🦅 IRANLORE | ایران‌نامه
✦
✦
✦
✦
دوره اساطیری (پیشدادیان)

ضحاک

❖
26 بیت در این گفتار
برای مشاهده شناسنامه، معنی و هم‌پُرسی با سیمرغ روی هر بیت کلیک کنید
بخش ۴ - زاده شدن فریدون، کشته شدن پدرش و پرورش او با شیر گاو برمایه
روزگاران دراز بگذشت و سایهٔ سنگین و اژدهاوش ضحاک بر گیتی تیرگی و تنگی افکند. در این میان، فریدونِ خجسته از مادر بزاد و جهانی افسرده را نوید امیدی دگر بخشید. آن نوزاد خجسته چون سروی بلندبالا ببالید و فرّهٔ ایزدی و شکوه شهریاری از چهره‌اش تابیدن گرفت؛ جهان‌جویی که فرّهٔ جمشید را با خود داشت و رخشندگی‌اش به خورشید تابان می‌مانست. او برای جهان چون باران بهنگام مایهٔ برکت و حیات بود و برای جان آدمی چون دانش شایسته و ارزشمند. چرخ گردون بر بالای سرش می‌گشت و گوهرِ زمانه با مهر و دوستی رامِ او گشته بود.

در همان روزگار، گاوی نامدار به نام برمایه به جهان آمد که در والاپایگی و زیبایی بی‌همتا بود؛ چندان که پیروان و دانایان جهان در شگفت ماندند. آن گاو گویی چون طاووس نر زاده شده بود و بر هر موی پیکرش رنگی تازه و شگفت‌انگیز می‌درخشد. ستاره‌شناسان و موبدان و بخردان گرد او انجمن ساختند و همگان معترف بودند که هرگز کسی در جهان گاوی بدین آراستگی ندیده و از پیران کهنسال نیز خَبَری از آن نشنیده است.

اما ضحاکِ ستمگر، گیتی را از بیمِ خروشِ سرنوشت پر از غوغا کرده بود و عمالش در سراسر جهان به دنبال کودکی بودند که فال‌بینان مرگِ شاهِ ماردوش را به دست او پیش‌بینی کرده بودند. در این روزگار سخت، آبتین—پدرِ فریدون—که جهان بر او تنگ و ناامن گشته بود، گریزان و دل‌سیر از جان، به ناگاه در دهانِ مرگ و چنگالِ شیر افتاد. روزبانانِ ناپاک‌نهادِ ضحاک او را بدیدند، چون یوز شکار کرده، به بندش کشیدند و نزد ضحاک بردند تا روزگارش را به پایان رسانند و مغزش را طعمهٔ ماران دوشین کنند.

چون فرانک، مادرِ دانادِل و خردمندِ فریدون، آگاه شد که بر همسرِ گرامی‌اش چه بلا و ستمی آمده، با دلی سوزان و خسته از بیدادِ روزگار، نوزادِ شیرخوارِ خویش را برداشت و شتابان به سوی آن مرغزارِ خرّم رخت بست؛ همان جا که گاوِ نام‌آور برمایه می‌چمید. فرانک بر نگهبانِ آن بیشه و مرغزار وارد شد، خروش برآورد و اشکِ خونین از دیدگان بر دامن افشاند. او به نگهبان گفت: «این کودکِ شیرخوار را مدتی از من به امانت و پناه بپذیر؛ پدروار او را از مادر بازستان و با شیرِ این گاوِ نغز و شگفت‌انگیز او را بپرور. اگر پاداش و تاوانی می‌خواهی، جانِ من از آنِ توست و هر چه بخواهی جانم را به گرو می‌گذارم.»

نگهبانِ پاک‌مغزِ بیشه و گاو برمایه، به آن بانوی فرخنده پاسخ داد: «من همچون بنده‌ای فرمان‌بردار در پیشگاهِ فرزندت خواهم بود و پند و پیمانِ تو را به جان خریدارم.» پس آن مردِ هوشیار و بیدار و امانت‌دار، سه سالِ تمام فریدون را با شیرِ گاوِ برمایه پرورد و او را از چشمِ زهرآگینِ دژخیمانِ ضحاک نهان داشت.
#1
برآمد برین روزگار دراز
✦
کشید اژدهافش به تنگی فراز
#2
خجسته فریدون ز مادر بزاد
✦
جهان را یکی دیگر آمد نهاد
#3
ببالید برسان سرو سهی
✦
همی تافت زو فر شاهنشهی
#4
جهانجوی با فر جمشید بود
✦
به کردار تابنده خورشید بود
#5
جهان را چو باران به بایستگی
✦
روان را چو دانش به شایستگی
#6
بسر بر همی گشت گردان سپهر
✦
شده رام با آفریدون به مهر
#7
همان گاو کش نام برمایه بود
✦
ز گاوان ورا برترین پایه بود
#8
ز مادر جدا شد چو طاووس نر
✦
بهر موی بر تازه رنگی دگر
#9
شده انجمن بر سرش بخردان
✦
ستاره‌شناسان و هم موبدان
#10
که کس در جهان گاو چونان ندید
✦
نه از پیرسر کاردانان شنید
#11
زمین کرده ضحاک پر گفت و گوی
✦
به گرد جهان هم بدین جست و جوی
#12
فریدون که بودش پدر آبتین
✦
شده تنگ بر آبتین بر زمین
#13
گریزان و از خویشتن گشته سیر
✦
برآویخت ناگاه بر کام شیر
#14
از آن روزبانان ناپاک مرد
✦
تنی چند روزی بدو باز خورد
#15
گرفتند و بردند بسته چو یوز
✦
برو بر سر آورد ضحاک روز
#16
خردمند مام فریدون چو دید
✦
که بر جفت او بر چنان بد رسید
#17
فرانک بدش نام و فرخنده بود
✦
به مهر فریدون دل آگنده بود
#18
پر از داغ دل خستهٔ روزگار
✦
همی رفت پویان بدان مرغزار
#19
کجا نامور گاو برمایه بود
✦
که بایسته بر تنش پیرایه بود
#20
به پیش نگهبان آن مرغزار
✦
خروشید و بارید خون بر کنار
#21
بدو گفت کاین کودک شیرخوار
✦
ز من روزگاری بزنهار دار
#22
پدروارش از مادر اندر پذیر
✦
وزین گاو نغزش بپرور به شیر
#23
و گر باره خواهی روانم تراست
✦
گروگان کنم جان بدان کت هواست
#24
پرستندهٔ بیشه و گاو نغز
✦
چنین داد پاسخ بدان پاک مغز
#25
که چون بنده در پیش فرزند تو
✦
بباشم پرستندهٔ پند تو
#26
سه سالش همی داد زان گاو شیر
✦
هشیوار بیدار زنهارگیر

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.
پیشنهادهای خوانش: