🦅 IRANLORE | ایران‌نامه
✦
✦
✦
✦
دوره پهلوانی (کیانیان)

پادشاهی همای چهرزاد سی و دو سال بود

❖
41 بیت در این گفتار
برای مشاهده شناسنامه، معنی و هم‌پُرسی با سیمرغ روی هر بیت کلیک کنید
بخش ۴ - تندباد و پناه داراب در طاق ویران، خروش نهانی و شناختن رشنواد و خواندن گازر
روزگار چهره در کشید و تندبادی سهمگین آسمان دشت را به تیرگی کشاند. غریو رعد و سوز برقان زمین را دریایی از آب ساخت و خرگاه سپاهیان سپهبد رشنواد در میان طوفان خروشان قرار گرفت. داراب، جوانِ دلاور و ناشناخته که به کاروان رزم پیوسته بود، از هجوم باران بی‌امان پناهگاهی می‌جست. در میان دشت، طاقی ویرانه و کهنسال برپای بود؛ یادگاری آزرده‌روزگار از کاخ‌های شوکتمند خسروان گذشته. داراب که نه خیمه‌ای داشت و نه سراپرده‌ای، به زیر آن رواق فرسوده درآمد تا تن خسته خویش را بآراماند.

در همان هنگام، سپهبد رشنواد گرد سپاه می‌گشت تا احوال لشکر را در آن طوفان بازشناسد. چون از کنار آن ویرانه گذشت، ناگهان خروشی سهمگین و غیبی از درون طاق به گوشش رسید که فریاد می‌زد: «ای طاق آزرده! هشیار باش و این شهریار ایران را پاس دار! که او نه یاری دارد و نه خیمه‌ای، و زیر سقف تو به خواب رفته است.» رشنواد حیرت‌زده درنگ کرد و با خود گفت که آیا این آواز رعد است یا بانگ سروش غیبی؟ بار دوم خروش بلندتر پیچید که: «ای طاق، چشم خرد مپوش! که فرزند شاه اردشیر در پناه توست.» و برای بار سوم این غریو پرشکوه در دل طوفان طنین‌انداز شد.

رشنواد که دلش از بیم و شگفتی مالامال گشته بود، فرزانه‌ای را فرستاد تا نهانگاه طاق را بکاود. آنان جوانی را یافتند با سیمای پهلوانان و شکوهِ شاهان، که جامه بر تنش خیس و خاک سیاه بسترش شده بود. خبر به رشنواد رسید و او فرمان داد تا جوان را زودی از زیر طاق بیرون خوانند. چون داراب پای بر رکاب اسب نهاد و قدم از زیر طاق بیرون گذاشت، در یک لحظه آن رواق کهنسال فروپاشید و بر خاک یکسان شد.

رشنواد چون این معجزه آشکار و فرّه ایزدی را دید، بر آستان یکتا خدای دادگر سر به سجود نهاد. او داراب را با حرمت فراوان به پرده‌سرای خویش برد، جامه‌های فاخر بر او پوشاند، آتشی چون کوه برپا کرد و عود و مشک بسوخت. با برآمدن آفتاب، سپهبد اسبی با لگام زرین، کمند، تیغ و خلعت شاهوار به داراب بخشید و از نژاد و زادگاهش پرسید. داراب راز نهفته خویش را برگشاد و داستان صندوق چوبی، گوهر یاقوت، بازوبند گرانبها و سکه‌های زرین را همان‌گونه که زن گازر برایش بازگفته بود، روایت نمود. رشنواد با درک راستینیِ ماجرا، بی‌درنگ پیکی چون باد روانه ساخت تا گازر، همسرش، گوهر یاقوت و گواهان یعنی بهرام و زهره را به پیشگاه سپاه بیاورند.
#1
چنان بد که روزی یکی تندباد
✦
برآمد غمی گشت زان رشنواد
#2
یکی رعد و باران با برق و جوش
✦
زمین پر ز آب آسمان پرخروش
#3
به هر سو ز باران همی تاختند
✦
به دشت اندرون خیمه‌ها ساختند
#4
غمی بود زان کار داراب نیز
✦
ز باران همی جست راه گریز
#5
نگه کرد ویران یکی جای دید
✦
میانش یکی طاق بر پای دید
#6
بلند و کهن بود و آزرده بود
✦
یکی خسروی جای پر پرده بود
#7
نه خرگاه بودش نه پرده‌سرای
✦
نه خیمه نه انباز و نه چارپای
#8
بران طاق آزرده بایست خفت
✦
چو تنها تنی بود بی‌یار و جفت
#9
سپهبد همی گرد لشکر بگشت
✦
بران طاق آزرده اندر گذشت
#10
ز ویران خروشی به گوش آمدش
✦
کزان سهم جای خروش آمدش
#11
که ای طاق آزرده هشیار باش
✦
برین شاه ایران نگهدار باش
#12
نبودش یکی خیمه و یار و جفت
✦
بیامد به زیر تو اندر بخفت
#13
چنین گفت با خویشتن رشنواد
✦
که این بانگ رعدست گر تندباد
#14
دگر باره آمد ز ایوان خروش
✦
که ای طاق چشم خرد را مپوش
#15
که در تست فرزند شاه اردشیر
✦
ز باران مترس این سخن یادگیر
#16
سیم بار آوازش آمد به گوش
✦
شگفتی دلش تنگ شد زان خروش
#17
به فرزانه گفت این چه شاید بدن
✦
یکی را سوی طاق باید شدن
#18
ببینید تا اندرو خفته کیست
✦
چنین بر تن خود برآشفته کیست
#19
برفتند و دیدند مردی جوان
✦
خردمند و با چهرهٔ پهلوان
#20
همه جامه و باره  تر و تباه
✦
ز خاک سیه ساخته جایگاه
#21
به پیش سپهبد بگفت آنچ دید
✦
دل پهلوان زان سخن بردمید
#22
بفرمود کو را بخوانید زود
✦
خروشی برین سان که یارد شنود
#23
برفتند و گفتند کای خفته مرد
✦
ازین خواب برخیز و بیدار گرد
#24
چو دارا به اسپ اندر آورد پای
✦
شکسته رواق اندر آمد ز جای
#25
چو سالار شاه آن شگفتی بدید
✦
سرو پای داراب را بنگرید
#26
چنین گفت کاینت شگفتی شگفت
✦
کزین برتر اندیشه نتوان گرفت
#27
بشد تیز با او به پرده‌سرای
✦
همی گفت کای دادگر یک خدای
#28
کسی در جهان این شگفتی ندید
✦
نه از کار دیده بزرگان شنید
#29
بفرمود تا جامه‌ها خواستند
✦
به خرگاه جایی بیاراستند
#30
به کردار کوه آتشی برفروخت
✦
بسی عود و با مشک و عنبر بسوخت
#31
چو خورشید سر برزد از کوهسار
✦
سپهبد برفتن بر آراست کار
#32
بفرمود تا موبدی رهنمای
✦
یکی دست جامه ز سر تا به پای
#33
یکی اسپ با زین و زرین ستام
✦
کمندی و تیغی به زرین نیام
#34
به داراب دادند و پرسید زوی
✦
که ای شیردل مهتر نامجوی
#35
چو مردی تو و زادبومت کجاست
✦
سزد گر بگویی همه راه راست
#36
چو بشنید داراب یکسر بگفت
✦
گذشته همی برگشاد از نهفت
#37
بران سان که آن زن برو کرد یاد
✦
سخنها همی گفت با رشنواد
#38
ز صندوق و یاقوت و بازوی خویش
✦
ز دینار و دیبا به پهلوی خویش
#39
یکایک به سالار لشکر بگفت
✦
ز خواب و ز آرام و خورد و نهفت
#40
هم‌انگه فرستاد کس رشنواد
✦
فرستاده را گفت بر سان باد
#41
زن گازر و گازر و مهره را
✦
بیارید بهرام و هم زهره را

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.
پیشنهادهای خوانش: