دهقان سخن‌دان چون خوان روایت بسترَد، حماسه شگفت‌انگیز هفتخوان اسفندیارِ رویین‌تن را سرود. شاهزاده اسفندیار پس از رهایی از بند گشتاسپ و سامان‌دادن به کار سپاه، با دلی پر ز درد و زبانی پر از گفتار تلخ از بلخ بیرون آمد و چندان براند تا به جایی رسید که راه دو شاخه می‌شد. در آنجا سراپرده برپا کرد و بفرمود تا خوانی آراسته سازند؛ چنگ و می و رامشگران را فراخواندند و گردان لشکر بر خوان شهریار نشستند. چون می به سر اسفندیار زد، بفرمود تا گرگسار—پهلوان اسیری که در جنگ دستگیر شده بود—را داغ‌دیده‌و دربند به پیش‌آورند. اسفندیار چهار جام زرینِ پیاپی به گرگسار پیمود و آنگاه بدو گفت: «ای تیره‌بخت! اگر هرچه بپرسم راست گویی، تو را بر اریکه شهریاری تورانیان برنشانم، به خورشید تابان برکشم و خویشانت را نیازارم؛ اما اگر گرد دروغ گردی، با خنجر میانت را دو نیم کنم تا دل جهانیان از تو بیمناک گردد.»
گرگسار پاسخ داد که جز راستی از وی نخواهد شنید. اسفندیار پرسید: «رویین‌دژ کجاست و چند فرسنگ تا بدان‌جا راه است؟ چه بیم و گزندی در راه نهفته و نبردگاه ارجاسپ چه‌گونه جایی است؟» گرگسار گشود که به رویین‌دژ سه راه است: نخست راهی سه ماهه که آب و گیاه دارد اما فراخی راه برای لشکر دشوار است؛ دوم راهی دو ماهه با آذوقه تنگ؛ و سوم راهی کوتاه که تنها یک هفته به طول می‌انجامد و در روز هشتم سپاه به رویین‌دژ می‌رسد. اما این راه سوم خوان بلاست: پر از شیر و گرگ و اژدهاست؛ جادوی زن جادوگر، رزم اهریمنان، بیابان خشک، سرما و باد جانکاه، و سیمرغی که کوه را برمی‌کند. و اگر کسی از این همه بگذرد، رویین‌دژ شهری است با بارویی برتر از ابر سیاه، رودی پهناور گرد آن، و انبارهای صدساله از غله و سلیح که هرگز به تیر و محاصره گشوده نشود.
اسفندیار چون این نشانی‌ها شنید، لحظه‌ای اندیشید و سپس گفت: «ما را جز این راه کوتاه چاره‌ای نیست؛ دلاور از سختی نگريزد.» گرگسار هشدار داد که از این هفتخوان هیچ کس زنده نگذشته است، اما اسفندیار غرید که با تکیه بر فرّ ایزدی و زور آهرمن‌شکن خویش بر همه بلاها چیره خواهد شد. او پرسید در خان نخست چه پیش آید؟ گرگسار گفت: «دو گرگ نر و ماده چون پیل سپید، با دندان‌هایی به سان پیل ژیان و شاخ‌هایی چون گوزن که رزم شیران جویند!»
پگاهان چون خورشید تاج زرین بر سر نهاد و صدای کوس جنگ برآمد، اسفندیار گرگسار را دربند نهاد و لشکر را به برادر فرزانه‌اش پشوتن سپرد و گفت: «سپاه را بر آیین بدار که من به تنهایی پیش‌رو خواهم بود.» اسفندیار خفتان رزم بپوشید، زین بر پشت اسب شبرنگ بست و خود را به دره گرگان رساند. ناگاه دو گرگ هیولاگون، پیل‌پیکر و شاخ‌دار از هامون به سویش دویدند. اسفندیار کمانِ کیانی را به زه کرد، بانگی چون شیر ژیان برکشید و بارانی از تیرهای پولادین بر ایشان بارید. چون گرگان از تیرهای سهمگین سست گشتند، اسفندیار تیغ زهرآبگون برکشید، عنان باره بکشید و تنِ هیولاها را به شمشیر چاک‌چاک ساخت چندان که از خونشان خاک بیابان به گل بدل شد. سپس از باره فرود آمد، سلیح خونین بشست، پرآژنگ‌رخ رو به سوی خورشید کرد و در برابر یزدان دادگر به نماز ایستاد و گفت: «ای داور دادگر! تو مرا هوش و زور دادی و این ددان را خاک کردی.» چون پشوتن و گردان فراز آمدند و تن بی‌جان گرگان را دیدند، شگفت‌زده گشتند و فرّ و شکوهِ اسفندیار را ستودند.