🦅 IRANLORE | ایران‌نامه
✦
✦
✦
✦
دوره تاریخی (اشکانیان و ساسانیان)

پادشاهی یزدگرد بزه‌گر

❖
40 بیت در این گفتار
برای مشاهده شناسنامه، معنی و هم‌پُرسی با سیمرغ روی هر بیت کلیک کنید
بخش ۹ - یزدگرد در چشمهٔ سو: ایستادن خون، گردنکشی شاه و مرگ به لگد اسب آبی
چون بیماری گران و خون‌ریزی بی‌امان بینی، یزدگرد شاه را از پای درآورد و هیچ پزشکی در علاج آن چاره‌ای نیافت، موبد بیدارگر به نزد او آمد و گفت: «ای شهریار، تو از راه پروردگار رو تافته‌ای و می‌پنداری که می‌توانی از چنگال مرگ بگریزی. چاره کار تو در این است که از راه شهد به سوی چشمهٔ سو بروی، بر خاک گرم آن درگاه نیایش کنی و زاری‌کنان به درگاه یزدان پاک ناله برآوری تا بخشایش یابد.» یزدگرد این سخن بشنید و اندرز را سودمند دید. پس دستور داد سیصد عماری و مهد آماده ساختند و شب و روز در میان مهد رنج می‌کشید و خون از دماغش روان بود تا به نزدیکی چشمهٔ سو رسید.

چون شاه به کرانهٔ آب رسید، از مهد بیرون آمد، اندکی از آن آب بر سر و روی خویش نهاد و نام یزدان نیکی‌بخش را بر زبان آورد. در دم خون‌ریزی دماغش بازایستاد و آرام یافت. اما شاه به جای سپاس‌گزاری، منش خویش را بلند کرد و دچار منی و غرور گشت و گفت: «این چه آیین و ندبی بود که من بدین سان به درگاه نشستم و خوار شدم؟» غرور و گردن‌کشی چشمان او را پوشاند و همه نیکی‌ها را از نیروی خویش دید.

در همان هنگام، شگفتی بس بزرگی رخ داد؛ از میان دریاچه‌ی نیگون، اسبی خنگ و پیل‌پیکر برآمد که سرینی گرد چون گور و ساق‌هایی کوتاه داشت، خشمگین و شیرآسا می‌دوید، با چشمانی زاغ و سم‌هایی سیاه و پرکف. یزدگرد به بزرگان سپاه گفت تا آن جانور را گرفتار کنند، اما چوپانان و لشکریان از شکوه و هراسی که آن اژدهاوش برانگیخته بود، فرو ماندند. شاه برآشفت و خود زین و لگام بربست و به سوی اسب رفت. اسب خنگ چنان رام بر جای خویش ایستاد که کمترین جنبشی نکرد. شاه لگام بر سرش نهاد و تنگ زین را استوار بست.

چون شاه خواست به پشت اسب رود و گره دم او را ببندد، آن بارهٔ سنگ‌سم به خروش آمد، نعره‌ای چون رعد کشید و چنان جفتکِ سهمگینی بر بر و سینهٔ شاه زد که سر و افسرش بر خاک افتاد و جان از تنش پر کشید. شاه ستمگر بر خاک افتاد و خاک شد. آن‌گاه اسب آبی چون گردی تیز به سوی چشمهٔ لاژورد دوید و در میان آب ناپدید گشت و هیچ کس در جهان چشمانش چنین شگفتی ندیده بود.

با مرگ شاه، ناله و خروش از لشکر برخاست. جامه‌ها چاک زدند و بر سر خاک ریختند. موبد سینه و پهلو و مغز سر شاه را بشکافت، آن را با کافور و مشک بیاگند و تنش را با دیبا خشک ساخت و در تابوتی زرین و مهدی از چوب ساج نهاد و به سوی پارس روانه کرد؛ و این‌گونه روزگار یادآور شد که چون پادشاهی رام شود، نباید به جهان ایمن باشد، چرا که هیچ چیز برتر از پرستیدن دین و پناه بردن به یزدان دادگر نیست.

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.
پیشنهادهای خوانش: