با سپاس و آفرین بر پروردگار جهان‌آفرین و بزرگداشت شهریار روزگار که گیتی را به داد و مهر آراسته است، روایت باستان از دهقان پیر آغاز می‌گردد؛ از یادگار دوران گشتاسپ و اردشیر و اندیشه خردمندانه همای. چون داراب، فرزند پاک‌نهاد، بر تخت والای شهریاری گام نهاد، کمر خدمت بر میان بست و دست جود و بخشش گشود. او بزرگان، موبدان و بخردان بیداردل را پیش خواند و چنین گفت: «من این پادشاهی و تاج کیانی را نه با رنج خویش و ستم بر بندگان، بلکه به لطف ایزد جهان‌آفرین به دست آورده‌ام. شگفت‌تر از سرگذشت من در گیتی کسی ندیده است، پس بر ماست که پاسدار داد باشیم تا پس از ما نیز جهانیان به نیکی از ما یاد کنند. نباید هیچ کس از افزونی گنج ما در رنج باشد، بلکه زمانه باید از دادگری ما آبادان و دل زیردستان شادمان گردد.»
چون بانگ دادگری داراب در جهان پیچید، فرستادگان و سفیران از سراسر گیتی، از روم و هندوستان و آبادبوم‌های دوردست، با پیشکش‌ها و هدایای بی‌شمار به درگاه او شتافتند تا خشنودی شاهنشاه را به دست آورند.
روزگاری گذشت و شاه برای تماشای گله‌های اسبان شاهی به صحرا برآمد. در فراز کوهی گام نهاد و دریاچه‌ای پهناور و ژرف دید که آب فراوانی در پستی آن گرد آمده بود. داراب فرمان داد تا استادکاران و داناگرایان باتجربه از روم و هندوستان گرد آیند تا راهی برای مهار و هدایت آن آب جوشان بیابند و رودی بسازند تا زمین‌های تشنه کشورها را سیراب سازد. چون مهندسان پرهیزگار آب بند را گشودند و آب را روان ساختند، داراب فرمان داد در آن دشت آزادشده شهری شکوهمند بنا کنند. گرد شهر دیواری حصین کشیدند و آن را «دارابگرد» نامیدند.
سپس بر چکاد کوه آتشی مقدس برافروختند و آتشکده‌ای برپا ساختند تا پرستندگان آذر در آن به نیایش پردازند. کارگران و پیشه‌وران از هر سو فراخوانده شدند و به آبادانی شهر و مرزهای ایران پرداختند. داراب پس از آن لشکری بی‌شمار به هر گوشه از مرزها فرستاد تا گیتی را از بیم دشمنان و بداندیشان ایمن سازد؛ او دل بدسگالان را از بیم تیغ خویش دو نیم کرد و آرامش و امنیت کامل را بر پهنه جهان برقرار ساخت.