بخش ۳ - پادشاهی پیروز بیست و هفت سال بود | میز خوانش حماسه

#1

بیامد به تخت کیی برنشست

✦

چنان چون بود شاه یزدان‌پرست

#2

نخستین چنین گفت با مهتران

✦

که ای پرهنر پاکدل سروران

#3

همی‌خواهم از داور بی‌نیاز

✦

که باشد مرا زندگانی دراز

#4

که که را به که دارم و مه به مه

✦

فراوان خرد باشدم روز به

#5

سر مردمی بردباری بود

✦

سبک سر همیشه به خواری بود

#6

ستون خرد داد و بخشایشست

✦

در بخشش او را چو آرایشست

#7

زبان چرب و گویندگی فر اوست

✦

دلیری و مردانگی پر اوست

#8

هران نامور کو ندارد خرد

✦

ز تخت بزرگی کجا برخورد؟

#9

خردمند هم نیز جاوید نیست

✦

فری برتر از فر جمشید نیست

#10

چو تاجش به ماه اندر آمد بمرد

✦

نشست کیی دیگری را سپرد

#11

نماند برین خاک جاوید کس

✦

ز هر بد به یزدان پناهید و بس

#12

همی‌بود یک سال با داد و پند

✦

خردمند وز هر بدی بی‌گزند

#13

دگر سال روی هوا خشک شد

✦

به جو اندرون آب چون مشک شد

#14

سه دیگر همان و چهارم همان

✦

ز خشکی نبد هیچکس شادمان

#15

هوا را دهان خشک چون خاک شد

✦

ز تنگی به جو آب تریاک شد

#16

ز بس مردن مردم و چارپای

✦

پیی را ندیدند بر خاک جای

#17

شهنشاه ایران چو دید آن شگفت

✦

خراج و گزیت از جهان برگرفت

#18

به هر سو که انبار بودش نهان

✦

ببخشید بر کهتران و مهان

#19

خروشی برآمد ز درگاه شاه

✦

که ای نامداران با دستگاه

#20

غله هرچ دارید پیدا کنید

✦

ز دینار پیروز گنج آگنید

#21

هر آنکس که دارد نهانی غله

✦

وگر گاو و گر گوسفند و گله

#22

به نرخی فروشد که او را هواست

✦

که از خوردنی جانور بی‌نواست

#23

به هر کارداری و خودکامه‌ای

✦

فرستاد تازان یکی نامه‌ای

#24

که انبارها برگشایند باز

✦

به گیتی برآنکس که هستش نیاز

#25

کسی گر بمیرد بنایافت نان

✦

ز برنا و از پیر مرد و زنان

#26

بریزم ز تن خون انباردار

✦

کجا کار یزدان گرفتست خوار

#27

بفرمود تا خانه بگذاشتند

✦

به دشت آمد و دست برداشتند

#28

همی به آسمان اندر آمد خروش

✦

ز بس مویه و درد و زاری و جوش

#29

ز کوه و بیابان وز دشت و غار

✦

ز یزدان همی‌خواستی زینهار

#30

برین گونه تا هفت سال از جهان

✦

ندیدند سبزی کهان و مهان

#31

به هشتُم بیامد مه فرودین

✦

برآمد یکی ابر با آفرین

#32

همی درّ بارید بر خاک خشک

✦

همی‌آمد از بوستان بوی مشک

#33

شده ژاله بر گل چو مل در قدح

✦

همی‌تافت از ابر قوس قزح

#34

زمانه‌ برست از بد بدگمان

✦

به هرجای بر زه نهاده کمان

#35

چو پیروز ازان روز تنگی‌ برست

✦

بر آرام بر تخت شاهی نشست

#36

یکی شارستان کرد پیروز کام

✦

بفرمود کو را نهادند نام

#37

جهاندار گوینده گفت این رِی‌ست

✦

که آرام شاهان فرخ‌پی‌ست

#38

دگر کرد بادان پیروز نام

✦

خنیده به هرجایش آرام و کام

#39

که اکنونش خوانی همی اردبیل

✦

که قیصر بدو دارد از داد میل

#40

چو این بوم‌ها یکسر آباد کرد

✦

دل مردم پر خرد شاد کرد

#41

درم داد با لشکر نامدار

✦

سوی جنگ جستن برآراست کار

#42

بدان جنگ هرمز بُدی پیش‌رو

✦

همی‌رفت با کارسازان نو

#43

قباد از پس پشت پیروز شاه

✦

همی‌راند چون باد لشکر به راه

#44

که پیروز را پاک فرزند بود

✦

خردمند شاخی برومند بود

#45

بلاش از بر تخت بنشست شاد

✦

که کهتر پسر بود با مهر و داد

#46

یکی پارسی بود بس نامدار

✦

ورا سوفرا خواندی شهریار

#47

بفرمود پیروز کایدر بباش

✦

چو دستور شایسته نزد بلاش

#48

سپه را سوی جنگ ترکان کشید

✦

همی تاج و تخت کیی را سزید

#49

همی‌راند با لشکر و گنج و ساز

✦

که پیکار جویند با خوشنواز

#50

نشانی که بهرام یل کرده بود

✦

ز پستی بلندی برآورده بود

#51

نبشته یکی عهد شاهنشهان

✦

که از ترک و ایرانیان در جهان

#52

کسی زین نشان هیچ برنگذرد

✦

کزان رود برتر زمین نشمرد

#53

چو پیروز شیراوژن آنجا رسید

✦

نشان کردن شاه ایران بدید

#54

چنین گفت یکسر به گردنکشان

✦

که از پیش ترکان برین همنشان

#55

مناره برآرم به شمشیر و گنج

✦

ز هیتال تا کس نباشد به رنج

#56

چو باشد مناره به پیش تَرَک

✦

بزرگان به پیش من آرند چک

#57

بگویم که آن کرد بهرام گور

✦

به مردی و دانایی و فر و زور

#58

نمانم به جایی پی خوشنواز

✦

به هیتال و ترک از نشیب و فراز

#59

چو بشنید فرزند خاقان که شاه

✦

ز جیحون گذر کرد خود با سپاه

#60

همی‌بشکند عهد بهرام گور

✦

بدان تازه شد کشتن و جنگ و شور

#61

دبیر جهاندیده را خوشنواز

✦

بفرمود تا شد بر او فراز

#62

یکی نامه بنوشت با آفرین

✦

ز دادار بر شهریار زمین

#63

چنین گفت کز عهد شاهان داد

✦

به گردی نخوانمت خسرونژاد

#64

نه این بود عهد نیاکان تو

✦

گزیده جهاندار و پاکان تو

#65

چو پیمان آزادگان بشکنی

✦

نشان بزرگی به خاک افگنی

#66

مرا با تو پیمان بباید شکست

✦

به ناچار بردن به شمشیر دست

#67

به نامه ز هر کارش آگاه کرد

✦

بسی هدیه با نامه همراه کرد

#68

سواری سراینده و سرفراز

✦

همی‌رفت با نامهٔ خوشنواز

#69

چو آن نامه برخواند پیروز شاه

✦

برآشفت زان نامور پیشگاه

#70

فرستاده را گفت برخیز و رو

✦

به نزدیک آن مرد دیوانه شو

#71

بگویش که تا پیش رود تَرَک

✦

شما را فرستاد بهرام چک

#72

کنون تا لب رود جیحون تو راست

✦

بلندی و پستی و هامون تو راست

#73

من اینک بیارم سپاهی گران

✦

سرافراز گردان جنگ آوران

#74

نمانم مگر سایهٔ خوشنواز

✦

که باشد بروی زمین بر دراز

#75

فرستاده آمد به کردار گرد

✦

شنیده سخن‌ها همه یاد کرد

#76

همی‌گفت یک چند با خوشنواز

✦

ازان شاه گردنکش و دیرساز

#77

چو گفتار بشنید و نامه بخواند

✦

سپاه پراگنده را برنشاند

#78

بیاورد لشکر به دشت نبرد

✦

همان عهد را بر سر نیزه کرد

#79

که بستد نیایش ز بهرامشاه

✦

که جیحون میانجیست ما را به راه

#80

یکی مرد بینادل و چرب‌گوی

✦

ز لشکر گزین کرد با آبروی

#81

بدو گفت نزدیک پیروز رو

✦

به چربی سخن‌گوی و پاسخ شنو

#82

بگویش که عهد نیای تو را

✦

بلند اختر و رهنمای تو را

#83

همی بر سر نیزه پیش سپاه

✦

بیارم چو خورشید تابان به راه

#84

بدان تا هر آنکس که دارد خرد

✦

به منشور آن دادگر بنگرد

#85

مرا آفرین بر تو نفرین بود

✦

همان نام تو شاه بی‌دین بود

#86

نه یزدان پسندد نه یزدان‌پرست

✦

نه اندر جهان مردم زیردست

#87

که بیداد جوید کسی در جهان

✦

بپیچد سر از عهد شاهنشهان

#88

به داد و به مردی چو بهرام شاه

✦

کسی نیز ننهاد بر سر کلاه

#89

برین بر جهاندار یزدان گواست

✦

که او را گوا خواستن ناسزاست

#90

که بیداد جوید همی جنگ من

✦

چنین با سپه کردن آهنگ من

#91

نباشی تو زین جنگ پیروزگر

✦

نیابی مگر ز اختر نیک بر

#92

ازین پس نخواهم فرستاد کس

✦

بدین جنگ یزدان مرا یار بس

#93

فرستاده با نامه آمد چو گرد

✦

سخن‌ها به پیروز بر یاد کرد

#94

چو برخواند آن نامهٔ خوشنواز

✦

پر از خشم شد شاه گردن فراز

#95

فرستاده را گفت چندین سخن

✦

نگوید جهاندیده مرد کهن

#96

که از چاچ یک پی نهد نزد رود

✦

به نوک سنانش فرستم درود

#97

فرستاده آمد بر خوشنواز

✦

فراوان سخن گفت با او به راز

#98

که نزدیک پیروز، ترسِ خدای

✦

ندیدم نبودش کسی رهنمای

#99

همه دیدمش جنگ جوید همی

✦

به فرمان یزدان نگوید همی

#100

چو بشندی زو این سخن خوشنواز

✦

به یزدان پناهید و بردش نماز

#101

چنین گفت کای داور داد و پاک

✦

تویی آفرینندهٔ هور و خاک

#102

تو دانی که پیروز بیدادگر

✦

ز بهرام بیشی ندارد هنر

#103

پی او ز روی زمین برگسل

✦

مه نیرو مه آهنگ جانش مه دل

#104

سخن‌های بیداد گوید همی

✦

بزرگی به شمشیر جوید همی

#105

به گرد سپه بر یکی کنده کرد

✦

سرش را بپوشید و آگنده کرد

#106

کمندی فزون بود بالای اوی

✦

همان سی ارش کرده پهنای اوی

#107

چو این کرده شد نام یزدان بخواند

✦

ز پیش سمرقند لشکر براند

#108

وزان روی سرگشته پیروز شاه

✦

همی‌راند چون باد لشکر به راه

#109

وزین روی پر بیم دل خوشنواز

✦

چنین تا برِ کنده آمد فراز

#110

برآمد ز هردو سپه بوق و کوس

✦

هوا شد ز گرد سپاه آبنوس

#111

چنان تیرباران بد از هر دو روی

✦

که چون آب خون اندر آمد به جوی

#112

چو نزدیکی کنده شد خوشنواز

✦

همی‌گفت با داور پاک راز

#113

وزان روی چون باد پیروزشاه

✦

همی‌تاخت با خوارمایه سپاه

#114

چو آمد به نزدیکی خوشنواز

✦

سپهدار ترکان ازو گشت باز

#115

عنان را بپیچید و بنمود پشت

✦

پس او سپاه اندر آمد درشت

#116

برانگیخت پس باره پیروزشاه

✦

همی‌راند با گرز و رومی کلاه

#117

به کنده در افتاد با چند مرد

✦

بزرگان و شیران روز نبرد

#118

چو نرسی برادرش و فرخ قباد

✦

بزرگان و شاهان فرخ نژاد

#119

برین سان نگون شد سر هفت شاه

✦

همه نامداران زرین کلاه

#120

وزان جایگه شاددل خوشنواز

✦

به نزدیکی کنده آمد فراز

#121

برآورد زان کنده هر کس که زیست

✦

همان خاک بر بخت ایشان گریست

#122

بزرگان و پیکارجویان هران

✦

کسی را که در کنده آمد زمان

#123

شکسته سر و پشت پیروزشاه

✦

شه نامداران با تاج و گاه

#124

ز شاهان نبد زنده جز کیقباد

✦

شد آن لشکر و پادشاهی به باد

#125

همی‌راند با کام دل خوشنواز

✦

سرافراز با لشکر رزمساز

#126

به تاراج داده سپاه و بنه

✦

نه کس میسره دید و نه میمنه

#127

ز ایرانیان چند بردند اسیر

✦

چه افگنده بر خاک و خسته به تیر

#128

نباید که باشد جهانجوی زفت

✦

دل زفت با خاک تیره‌ست جفت

#129

چنین آمد این چرخ ناپایدار

✦

چه با زیردست و چه با شهریار

#130

بپیچاند آن را که خود پرورد

✦

اگر تو شوی پاسبان خرد

#131

نماند برین خاک جاوید کس

✦

تو را توشه از راستی باد و بس

#132

چو بگذشت بر کنده بر خوشنواز

✦

سپاهش شد از خواسته بی‌نیاز

#133

به آهن ببستند پای قباد

✦

ز تخت و نژادش نکردند یاد

#134

چو آگاهی آمد به ایران سپاه

✦

ازان کنده و رزم پیروز شاه

#135

خروشی برآمد ز کشور به درد

✦

ازان شهریاران آزادمرد

#136

چو اندر جهان این سخن گشت فاش

✦

فرود آمد از تخت زرین بلاش

#137

همه گوشت بازو به دندان بکند

✦

همی‌ریخت بر تخت خاک نژند

#138

سپاهی و شهری ز ایران به درد

✦

زن و مرد و کودک همی مویه کرد

#139

همه کنده‌موی و همه خسته‌روی

✦

همه شاه‌جوی و همه راه‌جوی

#140

که تا چون گریزند ز ایران زمین

✦

گر آیند لشکر ازان دشت کین

پادشاهی یزدگرد هجده سال بود

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:

موجودیت‌های نام‌برده:

رهنما