاش جوان را بود نیکخواه

#24

بدان کار شایسته بد سوفزای

✦

یکی نامور بود پاکیزه‌رای

#25

جهاندیده از شهر شیراز بود

✦

سپهبددل و گردن‌افراز بود

#26

هم او مرزبان بد بزابلستان

✦

ببست و بغزنین و کابلستان

#27

چو آگاهی آمد سوی سوفزای

✦

ز پیروز بی‌رای و بی‌رهنمای

#28

ز مژگان سرشکش به رخ برچکید

✦

همه جامهٔ پهلوی بردرید

#29

ز سر برگرفتند گردان کلاه

✦

به ماتم نشستند با سوگ شاه

#30

همی‌گفت بر کینهٔ شهریار

✦

بلاش جوان چون بود خواستار

#31

بدانست کان کار بی‌سود شد

✦

سر تاج شاهی پر از دود شد

#32

سپاه پراگنده را گرد کرد

✦

بزد کوس وز دشت برخاست گرد

#33

فراز آمدش تیغزن صد هزار

✦

همه جنگجوی از در کارزار

#34

درم داد و آن لشکر آباد کرد

✦

دل مردم کینه‌ور شاد کرد

#35

فرستاده‌ای خواند شیرین‌زبان

✦

خردمند و بیدار و روشن‌روان

#36

یکی نامه بنوشت پر داغ و درد

✦

دو دیده پر از آب و رخسار زرد

#37

به نامه درون پندها یاد داد

✦

ز جمشید و کیخسرو کیقباد

#38

وزان پس فرستاد نزد بلاش

✦

که شاها تو از مرگ غمگین مباش

#39

که این مرگ هر کس بخواهد چشید

✦

شکیبایی و نام باید گزید

#40

ز باد آمده باز گردد بدم

✦

یکی داد خواندش و دیگر ستم

#41

کنون من به دستوری شهریار

✦

بسیجم برین گونه بر کارزار

#42

کزین کینه و خون پیروز شاه

✦

بنالد ز چرخ روان هور و ماه

#43

فرستاده زین روی برداشت پای

✦

وزان سوی گریان بشد باز جای

#44

بیاراست لشکر چو پر تذرو

✦

بیامد ز زاولستان سوی مرو

#45

یکی مرد بگزید بیداردل

✦

که آهسته دارد به گفتار دل

#46

نویسندهٔ نامه را گفت خیز

✦

که آمد سر خامه را رستخیز

#47

یکی نامه بنویس زی خوشنواز

✦

که ای بی‌خرد روبه دیوساز

#48

گنهکار کردی به یزدان تنت

✦

شود مویه گر بر تو پیراهنت

#49

به شاه آنک تو کردی ای بیوفا

✦

ببینی کنون زور تیغ جفا

#50

به کشتی شهنشاه را بی‌گناه

✦

نبیره جهاندار بهرام شاه

#51

یکی کین نو ساختی در جهان

✦

که آن کینه هرگز نگردد نهان

#52

چرا پیش او چون یکی چاپلوس

✦

نرفتی چو برخاست آوای کوس

#53

نیای تو زین خاندان زنده بود

✦

پدر پیش بهرام پاینده بود

#54

من اینک به مرو آمدم کینه‌خواه

✦

نماند به هیتالیان تاج و گاه

#55

اسیران و آن خواسته هرچ هست

✦

که از رزمگاه آمدستت بدست

#56

همه بازخواهم به شمشیر کین

✦

به مرو آورم خاک توران زمین

#57

نمانم جهان را بفرزند تو

✦

نه بر دوده و خویش و پیوند تو

#58

بفرمان یزدان ببرم سرت

✦

ز خون همچو دریا کنم کشورت

#59

نه کین باشد این چند گویم دراز

✦

که از کین پیروز با خوشنواز

#60

شود زیر خاک پی من تباه

✦

به یزدان روانش بود دادخواه

#61

فرستاده با نامهٔ سوفزای

✦

بیامد چو شیر دلاور ز جای

#62

چو آشفته آمد بر خوشنواز

✦

بشد پیش تخت و ببردش نماز

#63

بدو داد پس نامهٔ سوفزای

✦

همی‌بود یک چند پیشش بپای

#64

نویسندهٔ نامه را داد و گفت

✦

که پنهان بگوی آنچ نرمست و زفت

#65

به مهتر چنین گفت مرد دبیر

✦

که این نامه پر گرز و تیغست و تیر

#66

شکسته شد آن مرد جنگ‌آزمای

✦

ازان پر سخن نامهٔ سوفزای

#67

هم اندر زمان زود پاسخ نبشت

✦

سخن هرچ بود اندرو خوب و زشت

#68

نخستین چنین گفت کز کردگار

✦

بترسیم وز گردش روزگار

#69

که هر کس که بودست یزدان‌پرست

✦

نیاورد در عهد شاهان شکست

#70

فرستادمش نامهٔ پندمند

✦

دگر عهد آن شهریار بلند

#71

برو خوار بود آنچ گفتم سخن

✦

هم اندیشهٔ روزگار کهن

#72

چو او کینه‌ور گشت و من چاره‌جوی

✦

سپه را چو روی اندر آمد به روی

#73

به پیروز بر اختر آشفته شد

✦

نه برکام من شاه تو کشته شد

#74

چو بشکست پیمان شاهان داد

✦

نبود از جوانیش یک روز شاد

#75

نیامد پسند جهان‌آفرین

✦

تو گویی که بگرفت پایش زمین

#76

هر آنکس که عهد نیا بشکند

✦

سر راستی را بپای افگند

#77

چو پیروز باشد به دشت نبرد

✦

شکسته بکنده درون پر ز گرد

#78

گر آیی تو ایدر هم آراستست

✦

نه جنگ و نه جنگ‌آوران کاستست

#79

فرستاده با نامه تازان ز جای

✦

به یک هفته آمد سوی سوفزای

#80

چو برخواند آن نامه را پهلوان

✦

به دشنام بگشاد گویا زبان

#81

ز میدان خروشیدن گاودم

✦

شنیدند و آوای رویینه خم

#82

به کشمیهن آورد چندان سپاه

✦

که بر چرخ خورشید گم کرد راه

#83

برین همنشان روز بگذاشتند

✦

همی راه را خانه پنداشتند

#84

چو آگاهی آمد سوی خوشنواز

✦

به دشت آمد و جنگ را کرد ساز

#85

به پیکند شد رزمگاهی گزید

✦

که چرخ روان روی هامون ندید

#86

وزین روی پر کینه دل سوفزای

✦

به کردار باد اندر آمد ز جای

#87

چو شب تیره شد پهلوان سپاه

✦

به پیلان آسوده بربست راه

#88

طلایه همی‌گشت بر هر دو سوی

✦

جهان شد پر آواز پرخاشجوی

#89

غو پاسبانان و بانگ جرس

✦

همی‌آمد از دور بر پیش و پس

#90

چنین تا پدید آمد از میغ شید

✦

در و دشت شد چون بلور سپید

#91

دو لشکر همی جنگ را ساختند

✦

درفش بزرگی برافراختند

#92

از آواز گردان پرخاشخر

✦

بدرید مر اژدها را جگر

#93

هوا دام کرکس شد از پر تیر

✦

زمین شد ز خون سران آبگیر

#94

ز هر سو ز مردان تلی کشته بود

✦

کرا از جهان روز برگشته بود

#95

بجنبید بر قلبگه سوفزای

✦

یکایک سپاه اندر آمد ز جای

#96

وزان روی با تیغ کین خوشنواز

✦

بپیچید و آمد به تنگی فراز

#97

یکی تیغ زد بر سرش سوفزای

✦

سپاه اندر آمد به تندی ز جای

#98

بجست از کف تیغزن خوشنواز

✦

به شیب اندر انداخت اسب از فراز

#99

بدید آنک شد روزگارش درشت

✦

عنان را بپیچید و بنمود پشت

#100

چو باد دمان از پسش سوفزای

✦

همی‌تاخت با نیزهٔ سرگزای

#101

بسی کرد زان نامداران اسیر

✦

بسی کشته شد هم بپیکان و تیر

#102

همی‌تاخت تا پیش لشکر رسید

✦

بره بر بسی کشته و خسته دید

#103

ز بالا نگه کرد پس خوشنواز

✦

سپه را به هامون نشیب و فراز

#104

همه دشت پرکشته و خواسته

✦

شده دشت چون چرخ آراسته

#105

سلیح و کمرها و اسب و رهی

✦

ستام و سنان و کلاه مهی

#106

همی‌برد هر کس بر سوفزای

✦

تلی گشته چون کوه البرز جای

#107

ببخشید یکسر همه بر سپاه

✦

نکرد اندر آن چیز ترکان نگاه

#108

به لشکر چنین گفت کامروز کار

✦

به کام ما بد از روزگار

#109

چو خورشید بنماید از چرخ دست

✦

برین دشت خیره نباید نشست

#110

به کین شهنشاه ایران شویم

✦

برین دز به کردار شیران شویم

#111

همه لشکرش دست بر برزدند

✦

همی هر کسی رای دیگر زدند

#112

برین همنشان تا ز خم سپهر

✦

پدید آمد آن زیور تاج مهر

#113

تبیره برآمد ز پرده‌سرای

✦

نشست از بر باره بر سوفزای

#114

فرستاده‌ای آمد از خوشنواز

✦

به نزدیک سالار گردن‌فراز

#115

که از جنگ و پیکار و خون ریختن

✦

نباشد جز از رنج و آویختن

#116

دو مرد خردمند نیکو گمان

✦

به دوزخ فرستیم هر دو روان

#117

اگر بازجویی ز راه ردی

✦

بدانی که آن کار بد ایزدی

#118

نه بر باد شد کشته پیروزشاه

✦

کز اختر سرآمد بدو سال و ماه

#119

گنهکار شد زانک بشکست عهد

✦

گزین کرد حنظل بینداخت شهد

#120

کنون بودنی بود و بر ما گذشت

✦

خنک آنک گرد گذشته نگشت

#121

اسیران وز خواسته هرچ بود

✦

ز سیم و زر و گوهر نابسود

#122

ز اسب و سلیح و ز تاج و ز تخت

✦

که آن روز بگذاشت پیروزبخت

#123

فرستم همه نزد سالار شاه

✦

سراپرده و گنج و پیل و سپاه

#124

چو پیروزگر سوی ایران شوی

✦

به نزدیک شاه دلیران شوی

#125

نباشد مرا سوی ایران بسیچ

✦

تو از عهد بهرام گردن مپیچ

#126

شهنشاه گیتی ببخشید راست

✦

مرا ترک و چین است و ایران تو راست

#127

چو بشنید پیغام او سوفزای

✦

بیاورد لشکر به پرده‌سرای

#128

فرستاده را گفت پیش سپاه

✦

بگوی آنچ بشنیدی از رزمخواه

#129

بیامد فرستادهٔ خوشنواز

✦

بگفت آنچ بود آشکارا و راز

#130

چنین گفت لشکر که فرمان تو راست

✦

بدین آشتی رای و پیمان تو راست

#131

به ایران نداند کسی از تو به

✦

بما بر تویی شاه و سالار و مه

#132

چنین گفت با سرکشان سوفزای

✦

که امروز ما را جزین نیست رای

#133

کزیشان ازین پس نجوییم جنگ

✦

به ایران بریم این سپه بی‌درنگ

#134

که در دست ایشان بود کیقباد

✦

چو فرزند پیروز خسرو نژاد

#135

همان موبد موبدان اردشیر

✦

ز لشکر بزرگان برنا و پیر

#136

اگر جنگ سازیم با خوشنواز

✦

شودکار بی‌سود بر ما دراز

#137

کشد آنک دارد ز ایران اسیر

✦

قباد جهانجوی چون اردشیر

#138

اگر نیستی در میانه قباد

✦

ز موبد نکردی دل و مغز یاد

#139

گر او را ز ترکان بد آید بروی

✦

نماند به ایران جز از گفت و گوی

#140

یکی ننگ باشد که تا رستخیز

✦

بماند میان دلیران ستیز

#141

فرستاده را نغز پاسخ دهیم

✦

درین آشتی رای فرخ نهیم

#142

مگر باز بینیم روی قباد

✦

که بی او سر پادشاهی مباد

#143

همان موبد پاکدل اردشیر

✦

کسی را که بینید برنا و پیر

#144

فرستاده را خواند پس پهلوان

✦

سخن گفت با او به شیرین زبان

#145

چنین گفت کاین ایزدی بود و بس

✦

جهان بد سگالد نگوید بکس

#146

بزرگان ایران که هستند اسیر

✦

قبادست با نامدار اردشیر

#147

دگر هر که دارید بر نای بند

✦

فرستید سوی منش ارجمند

#148

دگر خواسته هرچ دارید نیز

✦

ز دینار وز تاج و هرگونه چیز

#149

یکایک فرستید نزدیک من

✦

به پیش بزرگان این انجمن

#150

به تاراج و کشتن نیازیم دست

✦

که ما بی‌نیازیم و یزدان‌پرست

#151

ز جیحون به روز دهم بگذریم

✦

وزان پس پیی خاک را نسپریم

#152

همه هرچ گفتم تو را گوش‌دار

✦

چو رفتی یکایک برو برشمار

#153

فرستاده هم در زمان گشت باز

✦

بیامد گرازان بر خوشنواز

#154

بگفت آنچ بشنید وزو گشت شاد

✦

همانگاه برداشت بند قباد

#155

همان خواسته سر به سر گرد کرد

✦

کجا یافت از خاک و دشت نبرد

#156

همان تخت با تاج پیروز شاه

✦

چو چیز پراگندهٔ آن سپاه

#157

فرستاد یکسر سوی سوفزای

✦

به دست یکی مرد پاکیزه‌رای

#158

چو لشکر بدیدند روی قباد

✦

ز دیدار او انجمن گشت شاد

#159

بزرگان همه خیمه بگذاشتند

✦

همه دست بر آسمان داشتند

#160

که پور شهنشاه را بی‌گزند

✦

بدیدند با هرک بد ارجمند

#161

همانگه فروهشت پرده‌سرای

✦

سپهبد باسب اندر آورد پای

#162

ز جیحون گذر کرد پیروز و شاد

✦

ابا نامور موبد و کیقباد

#163

چو آگاهی آمد به ایران زمین

✦

ازان نیک‌پی مهتر بفرین

#164

همان جنگ و پیکار با خوشنواز

✦

ز رای چنان مرد نیرنگ‌ساز

#165

همان موبد موبدان اردشیر

✦

اسیران که بودند برنا و پیر

#166

که از جنگ برگشت پیروز و شاد

✦

گشاده شد از بند پای قباد

#167

بیاورد و اکنون ز جیحون گذشت

✦

ز ایران سپاهست بر کوه و دشت

#168

خروشی ز ایران برآمد که گوش

✦

تو گفتی همی کر شود زان خروش

#169

بزرگان فرزانه برخاستند

✦

پذیره شدن را بیاراستند

#170

بلاش آن زمان تخت زرین نهاد

✦

که تا برنشیند برو کیقباد

#171

چو آمد به شهر اندرون سوفزای

✦

بزرگان برفتند یک سر ز جای

#172

پذیره شدن را بیاراست شاه

✦

همی‌رفت با آنک بودش سپاه

#173

بلاش آن زمان دید روی قباد

✦

رها گشته از بند پیروز و شاد

#174

مر او را سبک شاه در برگرفت

✦

ز هیتال و چین دست بر سر گرفت

#175

ز راه اندر ایوان شاه آمدند

✦

گشاده‌دل و نیک‌خواه آمدند

#176

بفرمود تا خوان بیاراستند

✦

می و رود و رامشگران خواستند

#177

همی‌بود جشنی نه بر آرزوی

✦

ز تیمار پیروز آزاده‌خوی

#178

همه چامه گر سوفزا را ستود

✦

ببربط همی رزم ترکان سرود

#179

مهان را همه چشم بر سوفزای

✦

ازو گشته شاد و بدو داده رای

#180

همه شهر ایران بدو گشت باز

✦

کسی را که بد کینهٔ خوشنواز

#181

بدان پهلوان دل همی شاد کرد

✦

روان را ز اندیشه آزاد کرد

#182

ببد سوفزای از جهان بی‌همال

✦

همی‌رفت زین گونه تا چار سال

#183

نبودی جز آن چیز کو خواستی

✦

جهان را به رای خود آراستی

#184

چو فرمان او گشت در شهر فاش

✦

به خوبی بپرداخت گاه از بلاش

#185

بدو گفت شاهی نرانی همی

✦

بدان را ز نیکان ندانی همی

#186

همی پادشاهی به بازی کنی

✦

ز پری وز بی‌نیازی کنی

#187

قباد از تو در کار داناترست

✦

بدین پادشاهی تواناترست

#188

به ایوان خویش اندر آمد بلاش

✦

نیارست گفتن که ایدر مباش

#189

همی‌گفت بی‌رنج تخت این بود

✦

که بی‌کوشش و درد و نفرین بود

پادشاهی یزدگرد هجده سال بود

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:

موجودیت‌های نام‌برده:

رهنما