🦅 IRANLORE | ایران‌نامه
✦
✦
✦
✦
دوره پهلوانی (کیانیان)

پادشاهی دارای داراب چهارده سال بود

❖
37 بیت در این گفتار
برای مشاهده شناسنامه، معنی و هم‌پُرسی با سیمرغ روی هر بیت کلیک کنید
بخش ۸ - یاری‌خواهی دارا از فور، رزم‌گریزی ایرانیان و کشته شدن شاه به دست جانوشیار
چون دارا پاسخ نامهٔ پرغرور اسکندر را برخواند، از دگرگونی‌های شگفت‌انگیز روزگار و گردش نامساعد چرخ برین مبهوت ماند. با دلی آکنده از حسرت بانگ برآورد که مرگ و بر خاک ستودان آرمیدن صدبار برین ننگ ترجیح دارد که پادشاه ایران در برابر شهریار روم کمر بندگی بربندد. او که روزگاری در نبردها پناه و یاور دیگران بود، اکنون خود را بی‌کس و بی‌یاور یافت و تنها امیدش را به درگاه ایزد پاک دوخت. چون هیچ یار و هم‌پیمانی در نزدیکی و دوردست نیافت، نامه‌ای آکنده از لابه و شکسته بالی به فور، شهریار خردمند و نامدار هند، نوشت. دارا در آن نامه پس از نیایش پروردگار، سرنوشت تیره‌و‌تار خویش را شرح داد و گفت که چگونه سپاه روم تخت و تاج، گنج و دیهیم و شهر و دیار ایران را به نابودی کشانده است. او به فور وعده داد که اگر سپاهی برای یاری فرستد، گنجینه‌ای بیکران از گوهر گران‌بها به او خواهد بخشید و نامش را در جهان به بلندآوازی خواهد رساند. نامه‌بر چون باد به سوی سرزمین هند تاخت.

اما اسکندر از این چاره‌جویی دارا آگاه گشت و بی‌درنگ فرمان داد تا کوس نبرد را بنوازند و شیپورهای جنگی و درای‌های هندی را به صدا درآورند. لشکر گران روم از اصطخر چنان به راه افتاد که گرد و غبار آنان گردون را تاریک ساخت. دو سپاه در برابر هم صف کشیدند، اما لشکریان ایران دیگر شوق و رمقی برای رزم نداشتند؛ دل‌هایشان شکسته، بختشان واژگون و جانشان از جنگ سیر شده بود. آن شیران گردن‌کش روزگار چون روباهان از برابر تیغ رومیان گریختند و بزرگان ایران زنهارخواستند. چون دارا دید که پیروزی از او برگشته و لشکرش متلاشی شده، با دلی پرخون و های‌وهوی فراوان به همراه سیصد سوار زبده از میدان رزم گریخت.

در میان آن همراهان، دو دستور و گنجور نزدیک شاه حضور داشتند: موبدی به نام ماهیار و دیگری به نام جانوشیار. چون آن دو خائن دیدند که اختر والای دارا غروب کرده و تاج و تخت کیانی از دست رفته است، ابلیس وسوسه بر دل‌هایشان چنگ انداخت. با خود گفتند اگر این شاه بدبخت را از میان برداریم، اسکندر پاداش این خدمت را با بخشیدن ولایت و فرمانروایی خواهد داد. پس در تاریکی شب، هنگامی که بادی سرد بر دشت می‌وزیست، جانوشیار در سمت چپ و ماهیار در سمت راست شاه می‌تاختند. ناگهان جانوشیار خنجری آبدیده برکشید و بر سینه و برِ شهریار فروآورد. سر شاه نامدار سرنگون گشت و آخرین رمق‌های پادشاهی کیانی در خاک و خون غلتید.
#1
چو آن پاسخ نامه دارا بخواند
✦
ز کار جهان در شگفتی بماند
#2
سرانجام گفت این ز کشتن بتر
✦
که من پیش رومی ببندم کمر
#3
ستودان مرا بهتر آید ز ننگ
✦
یکی داستان زد برین مرد سنگ
#4
که گر آب دریا بخواهد رسید
✦
درو قطره باران نیاید پدید
#5
همی بودمی یار هرکس به جنگ
✦
چو شد مر مرا زین نشان کار تنگ
#6
نبینم همی در جهان یار کس
✦
بجز ایزدم نیست فریادرس
#7
چو یاور نبودش ز نزدیک و دور
✦
یکی نامه بنوشت نزدیک فور
#8
پر از لابه و زیردستی و درد
✦
نخست آفرین بر جهاندار کرد
#9
دگر گفت کای مهتر هندوان
✦
خردمند و دانا و روشن‌روان
#10
همانا که نزد تو آمد خبر
✦
که ما را چه آمد ز اختر به سر
#11
سکندر بیاورد لشکر ز روم
✦
نه برماند ما را نه آباد بوم
#12
نه پیوند و فرزند و تخت و کلاه
✦
نه دیهیم شاهی نه گنج و سپاه
#13
ار ایدونک باشی مرا یارمند
✦
که از خویشتن بازدارم گزند
#14
فرستمت چندان گهرها ز گنج
✦
کزان پس نبینی تو از گنج رنج
#15
همان در جهان نیز نامی شوی
✦
به نزد بزرگان گرامی شوی
#16
هیونی برافگند بر سان باد
✦
بیامد بر فور فوران نژاد
#17
چو اسکندر آگاه شد زین سخن
✦
که دارای دارا چه افگند بن
#18
بفرمود تا برکشیدند نای
✦
غو کوس برخاست و هندی درای
#19
بیامد ز اصطخر چندان سپاه
✦
که خورشید بر چرخ گم کرد راه
#20
برآمد خروش سپاه از دو روی
✦
بی‌آرام شد مردم جنگجوی
#21
سکندر به آیین صفی برکشید
✦
هوا نیلگون شد زمین ناپدید
#22
چو دارا بیاورد لشکر به راه
✦
سپاهی نه بر آرزو رزمخواه
#23
شکسته دل و گشته از رزم سیر
✦
سر بخت ایرانیان گشته زیر
#24
نیاویختند ایچ با رومیان
✦
چو روبه شد آن دشت شیر ژیان
#25
گرانمایگان زینهاری شدند
✦
ز اوج بزرگی به خواری شدند
#26
چو دارا چنان دید برگاشت روی
✦
گریزان همی رفت با های هوی
#27
برفتند با شاه سیصد سوار
✦
از ایران هرانکس که بد نامدار
#28
دو دستور بودش گرامی دو مرد
✦
که با او بدندی به دشت نبرد
#29
یکی موبدی نام او ماهیار
✦
دگر مرد را نام جانوشیار
#30
چو دیدند کان کار بی‌سود گشت
✦
بلند اختر و نام دارا گذشت
#31
یکی با دگر گفت کین شوربخت
✦
ازو دور شد افسر و تاج و تخت
#32
بباید زدن دشنه‌ای بر برش
✦
وگر تیغ هندی یکی بر سرش
#33
سکندر سپارد به ما کشوری
✦
بدین پادشاهی شویم افسری
#34
همی رفت با او دو دستور اوی
✦
که دستور بودند و گنجور اوی
#35
مهین بر چپ و ماهیارش به راست
✦
چو شب تیره شد از هوا باد خاست
#36
یکی دشنه بگرفت جانوشیار
✦
بزد بر بر و سینهٔ شهریار
#37
نگون شد سر نامبردار شاه
✦
ازو بازگشتند یکسر سپاه

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.
پیشنهادهای خوانش: